Bệnh dại là một trong những nỗi ám ảnh lớn nhất của con người trong danh mục các bệnh truyền nhiễm vì tỷ lệ tử vong lên đến 100% khi đã phát bệnh. Việc bị chó, mèo hoặc động vật hoang dã cắn không chỉ gây ra những tổn thương về thể xác mà còn mang lại sự lo lắng tột độ về nguy cơ nhiễm virus dại. Việc tìm hiểu tiêm phòng dại mấy mũi để bảo vệ tính mạng là kiến thức sinh tồn mà bất kỳ ai cũng cần trang bị cho bản thân và gia đình.
Bệnh dại là gì?
Bệnh dại (Rabies) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây ra. Loại virus này tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương của con người và các loài động vật có vú. Virus dại chủ yếu lây truyền qua nước bọt của động vật bị bệnh, thông qua các vết cắn, vết cào xước hoặc khi nước bọt của chúng tiếp xúc với niêm mạc (như mắt, miệng) và các vết thương hở trên da người.
Sau khi xâm nhập, virus sẽ di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên để tiến về não bộ. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí hàng năm, tùy thuộc vào vị trí vết cắn và lượng virus xâm nhập. Khi virus đã đến được não và bắt đầu gây ra các triệu chứng lâm sàng, y học hiện nay hầu như không còn khả năng cứu chữa.
Mức độ nguy hiểm của bệnh dại đối với sức khỏe con người
Mức độ nguy hiểm của bệnh dại nằm ở tính chất “vô phương cứu chữa” khi các triệu chứng đã xuất hiện. Bệnh thường diễn tiến theo hai thể chính: thể hung dữ và thể liệt. Ở thể hung dữ, bệnh nhân có biểu hiện sợ nước, sợ gió, kích động, co thắt cơ hầu họng và tử vong trong vòng vài ngày do suy hô hấp. Ở thể liệt, bệnh nhân bị tê liệt các chi dần dần rồi lan đến hệ hô hấp.
Điều đáng sợ nhất là trong suốt quá trình phát bệnh, bệnh nhân thường vẫn tỉnh táo hoàn toàn và cảm nhận rõ sự đau đớn cũng như cái chết đang đến gần. Vì không có thuốc điều trị đặc hiệu, vắc xin và huyết thanh kháng dại là những phương tiện duy nhất có thể ngăn chặn virus trước khi chúng tấn công vào não bộ. Do đó, việc xác định tiêm phòng dại mấy mũi và tiêm vào thời điểm nào là yếu tố quyết định sự sống còn của bệnh nhân sau khi bị phơi nhiễm.
Vắc xin tiêm phòng bệnh dại là gì?
Vắc xin phòng dại là loại vắc xin chứa virus dại đã được làm bất hoạt (giết chết), có tác dụng kích thích hệ miễn dịch sản sinh ra kháng thể để trung hòa virus dại. Khi được tiêm vào cơ thể, vắc xin giúp hệ miễn dịch “nhận diện” kẻ thù và tạo ra lớp hàng rào bảo vệ.
Khác với các loại vắc xin thông thường thường tiêm trước khi mắc bệnh, vắc xin dại là một trong số ít loại vắc xin được sử dụng rộng rãi để điều trị dự phòng sau phơi nhiễm. Ngoài ra, vắc xin dại hiện nay đã được cải tiến rất nhiều so với các thế hệ cũ, không còn gây ra các biến chứng lên hệ thần kinh và có độ an toàn rất cao cho mọi đối tượng, kể cả phụ nữ mang thai và trẻ em.
Hiện nay có những loại vắc xin tiêm phòng dại nào?
Sự đa dạng của các loại vắc xin dại hiện nay giúp người dân dễ dàng tiếp cận với dịch vụ y tế dự phòng chất lượng cao. Mỗi loại vắc xin đều trải qua quy trình kiểm định nghiêm ngặt để đảm bảo hiệu quả tạo kháng thể mạnh mẽ.
