Ung thư đại tràng là một trong những loại ung thư tiêu hóa phổ biến nhất hiện nay, nhưng lại có tỷ lệ chữa khỏi rất cao nếu được phát hiện ở giai đoạn khởi phát. Tuy nhiên, các dấu hiệu ung thư đại tràng thường diễn tiến âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề tiêu hóa thông thường, khiến người bệnh dễ nảy sinh tâm lý chủ quan.
Tổng quan cần biết về ung thư đại tràng
Ung thư đại tràng là tình trạng các tế bào ác tính hình thành và phát triển trong mô của đại tràng, tức là phần chính của ruột già trong hệ tiêu hóa. Hầu hết các ca ung thư đại tràng đều bắt nguồn từ các khối u nhỏ, lành tính được gọi là polyp tuyến. Qua thời gian, dưới tác động của các yếu tố di truyền hoặc môi trường sống không lành mạnh, một số polyp này tích lũy các đột biến gen và chuyển sang ác tính. Điểm đáng chú ý của loại ung thư này là tốc độ phát triển tương đối chậm so với nhiều loại ung thư khác.
Tế bào ung thư thường bắt đầu xâm lấn từ lớp niêm mạc trong cùng, sau đó xuyên qua các lớp cơ của thành ruột và cuối cùng là lan đến hệ thống hạch bạch huyết hoặc các cơ quan xa như gan, phổi. Chính vì quá trình này diễn ra từ từ, nên nếu người dân có ý thức về các dấu hiệu cảnh báo sớm, khả năng can thiệp thành công là rất lớn.
Những dấu hiệu ung thư đại tràng dễ nhận biết
Cơ thể luôn phát đi những tín hiệu khi hệ tiêu hóa gặp trục trặc, đặc biệt là khi có sự hiện diện của khối u trong lòng đại tràng.
Đau bụng kéo dài hoặc bất thường
Đau bụng là một triệu chứng cực kỳ phổ biến, nhưng đau bụng do ung thư đại tràng thường có những đặc điểm khác biệt. Người bệnh thường cảm thấy những cơn đau quặn bụng từng cơn, đau âm ỉ hoặc cảm giác tức nặng ở vùng bụng dưới. Những cơn đau này không diễn ra dồn dập rồi biến mất hẳn như ngộ độc thức ăn mà có xu hướng lặp đi lặp lại và ngày càng tăng dần về tần suất. Nguyên nhân là do khối u gây cản trở sự lưu thông của phân và các chất khí, khiến đại tràng phải co bóp mạnh hơn để tống đẩy chất thải qua đoạn hẹp, dẫn đến những cơn đau quặn thắt vùng bụng.
Tiêu chảy, táo bón hoặc mót rặn kéo dài
Sự thay đổi về tính chất của việc đi ngoài là một trong những dấu hiệu ung thư đại tràng quan trọng nhất. Người bệnh có thể gặp tình trạng táo bón kéo dài dù đã ăn nhiều chất xơ, hoặc ngược lại là tình trạng tiêu chảy thất thường. Đặc biệt, cảm giác mót rặn, tức là dù vừa đi đại tiện xong nhưng vẫn cảm thấy chưa hết phân và muốn đi tiếp, là dấu hiệu cho thấy có một vật cản (khối u) nằm gần vùng trực tràng đang kích thích các dây thần kinh cảm giác, tạo ra tín hiệu giả cho não bộ.
Thay đổi hình dạng phân bất thường
Khi khối u phát triển lớn bên trong lòng đại tràng, nó sẽ chiếm diện tích và làm thu hẹp không gian di chuyển của chất thải. Do đó, phân đi qua đoạn này thường bị ép dẹt lại hoặc có kích thước mảnh như chiếc bút chì. Nếu bạn nhận thấy hình dạng phân của mình thay đổi rõ rệt, không còn tròn trịa như bình thường mà trở nên mỏng, dẹt kéo dài trong nhiều ngày, hãy nhanh chóng thực hiện thăm khám chuyên khoa để kiểm tra tình trạng lòng ruột.
