Cocaine: Tác hại khi lạm dụng và những sự thật bạn cần biết

Cocaine là một loại thuốc gây tê cục bộ và kích thích hệ thần kinh trung ương, thường được sử dụng để tạo cảm giác tê cục bộ và gây co mạch trên các màng nhầy trước khi thực hiện phẫu thuật. Thuốc này có dạng dung dịch niêm mạc vô trùng 10% w/v và dung dịch xịt mũi vô trùng 10% w/v, và chỉ được sử dụng ngoài da hoặc niêm mạc, không được tiêm.

Tổng quan về Cocaine

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

Cocaine hydrochloride

Loại thuốc

Thuốc gây tê cục bộ, thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương.

Dạng thuốc và hàm lượng

Dung dịch niêm mạc vô trùng 10% w/v.
Dung dịch xịt mũi vô trùng 10% w/v.

Chỉ định Cocaine

Cocaine được chỉ định cho những trường hợp sau:
Tạo cảm giác tê cục bộ và gây co mạch trên các màng nhầy dễ tiếp cận trước khi thực hiện phẫu thuật, nhất là ở khu vực khoang miệng, thanh quản và mũi.
Hỗ trợ ngăn chặn tình trạng chảy máu quá mức và làm giảm sự cản trở hoặc hạn chế tầm nhìn trong trường mổ.

Dược lực học

Tác dụng gây tê cục bộ: Cocaine mang lại hiệu quả gây tê cục bộ thông qua việc làm giảm khả năng thấm qua màng tế bào của các ion natri trong giai đoạn khử cực. Điều này dẫn đến sự gián đoạn quá trình khởi phát và dẫn truyền các xung điện thần kinh.
Kích thích hệ thần kinh trung ương: Đối với hệ thần kinh trung ương, thuốc gây ra hiệu ứng kích thích bằng cách can thiệp vào hoạt động của một số chất dẫn truyền thần kinh nhất định.
Ảnh hưởng đến hệ thần kinh giao cảm: Thuốc tác động lên hệ thần kinh giao cảm thông qua việc ức chế quá trình tái hấp thu các chất dẫn truyền thần kinh như noradrenaline và dopamine.
Tác dụng trên hô hấp: Ban đầu, cocaine kích thích trung tâm hô hấp, làm tăng nhịp thở. Tuy nhiên, không lâu sau đó, biên độ hô hấp sẽ giảm nhanh chóng, tiếp theo là sự ức chế các trung tâm ở hành tủy, dẫn đến tình trạng suy hô hấp.
Ảnh hưởng đến mạch máu não: Liên quan đến mạch máu não, cocaine có thể gây giảm lượng máu lưu thông đến não. Các cơn đau đầu có đặc điểm tương tự đau nửa đầu có thể xuất hiện do những thay đổi mạch máu được gây ra bởi thuốc.
Tác dụng tim mạch: Cocaine khởi đầu với tác động làm chậm nhịp tim trong thời gian ngắn, sau đó chuyển sang nhịp tim nhanh do kích thích cả trung ương và ngoại vi. Sự kết hợp giữa nhịp tim nhanh và co thắt mạch máu ngoại vi mạnh mẽ sẽ dẫn đến tình trạng tăng huyết áp.
Tác dụng sinh sản: Khi sử dụng cấp tính, cocaine có khả năng kéo dài thời gian đạt cực khoái ở cả nam giới và nữ giới.

Xem thêm: Phenprocoumon: Thuốc chống đông máu và lưu ý khi sử dụng

Dược động học

Hấp thu

Cocaine hydrochloride là một dung dịch được chỉ định dùng ngoài da.
Mức độ hấp thu toàn thân trung bình của cocaine khi bôi tại chỗ từ một liều 160 mg (tương đương 4 mL dung dịch 4%) được ước tính là 23,44%.

