Chlordiazepoxide: Công dụng, liều dùng và những điều lưu ý khi sử dụng

Chlordiazepoxide là một thuốc an thần, giải lo âu thuộc nhóm benzodiazepine, được sử dụng để điều trị các triệu chứng lo âu nghiêm trọng, co thắt cơ và hội chứng cai rượu cấp tính. Thuốc này hoạt động bằng cách ức chế hệ thần kinh trung ương, gây ra các mức độ suy nhược thần kinh khác nhau. Liều dùng của Chlordiazepoxide cần được cá nhân hóa và không nên vượt quá 4 tuần.

Tổng quan về Chlordiazepoxide

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

• Chlordiazepoxide Hydrochloride

Loại thuốc

• Thuốc an thần, giải lo âu, dẫn xuất benzodiazepine.

Dạng thuốc và hàm lượng

• Viên nang 5 mg, 10 mg, 25 mg.

Chỉ định Chlordiazepoxide

• Chlordiazepoxide Hydrochloride được chỉ định cho liệu pháp điều trị ngắn hạn (thời gian giới hạn từ 2 đến 4 tuần) nhằm mục đích:
• Giảm bớt các triệu chứng của tình trạng lo âu nghiêm trọng.
• Làm giảm tình trạng co thắt cơ xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
• Hỗ trợ giảm bớt các biểu hiện của hội chứng cai rượu cấp tính.
• Thuốc cũng được dùng để điều trị bệnh loét dạ dày, hội chứng ruột kích thích, và viêm ruột cấp tính (khi được phối hợp cố định với Clidinium Bromide).

Dược lực học

• Chlordiazepoxide hoạt động như một chất ức chế hệ thần kinh trung ương, gây ra các mức độ suy nhược thần kinh khác nhau, từ tình trạng an thần nhẹ đến thôi miên hoặc hôn mê, tùy thuộc vào liều lượng sử dụng.
• Cơ chế tác dụng được đề xuất của Chlordiazepoxide là tăng cường hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động dẫn truyền thần kinh ức chế của Acid gama-aminobutyric (GABA), từ đó làm trung gian cho sự ức chế cả trước và sau synap trên khắp các khu vực của hệ thần kinh trung ương, sau khi Chlordiazepoxide tương tác với một thụ thể cụ thể trên màng tế bào thần kinh.

Dược động học

Hấp thu

• Chlordiazepoxide được hấp thu hiệu quả, đạt nồng độ tối đa trong máu trong khoảng 1 đến 2 giờ sau khi uống. Tốc độ hấp thu có mối liên hệ với tuổi tác, thường chậm hơn ở bệnh nhân lớn tuổi.

Phân bố

• Sau khi được hấp thu, thuốc gắn kết mạnh mẽ với các protein huyết tương.
• Benzodiazepine được phân bố rộng khắp vào các mô trong cơ thể và có khả năng đi qua hàng rào máu não.

Chuyển hóa

• Chlordiazepoxide trải qua quá trình chuyển hóa mạnh mẽ tại gan, được thực hiện bởi các enzym microsom gan.
• Trong số các chất chuyển hóa của Chlordiazepoxide, có những chất sở hữu hoạt tính dược lý như Desmethylchlordiazepoxide, Demoxepam, Desmethyldiazepam và Oxazepam.

Thải trừ

• Chlordiazepoxide chủ yếu được đào thải qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa; chỉ một tỷ lệ nhỏ được bài tiết ở dạng không liên kết, phần lớn còn lại được thải trừ dưới dạng liên hợp glucuronid hoặc sulfat. Không có sự bài tiết đáng kể qua đường mật.