Rối loạn tiêu hóa kéo dài
Các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đầy hơi, chướng bụng, ợ chua hoặc cảm giác khó tiêu thường xuyên cũng có thể là biểu hiện của ung thư đại tràng. Khi chức năng của đại tràng bị ảnh hưởng bởi tế bào ác tính, quá trình hấp thụ nước và phân hủy chất thải bị đình trệ, dẫn đến sự tích tụ khí và thức ăn dư thừa trong ruột. Điều này khiến người bệnh luôn cảm thấy bụng ấm ách, khó chịu và chán ăn, dẫn đến suy giảm sức khỏe tổng thể một cách âm thầm.
Quan sát sự thay đổi trong thói quen tiêu hóa giúp nhận diện sớm các bất thường tại đại tràng (Nguồn: Sưu tầm)
Đi ngoài ra nhầy máu hoặc có máu trong phân
Đây là dấu hiệu báo động đỏ cần được đặc biệt lưu tâm. Máu trong phân do ung thư đại tràng có thể có màu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm, đôi khi phân có màu đen như nhựa đường do máu đã bị tiêu hóa một phần từ đoạn ruột cao hơn. Máu thường đi kèm với chất nhầy do niêm mạc đại tràng bị tổn thương và kích thích tiết dịch. Nhiều người thường nhầm lẫn dấu hiệu này với bệnh trĩ, tuy nhiên trong ung thư đại tràng, máu thường trộn lẫn vào trong phân chứ không chỉ nhỏ giọt sau khi đi ngoài xong như ở bệnh trĩ.
Thay đổi thói quen đi tiêu
Nếu trước đây bạn có thói quen đi tiêu đều đặn mỗi ngày một lần vào buổi sáng, nhưng đột nhiên lịch trình này bị đảo lộn, lúc đi nhiều lần trong ngày, lúc lại vài ngày mới đi một lần mà không liên quan đến chế độ ăn uống, thì đó là dấu hiệu của sự mất ổn định trong lòng đại tràng. Sự thay đổi đột ngột và kéo dài này phản ánh sự xáo trộn trong cơ chế vận động của ruột do sự hiện diện của khối u hoặc tình trạng viêm nhiễm ác tính gây ra.
Sụt cân không rõ nguyên nhân
Sụt cân nhanh chóng trong thời gian ngắn mà không hề thực hiện chế độ ăn kiêng hay tập luyện cường độ cao là một dấu hiệu cảnh báo ung thư chung, bao gồm cả ung thư đại tràng. Các tế bào ung thư tiêu thụ một lượng lớn năng lượng của cơ thể để nhân lên, đồng thời chúng tiết ra các chất gây rối loạn quá trình trao đổi chất của cơ thể. Bên cạnh đó, tình trạng chán ăn và kém hấp thu do bệnh lý đại tràng cũng khiến trọng lượng cơ thể bị giảm sút nghiêm trọng.
Mệt mỏi, suy nhược cơ thể
Tình trạng mệt mỏi trong ung thư đại tràng thường liên quan đến chứng thiếu máu mãn tính. Do khối u gây chảy máu âm rỉ hàng ngày mà người bệnh không nhìn thấy được bằng mắt thường, lượng hồng cầu trong máu sẽ giảm dần. Điều này khiến cơ thể không được cung cấp đủ oxy, dẫn đến cảm giác kiệt sức, hụt hơi khi leo cầu thang, da xanh xao và kém tập trung. Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi không rõ lý do dù đã nghỉ ngơi đầy đủ, hãy thực hiện xét nghiệm công thức máu để tìm hiểu nguyên nhân.
Tầm soát ung thư đại tràng định kỳ là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa (Nguồn: Sưu tầm)
Cần làm gì khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ ung thư đại tràng?
Khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu ung thư đại tràng kể trên, điều quan trọng nhất là bạn cần giữ bình tĩnh và đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được thăm khám. Bác sĩ thường sẽ bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân – một kỹ thuật đơn giản nhưng có độ nhạy cao trong việc phát hiện các tổn thương sớm.
Phương pháp chẩn đoán chính xác nhất chính là nội soi đại tràng. Thông qua ống nội soi có gắn camera, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp toàn bộ lòng đại tràng, phát hiện các polyp hoặc khối u dù là nhỏ nhất. Trong quá trình nội soi, nếu thấy có tổn thương nghi ngờ, bác sĩ sẽ thực hiện sinh thiết (lấy một mẫu mô nhỏ) để xét nghiệm giải phẫu bệnh nhằm khẳng định xem đó là lành tính hay ác tính.
Ngoài ra, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp CT scan bụng hoặc MRI cũng giúp bác sĩ đánh giá mức độ xâm lấn của khối u sang các cơ quan lân cận để đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất.
Cách phòng ngừa ung thư đại tràng
Xây dựng một lối sống lành mạnh và chủ động tầm soát chính là hai trụ cột quan trọng nhất để đẩy lùi nguy cơ mắc bệnh.
Xây dựng chế độ ăn uống khoa học
Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò tiên quyết trong việc bảo vệ niêm mạc đại tràng. Bạn nên tăng cường bổ sung chất xơ từ rau xanh, trái cây và các loại ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ giúp làm tăng khối lượng phân, làm loãng các chất gây ung thư và rút ngắn thời gian chất thải lưu lại trong đại tràng. Đồng thời, hãy hạn chế tiêu thụ các loại thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng hay đồ nướng, vì chúng chứa nhiều hợp chất có khả năng kích thích sự phát triển của tế bào ác tính. Việc uống đủ nước mỗi ngày cũng giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru hơn.
Duy trì hoạt động thể chất đều đặn
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người lười vận động có nguy cơ mắc ung thư đại tràng cao hơn rõ rệt. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp tăng cường nhu động ruột, giảm tình trạng táo bón và giúp cơ thể kiểm soát cân nặng tốt hơn. Béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh ung thư tiêu hóa, do đó việc duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức ổn định là điều vô cùng cần thiết.
Hạn chế rượu bia và thuốc lá
Thuốc lá không chỉ gây ung thư phổi mà các hóa chất độc hại trong khói thuốc còn thấm vào máu và tác động tiêu cực đến mọi cơ quan, bao gồm cả đại tràng. Tương tự, việc lạm dụng rượu bia gây kích ứng niêm mạc ruột và làm suy giảm khả năng tự sửa chữa DNA của tế bào. Việc từ bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa đồ uống có cồn sẽ giúp bạn giảm thiểu đáng kể rủi ro mắc các bệnh nan y.
Một lối sống năng động và ăn uống lành mạnh giúp giảm nguy cơ mắc ung thư đại tràng (Nguồn: Sưu tầm)
Tầm soát định kỳ sớm
Đối với những người trên 45 tuổi, hoặc những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng, việc thực hiện nội soi đại tràng tầm soát định kỳ mỗi 5 đến 10 năm một lần là vô cùng quan trọng. Việc phát hiện và cắt bỏ các polyp lành tính ngay trong quá trình nội soi được coi là phương pháp phòng bệnh ung thư đại tràng triệt để nhất hiện nay. Đừng đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám, vì khi đó bệnh thường đã ở giai đoạn tiến triển.
Việc nhận diện các dấu hiệu ung thư đại tràng từ sớm là cơ hội vàng để mỗi người tự cứu lấy chính mình. Sự kết hợp giữa kiến thức về sức khỏe, một lối sống điều độ và tinh thần chủ động trong tầm soát y tế sẽ là lá chắn vững chắc nhất giúp bạn và gia đình tránh xa căn bệnh nguy hiểm này. Hãy lắng nghe cơ thể và trân trọng sức khỏe của hệ tiêu hóa mỗi ngày để có một cuộc sống trọn vẹn và dài lâu.