Phân bố

Các tài liệu y khoa ghi nhận cocaine liên kết với protein huyết tương người khoảng 84% đến 92%.
Thuốc phân bố rộng khắp các mô cơ thể và có khả năng đi qua hàng rào máu não.
Thể tích phân bố của cocaine xấp xỉ 2 L/kg.
Cocaine có thể vượt qua nhau thai thông qua cơ chế khuếch tán thụ động và tích lũy trong thai nhi nếu mẹ sử dụng thuốc lặp lại nhiều lần.

Chuyển hóa

Ở người, cocaine trải qua quá trình chuyển hóa theo hai lộ trình chính.
Lộ trình thứ nhất chiếm hơn 90% quá trình chuyển hóa, bao gồm nhiều phản ứng thủy phân.
Các phản ứng thủy phân này được xúc tác bởi enzym pseudocholinesterase có trong huyết thanh và gan, dẫn đến hình thành ecgonine methyl ester, benzoylecgonine và ecgonine.
Lộ trình thứ hai là một quá trình oxy hóa.
Cocaine bị N-demethyl hóa để tạo thành norcocaine, chất này sau đó nhanh chóng được oxy hóa thành N-hydroxynorcocaine, rồi tiếp tục chuyển hóa thành norcocaine nitroxide.
Norcocaine nitroxide được cho là tác nhân cuối cùng gây ra độc tính cho gan do cocaine.

Thải trừ

Cocaine được thải trừ gần như hoàn toàn qua nước tiểu, chủ yếu dưới dạng các chất chuyển hóa.
Một lượng rất nhỏ cocaine (< 5%) được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.

Tương tác thuốc Cocaine

Tương tác thuốc

Nồng độ cocaine trong máu có thể tăng cao hơn, kéo theo nguy cơ nhiễm độc thuốc lớn hơn, nếu bệnh nhân đang dùng cocaine đồng thời với các chất ức chế cholinesterase.
Adrenaline cùng các thuốc cường giao cảm khác (như ephedrin, amphetamine) được cho là có khả năng làm tăng cường tác dụng độc hại của cocaine thông qua việc gia tăng mức catecholamine lưu hành trong cơ thể.
Cocaine làm tăng cường hiệu quả và độc tính của các chất ức chế MAO, chẳng hạn như phenelzine hoặc isocarboxazid.
Hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, vốn đã tăng khi sử dụng cocaine, sẽ càng được gia tăng bởi các thuốc ức chế adrenergic ngoại vi (ví dụ: guanethidine sulphate và reserpine) và thuốc chống trầm cảm ba vòng (ví dụ: imipramine và amitriptyline).
Gây mê duy trì bằng halothane có thể làm trầm trọng thêm bất kỳ tương tác nào giữa cocaine và catecholamine do gây nhạy cảm cơ tim. Tuy nhiên, mức độ gây mê toàn thân sâu hơn có thể ức chế sự phóng thích catecholamine từ tuyến thượng thận, từ đó có khả năng làm giảm các tác dụng gây rối loạn nhịp tim tiềm ẩn.
Điều trị bằng disulfiram làm tăng đáng kể phơi nhiễm cocaine trong huyết tương (AUC và Cmax) lên nhiều lần sau khi dùng cocaine qua đường mũi cấp tính. Do đó, nên tránh sử dụng cocaine hydrochloride cho bệnh nhân đang dùng disulfiram và cân nhắc áp dụng phương pháp gây tê tại chỗ khác.

Chống chỉ định thuốc Cocaine

Chống chỉ định

Chống chỉ định cho bệnh nhân đang sử dụng chất ức chế cholinesterase, ví dụ như thuốc nhỏ mắt ecothiopate để điều trị tăng nhãn áp, hoặc neostigmine để điều trị bệnh nhược cơ, cũng như những bệnh nhân mắc chứng thiếu hụt pseudocholinesterase di truyền.
Không được dùng cho bệnh nhân đang sử dụng các thuốc cường giao cảm khác.
Chống chỉ định đối với bệnh nhân đang dùng các thuốc điều chỉnh α như guanethidine sulphate, reserpine và thuốc chống trầm cảm ba vòng.
Cocaine bị chống chỉ định ở bệnh nhân động kinh do khả năng làm giảm ngưỡng co giật của thuốc.
Nên tránh sử dụng cocaine trong trường hợp bệnh Porphyrias.