Tương tác thuốc Chlordiazepoxide

Tương tác với các thuốc khác

• Tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương có thể tăng cường nếu Chlordiazepoxide được dùng chung với các thuốc như thuốc an thần kinh, thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc ngủ, thuốc giảm đau, thuốc gây mê, barbiturat và thuốc kháng histamine có tác dụng an thần.
• Tình trạng tăng hưng phấn cũng có thể xuất hiện, dẫn đến sự gia tăng phụ thuộc tâm lý khi kết hợp với thuốc giảm đau gây nghiện.
• Khi sử dụng đồng thời với các thuốc chống động kinh, đặc biệt là hydantoin (ví dụ phenytoin) hoặc barbiturat, hoặc cả hai, các tác dụng phụ và độc tính có thể trở nên rõ rệt hơn.
• Các thuốc khác làm tăng cường tác dụng an thần của Chlordiazepoxide bao gồm Cisapride, Lofexidine, Monoxidine, Nabilone, cùng với các thuốc giãn cơ Baclofen và Tizanidine.
• Các chất ức chế enzym cytochrom P450 (như Cimetidine, Omeprazole, Disulfram và thuốc tránh thai) làm chậm quá trình thanh thải của benzodiazepine, từ đó có thể làm tăng hiệu quả của chúng. Ngược lại, các chất cảm ứng enzym đã biết (ví dụ Rifampicin) có thể đẩy nhanh quá trình thanh thải của benzodiazepine.
• Tác dụng hạ huyết áp có thể được tăng cường ở những bệnh nhân đang điều trị dài ngày bằng các thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn alpha, thuốc đối kháng thụ thể Angiotensin-II, thuốc chẹn kênh calci, thuốc chẹn thần kinh adrenergic, thuốc chẹn beta, nitrat, hydralazine, minoxidil, natri nitroprusside và thuốc lợi tiểu.
• Benzodiazepine có khả năng đối kháng tác dụng của levodopa.
• Hiệu quả của benzodiazepine có thể bị suy giảm bởi theophylline.

Tương tác với thực phẩm

• Cần tránh dùng Chlordiazepoxide cùng với đồ uống có cồn vì sẽ làm tăng cường tác dụng an thần, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc.

Chống chỉ định thuốc Chlordiazepoxide

• Chlordiazepoxide Hydrochloride được chống chỉ định trong các trường hợp sau:
• Người bệnh có tiền sử quá mẫn với benzodiazepin hoặc bất kỳ tá dược nào có trong sản phẩm.
• Suy hô hấp nặng, tình trạng ức chế hô hấp, hoặc mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.
• Các trạng thái sợ hãi và ám ảnh.
• Rối loạn tâm thần mạn tính.
• Suy giảm chức năng gan nghiêm trọng.
• Người đang có kế hoạch mang thai.
• Trong thai kỳ (trừ khi có các lý do lâm sàng đặc biệt thuyết phục).
• Bệnh nhược cơ.
• Chứng mất điều hòa tủy sống hoặc tiểu não.
• Không được sử dụng Chlordiazepoxide đơn độc trong các trường hợp trầm cảm hoặc lo âu kèm theo trầm cảm, do có thể làm tăng nguy cơ có ý định tự sát.

Liều lượng & cách dùng Chlordiazepoxide

Liều dùng Chlordiazepoxide

Người lớn

• Khuyến cáo dùng liều thấp nhất mang lại hiệu quả điều trị.
• Việc xác định liều lượng và khoảng thời gian điều trị cần được cá nhân hóa, dựa trên phản ứng của bệnh nhân và mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh.
• Tổng thời gian điều trị nên được rút ngắn tối đa (không vượt quá 4 tuần), đồng thời phải có sự theo dõi sát sao từ chuyên gia y tế.
• Khi khởi đầu liệu pháp, cần thông báo cho người bệnh về giới hạn thời gian điều trị, quy trình giảm liều từ từ, và khả năng xuất hiện hiệu ứng hồi ứng.
• Liệu pháp nên được ngừng bằng cách giảm liều từ từ.
• Đối với những người bệnh đã sử dụng Benzodiazepine trong thời gian dài, quá trình giảm liều có thể cần kéo dài hơn và có thể cần sự hỗ trợ từ bác sĩ chuyên khoa.
• Liều khởi đầu được khuyến nghị là 5 mg mỗi ngày; liều thông thường có thể lên đến 30 mg, chia thành nhiều lần dùng. Trong trường hợp các triệu chứng nặng, có thể dùng 20 mg, 2-4 lần mỗi ngày.
• Liều tối đa hàng ngày có thể đạt 100 mg, chia thành nhiều lần, và cần điều chỉnh phù hợp với từng cá nhân.
• Việc duy trì liều đầy đủ không nên kéo dài quá 4 tuần, tính cả giai đoạn giảm liều trong 2 tuần.

Liều điều trị mất ngủ liên quan đến lo lắng:

• Để điều trị tình trạng mất ngủ do lo lắng, bệnh nhân nên dùng 10 – 30 mg trước khi ngủ.
• Thời gian điều trị thường kéo dài từ vài ngày đến hai tuần, với tổng thời gian tối đa là bốn tuần, trong đó có hai tuần dành cho việc giảm liều dần.