Vắc xin Verorab và Abhayrab
Verorab (sản xuất bởi Sanofi Pasteur, Pháp) và Abhayrab (sản xuất tại Ấn Độ) là hai loại vắc xin phổ biến nhất tại Việt Nam. Đây là vắc xin tế bào Vero bất hoạt, có độ tinh khiết cao và ít tác dụng phụ. Verorab đã được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới trong nhiều thập kỷ và chứng minh được hiệu quả vượt trội trong việc bảo vệ tính mạng người bệnh. Abhayrab cũng là một lựa chọn kinh tế hơn nhưng vẫn đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Cả hai loại này đều có thể sử dụng linh hoạt cho cả phác đồ tiêm bắp và tiêm trong da.
Vắc xin Indirab
Indirab là loại vắc xin dại tế bào Vero bất hoạt được sản xuất tại Ấn Độ. Loại vắc xin này thường được sử dụng trong các trung tâm tiêm chủng dịch vụ nhờ tính ổn định và khả năng tạo miễn dịch nhanh. Indirab cũng tuân thủ các phác đồ tiêm chủng nghiêm ngặt và là một trong những “vũ khí” quan trọng trong cuộc chiến phòng chống bệnh dại tại các nước đang phát triển.
Vắc xin Rabipur
Rabipur là vắc xin dại được sản xuất trên tế bào phôi gà tinh chế (PCEC). Đây là một dòng vắc xin cao cấp khác có lịch sử lâu đời và độ an toàn được khẳng định qua hàng triệu liều tiêm trên toàn cầu. Rabipur đặc biệt phù hợp cho những người có cơ địa nhạy cảm và cần một giải pháp phòng dại tin cậy sau khi bị động vật cắn.
Vắc xin Speeda
Speeda là loại vắc xin dại bất hoạt trên tế bào Vero, được đóng gói dưới dạng bột pha tiêm. Đây là loại vắc xin phổ biến tại nhiều cơ sở y tế dự phòng quận huyện. Ưu điểm của Speeda là tính hiệu quả trong việc kích thích đáp ứng miễn dịch nhanh chóng, giúp bảo vệ bệnh nhân kịp thời trong những tình huống khẩn cấp.
Nhóm vắc xin HDCV và PCECV
Đây là cách gọi chung cho các nhóm vắc xin dại được sản xuất trên tế bào lưỡng bội ở người (HDCV) hoặc tế bào phôi gà (PCECV). Các loại vắc xin này được coi là “tiêu chuẩn vàng” về độ an toàn vì chúng không chứa các protein từ não động vật, từ đó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ gây viêm não tủy hậu tiêm chủng – một nhược điểm của các loại vắc xin dại thế hệ cũ cách đây nhiều thập kỷ.
Tiêm vắc xin dại ngay sau khi bị cắn là cách duy nhất để ngăn chặn sự tấn công của virus (Nguồn: Sưu tầm)
Tiêm phòng dại mấy mũi?
Lịch tiêm cụ thể theo từng trường hợp
Số lượng mũi tiêm phòng dại không cố định mà phụ thuộc vào việc các bạn đã từng tiêm phòng trước đó chưa, tình trạng sức khỏe của con vật và mức độ tổn thương của vết cắn.
Đối với người chưa từng tiêm phòng dại trước đó (Phòng trị sau phơi nhiễm): Nếu tiêm bắp, phác đồ thường là 5 mũi vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28. Nếu tiêm trong da, phác đồ thường là 4 mũi (tiêm 2 vị trí mỗi lần) vào các ngày 0, 3, 7 và 28. Trong các trường hợp vết cắn nặng (Mức độ III – vết cắn sâu, nhiều vết, gần thần kinh trung ương như đầu, mặt, cổ, đầu chi), bác sĩ sẽ chỉ định tiêm kết hợp huyết thanh kháng dại ngay tại mũi tiêm đầu tiên để tạo miễn dịch tức thời.
