Sót nhau thai xảy ra khi một phần hoặc toàn bộ bánh nhau không được đào thải sau giai đoạn sổ thai, gây cản trở quá trình co hồi tử cung. Hiện tượng này thiết lập rủi ro băng huyết và nhiễm trùng hậu sản cấp tính do sự lưu tồn tổ chức nội mạc. Việc giám sát chỉ số sinh tồn và hình ảnh siêu âm là cơ sở thực chứng để can thiệp thủ thuật kịp thời, bảo tồn an toàn nội môi sản khoa.
Sót nhau thai là gì?
Sót nhau thai là tình trạng một phần mô nhau hoặc màng nhau không được tống xuất hết ra khỏi tử cung sau khi quá trình chuyển dạ kết thúc. Bánh nhau vốn là cơ quan kết nối mẹ và thai nhi, cung cấp dưỡng chất và oxy suốt thai kỳ. Sau khi cắt dây rốn, bánh nhau không còn vai trò và cần được loại bỏ hoàn toàn để tử cung có thể co hồi về trạng thái bình thường và đóng các mạch máu tại vị trí nhau bám.
Nếu có dù chỉ một mẩu nhỏ mô nhau còn sót lại, tử cung sẽ không thể co bóp chặt chẽ, dẫn đến tình trạng chảy máu rỉ rả hoặc ồ ạt, đồng thời tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển gây nhiễm trùng sâu trong buồng tử cung. Tình trạng này có thể xảy ra ngay sau khi sinh hoặc biểu hiện âm thầm sau vài ngày, thậm chí vài tuần sau khi mẹ đã xuất viện về nhà.
Nguyên nhân xảy ra tình trạng sót nhau thai
Có nhiều yếu tố tác động khiến bánh nhau không thể tách rời hoàn toàn khỏi niêm mạc tử cung một cách tự nhiên. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ có phương án can thiệp chính xác nhất.
Nhau bị mắc kẹt
Đây là tình trạng bánh nhau đã bong ra khỏi thành tử cung nhưng không thể thoát ra ngoài qua cổ tử cung. Nguyên nhân thường do cổ tử cung bắt đầu đóng lại quá sớm trước khi nhau kịp ra hết, hoặc do những cơn co tử cung không đủ lực để đẩy bánh nhau vượt qua đoạn dưới tử cung. Nhau bị mắc kẹt nếu không được phát hiện sớm sẽ dẫn đến tình trạng bế sản dịch và gây đau đớn dữ dội cho sản phụ.
Đờ tử cung
Đờ tử cung là hiện tượng các cơ tử cung không co bóp sau khi sinh hoặc co bóp rất yếu ớt. Khi tử cung bị “đờ”, nó không tạo ra đủ áp lực để tách bánh nhau ra khỏi vị trí bám. Tình trạng này thường gặp ở những sản phụ sinh con nhiều lần, mang đa thai, thai quá lớn hoặc quá trình chuyển dạ kéo dài khiến cơ tử cung bị kiệt sức. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cả sót nhau và băng huyết sau sinh.
Nhau tiền đạo
Nhau tiền đạo là trường hợp bánh nhau bám ở đoạn dưới tử cung, che lấp một phần hoặc toàn bộ cổ tử cung. Do vị trí bám không thuận lợi, diện tích tiếp xúc giữa nhau và cơ tử cung lớn hơn bình thường, đồng thời vùng cơ ở đoạn dưới tử cung co bóp kém hơn vùng đáy. Điều này khiến bánh nhau khó bong hoàn toàn và dễ để lại các mảnh mô nhỏ tại vị trí bám sau khi sổ nhau.
Nhau cài răng lược
Đây là một biến chứng sản khoa cực kỳ nguy hiểm. Nhau cài răng lược xảy ra khi các mạch máu của bánh nhau đâm xuyên sâu vào lớp cơ tử cung, thậm chí xuyên qua lớp thanh mạc để dính vào các cơ quan lân cận như bàng quang hoặc ruột. Trong trường hợp này, bánh nhau dính chặt đến mức không thể tự bong ra được. Khi cố gắng bóc tách bằng tay, sản phụ có thể bị mất máu cực lớn, thường buộc bác sĩ phải chỉ định cắt bỏ tử cung để cứu tính mạng người mẹ.
Dấu hiệu sót nhau thai
Các mẹ sau sinh cần đặc biệt lưu ý đến những thay đổi của cơ thể trong giai đoạn hậu sản để nhận diện sớm tình trạng sót nhau. Dấu hiệu điển hình nhất là chảy máu âm đạo bất thường. Thay vì sản dịch giảm dần và nhạt màu theo thời gian, sản phụ bị sót nhau sẽ thấy máu ra nhiều, màu đỏ tươi và có thể lẫn các cục máu đông lớn. Một biểu hiện quan trọng khác là đau bụng dưới dữ dội, cơn đau có thể âm ỉ liên tục hoặc quặn thắt do tử cung cố gắng co bóp để đẩy mô sót ra ngoài. Nếu có tình trạng nhiễm trùng kèm theo, sản phụ sẽ bị sốt cao, ớn lạnh, sản dịch có mùi hôi nồng nặc và khó chịu.