Liều điều trị co thắt cơ:

• Liều dùng cho tình trạng co thắt cơ là 10 mg đến 30 mg mỗi ngày, được chia thành nhiều lần.

Liều giảm triệu chứng cai rượu cấp tính:

• Để giảm các triệu chứng cai rượu cấp tính, dùng liều 25 đến 100 mg, có thể lặp lại sau 2 đến 4 giờ nếu cần.

Liều điều trị bệnh loét dạ dày, hội chứng ruột kích thích và viêm ruột cấp tính:

• Liều duy trì thông thường là 5 hoặc 10 mg (khi dùng dưới dạng kết hợp cố định với ClidiniumBromide 2,5 hoặc 5 mg tương ứng), dùng 3 hoặc 4 lần mỗi ngày (trước các bữa ăn và trước khi đi ngủ).

Trẻ em

• Viên nang Chlordiazepoxide không được chỉ định sử dụng cho trẻ em.

Đối tượng khác

• Những bệnh nhân cao tuổi, suy nhược, có tổn thương não hữu cơ hoặc suy giảm chức năng hô hấp thông thường không nên vượt quá một nửa liều khuyến cáo cho người lớn.
• Đối với bệnh nhân suy giảm chức năng gan hoặc thận, liều dùng không được vượt quá một nửa liều dành cho người lớn, và cần có biện pháp để ngăn chặn sự tích lũy Chlordiazepoxide trong huyết tương.

Cách dùng Chlordiazepoxide

• Viên nang Chlordiazepoxide được dùng bằng đường uống, cần uống nguyên viên với nước và không được nhai.

Tác dụng phụ của Chlordiazepoxide

Trong quá trình điều trị bằng Chlordiazepoxide Hydrochloride, bệnh nhân có khả năng gặp phải một số phản ứng có hại (ADR).

Thường gặp

• Các biểu hiện thường thấy bao gồm buồn ngủ, cảm giác an thần, chóng mặt, mệt mỏi, cùng với rối loạn thăng bằng, dáng đi không vững và mất điều hòa vận động.

Ít gặp

• Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.

Hiếm gặp

• Suy giảm chức năng tủy xương, biểu hiện qua các tình trạng như giảm tiểu cầu, giảm bạch cầu và mất bạch cầu hạt.
• Giảm sút thị lực, bao gồm cả tình trạng nhìn đôi.
• Huyết áp thấp.
• Rối loạn chức năng tiêu hóa.
• Các phản ứng trên da, ví dụ như phát ban.
• Tình trạng bí tiểu hoặc ngược lại là tiểu không tự chủ.
• Rối loạn về ham muốn tình dục, bao gồm rối loạn cương dương và rối loạn chu kỳ kinh nguyệt.

Chưa xác định tần suất

• Phản ứng quá mẫn.
• Gia tăng cảm giác thèm ăn.
• Mất trí nhớ, ảo giác, tình trạng lệ thuộc thuốc, trầm cảm, bồn chồn, trạng thái kích động, cáu kỉnh, suy giảm mức độ ý thức, hành vi hung hăng, ảo tưởng, ác mộng, rối loạn tâm thần, hành vi bất thường, rối loạn cảm xúc, và các phản ứng nghịch lý với thuốc (bao gồm lo lắng, rối loạn giấc ngủ, mất ngủ, hành vi tự tử, ý nghĩ tự sát).
• Rối loạn nhịp tim, dáng đi bất thường, và các rối loạn ngoại tháp (như run, rối loạn vận động).
• Suy hô hấp.
• Vàng da, tăng nồng độ bilirubin trong máu, tăng transaminase và tăng phosphatase kiềm trong máu.
• Yếu cơ.
• Thay đổi trong tiết nước bọt.
• Tình trạng hay quên.
• Cảm giác phiền muộn.
• Tình trạng phụ thuộc thuốc.
• Các biểu hiện tâm thần.