Đối với người đã tiêm phòng đủ phác đồ trong vòng 5 năm gần đây: Nếu bị cắn lại, các bạn thường chỉ cần tiêm nhắc lại 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3. Việc này giúp kích hoạt lại bộ nhớ miễn dịch một cách nhanh chóng mà không cần phải tiêm đủ 5 mũi như người mới.
Đối với người tiêm dự phòng trước phơi nhiễm (Người có nguy cơ cao như bác sĩ thú y, người nuôi chó mèo): Phác đồ thường là 3 mũi vào các ngày 0, 7 và 21 hoặc 28. Việc tiêm dự phòng này rất có lợi vì nếu sau này có bị cắn, các bạn sẽ không cần tiêm huyết thanh kháng dại và phác đồ tiêm nhắc cũng đơn giản hơn rất nhiều. Như vậy, để trả lời tiêm phòng dại mấy mũi, các bạn cần sự tư vấn kỹ lưỡng của bác sĩ dựa trên hoàn cảnh thực tế của mình.
Không tiêm phòng dại có sao không?
Đây là một câu hỏi mang tính chất sinh tử. Không tiêm phòng dại sau khi bị động vật nghi dại cắn đồng nghĩa với việc các bạn đang đánh cược tính mạng của chính mình. Như đã phân tích, bệnh dại khi đã phát tác thì cơ hội sống sót gần như bằng không.
Nhiều người có thói quen theo dõi con vật hoặc sử dụng các bài thuốc nam, đắp lá để “thử dại”, điều này cực kỳ nguy hiểm vì thời gian virus di chuyển vào não đôi khi rất nhanh, vượt quá thời gian theo dõi con vật (thường là 10 ngày). Nếu con vật đột ngột mất tích hoặc chết trong thời gian theo dõi mà bạn chưa tiêm phòng, khả năng cứu chữa sẽ thu hẹp lại rất nhiều.
Vì vậy, các chuyên gia luôn khuyến cáo: thà tiêm nhầm còn hơn bỏ sót. Vắc xin dại hiện nay rất lành tính, không gây hại cho sức khỏe như lời đồn thổi, nên việc tiêm phòng là lựa chọn thông minh và an toàn nhất.
Quy trình tiêm chủng an toàn tại cơ sở y tế đảm bảo hiệu quả bảo vệ cao nhất cho người bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Hiệu quả phòng bệnh của vắc xin dại
Vắc xin dại thế hệ mới có hiệu quả bảo vệ cực kỳ cao, gần như đạt 100% nếu bệnh nhân tuân thủ đúng phác đồ và thời gian tiêm chủng. Ngay sau khi tiêm đủ liều, cơ thể sẽ duy trì được nồng độ kháng thể đủ mạnh để trung hòa virus dại trong một thời gian dài.
Tuy nhiên, hiệu quả này có thể bị ảnh hưởng nếu các bạn sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch (như corticoid) hoặc uống quá nhiều rượu bia, chất kích thích trong thời gian tiêm. Để vắc xin phát huy tác dụng tốt nhất, hãy giữ một lối sống lành mạnh, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và quan trọng nhất là không được bỏ lỡ bất kỳ mũi tiêm nào trong phác đồ đã được chỉ định. Sự chậm trễ ở các mũi tiêm đầu tiên hoặc bỏ mũi cuối cùng đều có thể tạo ra những kẽ hở cho virus xâm nhập.
Thăm khám và nhận tư vấn từ chuyên gia y tế giúp các bạn hiểu rõ phác đồ tiêm phòng phù hợp (Nguồn: Sưu tầm)
Hành trình bảo vệ tính mạng trước bệnh dại bắt đầu từ sự hiểu biết và hành động quyết đoán. Việc ghi nhớ tiêm phòng dại mấy mũi và thực hiện tiêm chủng sớm nhất có thể chính là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ các bạn trước mối nguy hiểm từ các loài động vật xung quanh.