Bên cạnh đó, tử cung co hồi chậm (khi sờ vào bụng thấy tử cung vẫn to và mềm, không tạo thành khối cầu an toàn) cũng là một chỉ số cảnh báo sót nhau mà các bác sĩ thường kiểm tra hằng ngày tại viện.
Chảy máu âm đạo kéo dài kèm đau bụng là dấu hiệu cảnh báo sót nhau mẹ tuyệt đối không được chủ quan (Nguồn: Sưu tầm)
Sót nhau thai nguy hiểm như thế nào?
Nếu không được can thiệp kịp thời, sót nhau thai có thể dẫn đến những hệ lụy thảm khốc. Biến chứng cấp tính lớn nhất là băng huyết sau sinh. Việc chảy máu không kiểm soát có thể khiến người mẹ rơi vào tình trạng sốc mất máu, suy đa tạng và tử vong trong thời gian ngắn. Biến chứng thứ hai là nhiễm trùng hậu sản. Các mô nhau còn sót lại nhanh chóng bị hoại tử, trở thành “ổ chứa” cho vi khuẩn phát triển, gây viêm niêm mạc tử cung, viêm phần phụ, thậm chí là nhiễm trùng huyết.
Về lâu dài, sót nhau thai không được xử lý triệt để có thể gây dính buồng tử cung, tắc vòi trứng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng mang thai lần sau hoặc dẫn đến vô sinh thứ phát.
Cách chẩn đoán và điều trị sót nhau thai
Khi có nghi ngờ sót nhau, bác sĩ sẽ tiến hành siêu âm ổ bụng hoặc siêu âm đầu dò âm đạo để kiểm tra hình ảnh trong buồng tử cung. Hình ảnh siêu âm sẽ cho thấy các khối hỗn hợp âm bất thường – chính là các mô nhau còn sót lại. Ngoài ra, xét nghiệm máu đo nồng độ Beta-hCG cũng được thực hiện vì nếu còn nhau thai, nồng độ hormone này sẽ không giảm về mức bình thường. Về cách xử lý khi bị sót nhau thai, tùy vào mức độ và thời điểm phát hiện, bác sĩ sẽ áp dụng các phương pháp sau:
- Sử dụng thuốc: Bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc gây co bóp tử cung (như Oxytocin hoặc Ergotamine) để hỗ trợ tử cung tự tống xuất mảnh mô sót ra ngoài một cách tự nhiên. Phương pháp này thường áp dụng cho các trường hợp sót ít và mô nhau chưa bị bám quá chặt.
- Thủ thuật nạo hút tử cung: Đây là phương pháp phổ biến nhất. Bác sĩ sẽ sử dụng dụng cụ chuyên dụng để bóc tách và hút sạch các mảnh nhau còn sót ra khỏi buồng tử cung. Thủ thuật này cần được thực hiện trong điều kiện vô trùng tuyệt đối để tránh nhiễm trùng.
- Phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở: Áp dụng cho các trường hợp phức tạp như nhau cài răng lược hoặc khi nạo hút không thành công. Trong những tình huống nguy kịch đe dọa tính mạng do chảy máu không cầm được, bác sĩ có thể phải chỉ định cắt bỏ tử cung.
- Điều trị kháng sinh: Luôn đi kèm với các thủ thuật trên để ngăn ngừa và điều trị tình trạng nhiễm trùng tử cung.
Việc chẩn đoán bằng siêu âm giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí và mức độ sót nhau (Nguồn: Sưu tầm)
Một số biện pháp phòng ngừa sót nhau thai
Mặc dù một số nguyên nhân gây sót nhau là do cơ địa hoặc bất thường thai sản không thể tránh khỏi, nhưng vẫn có những biện pháp giúp giảm thiểu rủi ro này. Trước hết, sản phụ nên chọn sinh con tại các cơ sở y tế uy tín có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và đầy đủ trang thiết bị cấp cứu. Trong quá trình mang thai, việc thăm khám định kỳ để phát hiện sớm các tình trạng như nhau tiền đạo hay nhau cài răng lược là cực kỳ quan trọng để bác sĩ có kế hoạch chủ động cho cuộc đẻ.
Sau khi sinh, việc cho bé bú sớm là một cách tự nhiên giúp cơ thể tiết ra oxytocin nội sinh, kích thích tử cung co bóp hiệu quả hơn để đẩy nhau ra ngoài. Đồng thời, các bác sĩ cũng thường áp dụng quy trình “xử trí tích cực giai đoạn 3 của cuộc chuyển dạ” bằng cách tiêm thuốc co hồi tử cung ngay khi bé chào đời để giúp bánh nhau bong nhanh và sạch hơn.
Cho con bú sớm là biện pháp tự nhiên giúp kích thích tử cung co hồi tốt và đẩy sản dịch ra ngoài (Nguồn: Sưu tầm)
Quản trị sót nhau thai đòi hỏi việc giám sát nghiêm ngặt tốc độ co hồi tử cung và tính chất sản dịch hậu sản. Sự phối hợp giữa chẩn đoán hình ảnh và đánh giá lâm sàng là cơ sở thực chứng để chỉ định kỹ thuật làm sạch buồng tử cung hoặc điều trị kháng sinh dự phòng. Đây là giải pháp tối ưu nhằm ngăn chặn rủi ro hoại tử tổ chức, bảo tồn cấu trúc nội mạc và đảm bảo an toàn sản khoa lâu dài.