Lưu ý khi dùng Chlordiazepoxide

Lưu ý chung

• Hiệu quả điều trị của thuốc có thể giảm dần sau vài tuần sử dụng liên tục do hiện tượng dung nạp thuốc.
• Việc dùng thuốc kéo dài hoặc ở liều cao, đặc biệt ở những người có tiền sử nghiện rượu, lạm dụng chất gây nghiện, hoặc rối loạn nhân cách, có thể dẫn đến sự phụ thuộc về mặt thể chất và tâm lý. Khi ngừng thuốc đột ngột, bệnh nhân có thể trải qua các triệu chứng cai như đau đầu, đau cơ, lo âu nghiêm trọng, bồn chồn và lú lẫn.
• Chứng quên thuận chiều (anterograde amnesia) thường xuất hiện trong vài giờ đầu sau khi dùng thuốc. Để giảm thiểu nguy cơ này, người bệnh cần đảm bảo có giấc ngủ liên tục từ 7 đến 8 giờ sau khi uống thuốc.
• Việc dùng Chlordiazepoxide cùng lúc với các thuốc opioid có thể gây ra tình trạng an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê, thậm chí tử vong.
• Cần hết sức thận trọng khi chỉ định thuốc cho người bệnh trầm cảm, do có thể làm tăng nguy cơ có ý định tự tử.
• Đối với liệu trình điều trị dài ngày, cần thực hiện xét nghiệm công thức máu và kiểm tra chức năng gan định kỳ.

Lưu ý với phụ nữ có thai

• Chlordiazepoxide có khả năng vượt qua hàng rào nhau thai.
• Hiện chưa có đủ bằng chứng xác thực về tính an toàn của thuốc khi sử dụng cho phụ nữ có thai. Vì vậy, không nên dùng thuốc trong suốt thai kỳ, đặc biệt là trong ba tháng đầu và ba tháng cuối, trừ khi lợi ích điều trị được đánh giá là vượt trội so với rủi ro.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

• Chlordiazepoxide được phát hiện trong sữa mẹ, do đó, phụ nữ đang cho con bú cần tránh sử dụng thuốc này.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

• Bệnh nhân cần được thông báo về khả năng gặp phải các tác dụng như an thần, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, chóng mặt, nhìn mờ và suy yếu chức năng cơ bắp. Nếu trải qua bất kỳ triệu chứng nào trong số này, họ không được phép lái xe hoặc vận hành máy móc.

Quá liều và cách xử lý

Xử trí quá liều Chlordiazepoxide

Quá liều và độc tính

• Quá liều các thuốc nhóm Benzodiazepine thường biểu hiện bằng sự suy yếu chức năng hệ thần kinh trung ương, với các mức độ từ buồn ngủ nhẹ cho đến hôn mê.
• Trong các trường hợp quá liều nhẹ, các triệu chứng có thể bao gồm buồn ngủ, trạng thái lú lẫn và hôn mê.
• Với các trường hợp nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể biểu hiện mất khả năng phối hợp vận động (mất điều hòa), rối loạn nhịp tim, giảm trương lực cơ, rung giật nhãn cầu, hạ huyết áp và suy hô hấp.
• Tình trạng hôn mê hiếm khi xảy ra và tử vong là cực kỳ hiếm gặp.

Cách xử lý khi quá liều

• Điều trị chủ yếu tập trung vào các triệu chứng biểu hiện.
• Đảm bảo đường thở thông thoáng và duy trì thông khí đầy đủ, nếu được chỉ định.
• Cân nhắc sử dụng than hoạt tính (50 g cho người lớn, 1 g/kg cho trẻ em) trong vòng 1 giờ sau khi uống, đặc biệt nếu lượng thuốc đã dùng vượt quá 1 mg/kg và bệnh nhân không ở trạng thái quá buồn ngủ.
• Rửa dạ dày không cần thiết nếu chỉ dùng Benzodiazepine đơn thuần.
• Áp dụng các biện pháp hỗ trợ khác dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của bệnh nhân.
• Hiệu quả của phương pháp lọc máu trong trường hợp này vẫn chưa được xác định rõ ràng.
• Flumazenil, một chất đối kháng Benzodiazepine đặc hiệu, có sẵn để sử dụng nhưng rất ít khi được yêu cầu.

Quên liều và xử trí

• Nếu bạn quên một liều, hãy uống ngay khi nhớ ra.
• Tuy nhiên, nếu thời điểm đó gần với liều tiếp theo, hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch trình dùng thuốc định kỳ.
• Không được dùng gấp đôi liều để bù lại liều đã quên.

Nguồn tham khảo

Tên thuốc: Chlordiazepoxide Hydrochloride

2) Drugs.com: https://www.drugs.com/monograph/chlordiazepoxide.html

1) EMC: https://www.medicines.org.uk/emc/product/4044/smpc

Ngày cập nhật: 25/07/2021