Xem thêm: Oxaprozin: Thuốc kháng viêm NSAID điều trị bệnh lý xương khớp

Liều lượng & cách dùng Cocaine

Liều lượng & cách dùng

Người lớn

Thuốc này chỉ dùng ngoài da hoặc niêm mạc, tuyệt đối không được tiêm.
Liều lượng tối đa được khuyến nghị khi bôi lên niêm mạc cho người trưởng thành là 1,5mg/Kg.
Việc sử dụng thuốc này cần được thực hiện bởi những người có chuyên môn, những người đã thành thạo các biện pháp phòng ngừa để hạn chế hấp thu và ngăn ngừa nguy cơ loạn nhịp tim có thể xảy ra.
Dung dịch cocaine hydrochloride có nồng độ 100mg/ml. Mỗi bộ phân phối chứa 2,5ml dung dịch. Mỗi lần xịt sẽ cung cấp 130µl dung dịch, tương đương với 13mg cocaine. Vì vậy, liều tối đa 1,5mg/Kg cocaine (khoảng 1ml dung dịch 10%) sẽ tương đương với khoảng 8 – 9 lần xịt cho một người lớn nặng 70Kg, và không được dùng vượt quá mức liều này.

Trẻ em

Không khuyến cáo sử dụng dung dịch cocain hydroclorid cho đối tượng trẻ em.

Đối tượng khác

Người cao tuổi không nên sử dụng dung dịch cocain hydroclorid.

Tác dụng phụ của Cocaine

Tác dụng phụ

Thường gặp

Giảm hoặc mất khả năng cảm nhận mùi vị hoặc khứu giác (khi dùng qua đường mũi hoặc miệng).

Ít gặp

Cảm giác đau ở vùng bụng hoặc dạ dày, ớn lạnh, cảm thấy chóng mặt hoặc choáng váng.
Trạng thái hưng phấn, lo âu, bồn chồn hoặc các biến đổi về tâm trạng hay tinh thần khác.
Nhịp tim đập nhanh hoặc không đều, cảm giác không thoải mái, xuất hiện ảo giác hoặc gặp khó khăn trong việc nhìn, nghe.
Đau đầu (khởi phát đột ngột), tăng tiết mồ hôi, cảm giác buồn nôn.

Hiếm gặp

Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.

Không xác định tần suất

Có khả năng xảy ra các cơn co giật.
Thuốc này có thể trực tiếp làm tăng thân nhiệt, dẫn đến sốt.
Khi dùng liều cao, cocaine gây tăng tần số hô hấp ở bệnh nhân.
Cocaine làm gián đoạn cả giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM) và giấc ngủ tổng thể.
Với liều lượng thấp, cocaine có thể gây ra chứng biếng ăn.

Lưu ý khi dùng Cocaine

Lưu ý chung

Việc dùng cocaine ở liều 0,8-1,0g (tương đương 8-10ml dung dịch cocaine nồng độ 10% w/v) có thể dẫn đến tử vong.
Mặc dù một số cá nhân có khả năng dung nạp cocaine, nhưng tử vong đột ngột vẫn có thể xảy ra ngay cả khi chỉ dùng liều 20mg.
Tránh thoa cocaine lên các vùng niêm mạc bị tổn thương hoặc vết thương hở để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm độc toàn thân do sự gia tăng hấp thu của thuốc.
Cần dùng cocaine một cách thận trọng ở những bệnh nhân mắc chứng tăng huyết áp, bệnh tim mạch, hoặc nhiễm độc giáp, bởi vì các tác dụng co mạch và nhịp tim nhanh của nó có thể gây giảm oxy cung cấp cho tim trong khi đồng thời tăng nhu cầu oxy của cơ quan này.
Đối với bệnh nhân tiểu đường, việc sử dụng cocaine cần được cân nhắc kỹ lưỡng vì thuốc này làm tăng sự nhạy cảm của cơ thể với adrenaline, dẫn đến huy động glucose và gây khó khăn trong việc kiểm soát đường huyết.
Liều cao cocaine có thể gây ức chế các trung tâm hô hấp, vì vậy cần hết sức cẩn trọng khi dùng chung với các tác nhân ức chế hô hấp khác như thuốc phiện, barbiturat hay rượu.
Không nên dùng cocaine cho người cao tuổi do nguy cơ co mạch và tim đập nhanh. Tương tự, thuốc này cũng không được khuyến nghị cho trẻ em, phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú.
Trước khi sử dụng cocaine, cần đánh giá kỹ lưỡng tình trạng lâm sàng của bệnh nhân, xác định liều lượng phù hợp và lựa chọn phương pháp dùng thuốc thích hợp. Trong và sau quá trình dùng cocaine, bệnh nhân cần được theo dõi sát sao để phát hiện kịp thời các dấu hiệu hoặc triệu chứng nhiễm độc. Luôn phải chuẩn bị sẵn sàng các phương pháp điều trị cần thiết và trang thiết bị y tế khẩn cấp.

