Mẹ bị viêm gan B làm sao để con không bị lây?
Những điều cần lưu ý
Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có tỉ lệ lây lan cao tại Việt Nam, đặc biệt qua đường từ mẹ sang con. Với cấu trúc DNA bền vững, virus tấn công gan và dễ gây biến chứng xơ gan, ung thư gan nếu không can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, nhờ y học hiện đại, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa khoa học sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm cho trẻ, bảo vệ sức khỏe bền vững cho thế hệ tương lai.
Viêm gan B lây từ mẹ sang con qua những con đường nào?
Nhiều người lầm tưởng rằng virus viêm gan B lây truyền qua nhau thai trong suốt thai kỳ. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu chuyên sâu, tỷ lệ lây nhiễm qua nhau thai (lây truyền trong tử cung) thực tế chỉ chiếm khoảng 2 – 10%. Con đường lây truyền chủ yếu và nguy hiểm nhất diễn ra vào giai đoạn chuyển dạ và lúc sinh. Khi tử cung co bóp mạnh, các mạch máu của nhau thai có thể bị tổn thương, khiến máu mẹ tiếp xúc trực tiếp với máu con. Đồng thời, trong quá trình trẻ đi qua đường sinh sản của người mẹ, việc tiếp xúc với dịch âm đạo chứa nồng độ virus cao cũng khiến trẻ có nguy cơ nhiễm bệnh cực kỳ lớn.
Ngoài ra, một con đường lây truyền khác cần được lưu ý là giai đoạn sau sinh thông qua việc tiếp xúc gần gũi hoặc qua các vết trầy xước trên da. Mặc dù virus HBV có hiện diện trong sữa mẹ nhưng nồng độ thường rất thấp và không đủ để gây nhiễm qua đường tiêu hóa của trẻ. Tuy nhiên, nếu đầu vú mẹ bị nứt cổ gà hoặc trẻ bị tưa lưỡi, chảy máu nướu thì virus có thể lây qua các vết thương hở này. Do đó, việc xác định đúng thời điểm lây nhiễm giúp các bác sĩ đưa ra phác đồ ngăn chặn hiệu quả nhất ngay từ giây phút trẻ chào đời.
Khám thai định kỳ giúp tầm soát nguy cơ lây nhiễm viêm gan B cho trẻ (Nguồn: Sưu tầm)
Mẹ bị viêm gan B làm sao để con không bị lây?
Để trả lời cho câu hỏi mẹ bị viêm gan B làm sao để con không bị lây nhiễm, các chuyên gia y tế đã xây dựng một quy trình can thiệp đa tầng, từ lúc mang thai cho đến khi trẻ chào đời và hoàn tất lịch tiêm chủng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa sản khoa và truyền nhiễm là chìa khóa để đảm bảo an toàn cho bé.
Theo dõi tải lượng virus HBV trong thai kỳ
Bước đầu tiên và quan trọng nhất đối với mẹ bầu nhiễm viêm gan B là xét nghiệm đo tải lượng virus (HBV-DNA) và kiểm tra tình trạng kháng nguyên HBeAg. Tải lượng virus trong máu mẹ càng cao thì nguy cơ lây truyền cho con càng lớn. Thông thường, nếu nồng độ virus vượt ngưỡng 10^6 copies/ml (hoặc 200.000 IU/ml), các bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định dùng thuốc kháng virus từ tuần thứ 24 đến 28 của thai kỳ. Việc dùng thuốc này giúp kéo giảm tải lượng virus xuống mức thấp nhất trước khi sinh, từ đó giảm tối đa khả năng virus xâm nhập vào máu trẻ trong lúc chuyển dạ. Đây là biện pháp can thiệp sớm và hiệu quả đã được các tổ chức y tế uy tín trên thế giới công nhận.
Tiêm vắc xin viêm gan B cho trẻ trong vòng 24 giờ sau sinh
Ngay sau khi trẻ chào đời, việc tiêm vắc xin viêm gan B mũi 0 là một yêu cầu bắt buộc. Vắc xin này đóng vai trò kích thích hệ miễn dịch của trẻ tự sản sinh ra kháng thể chống lại virus HBV. Thời gian vàng để tiêm vắc xin là trong vòng 24 giờ đầu sau sinh, tốt nhất là càng sớm càng tốt (trong vòng 12 giờ đầu). Việc tiêm phòng sớm giúp tạo ra hàng rào bảo vệ ngay khi trẻ vừa tiếp xúc với nguồn bệnh từ mẹ, ngăn chặn virus kịp thời gắn vào tế bào gan của trẻ.