Xem thêm: Viên Kết Hợp Enalapril và Lợi Tiểu: Tiện Lợi và Hiệu Quả Trong Điều Trị Huyết Áp Cao

Lưu ý với phụ nữ có thai

Việc dùng cocaine không được khuyến nghị cho phụ nữ trong suốt thai kỳ.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

Không khuyến cáo sử dụng cocaine cho phụ nữ đang trong giai đoạn cho con bú.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

Vì các tác dụng dược lý đặc trưng của cocaine, bệnh nhân đã dùng thuốc này được khuyên không nên điều khiển phương tiện giao thông hoặc vận hành máy móc.

Quá liều và cách xử lý

Quá liều Cocaine và xử trí

Quá liều và độc tính

Các dấu hiệu ban đầu của độc tính thường biểu hiện dưới dạng tình trạng kích thích quá mức.
Diễn biến của ngộ độc có thể dẫn đến co giật, hôn mê, suy hô hấp, suy tim và cuối cùng là ngừng thở, gây tử vong.
Nguy cơ độc tính có thể xuất hiện bất kể đường dùng cocaine là gì.
Các biểu hiện của ngộ độc cấp tính bao gồm tình trạng mê sảng, run rẩy, co giật dữ dội, cùng với tác động gây độc trực tiếp lên tim do hoạt động giống hệ thần kinh giao cảm của cocaine.
Liều cocaine gây tử vong ở người trưởng thành ước tính khoảng 0,8-1g.
Lượng này tương ứng với 8-10ml dung dịch cocaine nồng độ 10% w/v.
Cần đặc biệt lưu ý thông tin này để nhận thức rõ về mức độ mạnh và rủi ro nguy hiểm của dung dịch cocaine.

Cách xử lý khi quá liều

Để xử trí ngộ độc cocaine cấp tính, bước đầu tiên là loại bỏ lượng thuốc còn sót lại trên bề mặt niêm mạc bằng cách rửa sạch với nước máy hoặc dung dịch muối sinh lý.
Đối với các biến chứng muộn như co giật, trụy tim mạch và suy hô hấp, việc điều trị bao gồm sử dụng các biện pháp hỗ trợ hô hấp, thuốc chống co giật và thuốc trợ tim.
Tại các cơ sở y tế sử dụng cocaine, cần đảm bảo thiết bị thở áp lực dương luôn hoạt động tốt và dễ dàng tiếp cận, đồng thời phải có sẵn diazepam dạng tiêm tĩnh mạch để sử dụng kịp thời.
Pentobarbital tiêm tĩnh mạch là một lựa chọn ổn định hơn; mặc dù tác dụng chậm hơn, nó có thể được dùng thay thế trong trường hợp không có sẵn diazepam.

Quên liều và xử trí

Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.

Nguồn tham khảo

Tên thuốc: Cocaine

https://www.drugs.com/dosage/cocaine-topical.html

https://www.drugs.com/sfx/cocaine-topical-side-effects.html

https://www.drugs.com/pro/cocaine-hydrochloride-nasal-solution.html

https://www.drugs.com/cdi/cocaine-topical.html