Tiêm huyết thanh kháng viêm gan B (HBIG) cho trẻ sơ sinh
Đối với trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm viêm gan B, việc chỉ tiêm vắc xin là chưa đủ. Trẻ cần được tiêm thêm một mũi huyết thanh kháng viêm gan B (Hepatitis B Immune Globulin – HBIG). Khác với vắc xin cung cấp miễn dịch chủ động (cần thời gian để cơ thể sinh kháng thể), huyết thanh HBIG cung cấp miễn dịch thụ động ngay lập tức. Đây là các kháng thể “có sẵn” để trung hòa trực tiếp các virus HBV có thể đã xâm nhập vào máu trẻ trong quá trình sinh nở. Huyết thanh HBIG cũng cần được tiêm trong vòng 12 – 24 giờ đầu sau sinh ở một vị trí đùi khác với vị trí tiêm vắc xin. Sự kết hợp giữa vắc xin và huyết thanh giúp nâng tỷ lệ phòng bệnh lên đến hơn 90 – 95%.
Đảm bảo tiêm đủ các mũi vắc xin viêm gan B theo lịch
Sau mũi tiêm sơ sinh, trẻ cần được hoàn tất lộ trình tiêm chủng đầy đủ theo chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc tiêm chủng dịch vụ. Thông thường, lịch tiêm sẽ bao gồm các mũi vào lúc 2, 3, 4 tháng tuổi và một mũi nhắc lại khi trẻ được 18 tháng tuổi. Việc bỏ dở lịch tiêm sẽ khiến nồng độ kháng thể trong cơ thể trẻ không đủ mạnh để bảo vệ lâu dài, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh mãn tính trong tương lai. Do đó, Pharmacity và các bác sĩ luôn khuyến cáo cha mẹ phải ghi nhớ và tuân thủ đúng lịch hẹn tiêm chủng của trẻ.
Trẻ sơ sinh cần được tiêm huyết thanh và vắc xin ngay sau khi chào đời (Nguồn: Sưu tầm)
Cách theo dõi và chăm sóc trẻ sinh từ mẹ bị viêm gan B
Sau khi đã thực hiện đầy đủ các bước can thiệp sau sinh, quá trình theo dõi sức khỏe cho trẻ vẫn cần được tiếp tục để khẳng định chắc chắn trẻ đã an toàn.
Xét nghiệm kiểm tra kháng thể sau tiêm
Khi trẻ được 9 đến 12 tháng tuổi (thời điểm đã hoàn thành ít nhất 3 mũi vắc xin), cha mẹ nên đưa trẻ đi làm xét nghiệm kiểm tra chỉ số HBsAg và Anti-HBs. Xét nghiệm HBsAg giúp xác định trẻ có bị nhiễm virus hay không, trong khi Anti-HBs đánh giá nồng độ kháng thể mà trẻ đã đạt được. Nếu nồng độ Anti-HBs lớn hơn 10 mIU/ml, trẻ đã có đủ khả năng miễn dịch. Trường hợp trẻ chưa có đủ kháng thể, bác sĩ có thể chỉ định tiêm bổ sung hoặc tiêm lại đợt vắc xin mới để đảm bảo trẻ được bảo vệ hoàn toàn.
Theo dõi chức năng gan định kỳ
Mặc dù trẻ có kết quả xét nghiệm âm tính với virus, việc duy trì một lối sống lành mạnh và kiểm tra sức khỏe định kỳ vẫn rất quan trọng. Gan là cơ quan đảm nhận nhiều chức năng quan trọng, vì vậy cha mẹ cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng, tránh cho trẻ dùng các loại thuốc bừa bãi có thể gây hại cho gan. Đối với những trẻ không may bị nhiễm virus từ mẹ do can thiệp thất bại, việc theo dõi định kỳ sẽ giúp bác sĩ kiểm soát tình trạng viêm và quyết định thời điểm điều trị bằng thuốc kháng virus khi cần thiết, nhằm ngăn chặn biến chứng về sau.
Những sai lầm thường gặp cần tránh ở mẹ bị viêm gan B
Trong quá trình tư vấn và chăm sóc sức khỏe, chúng tôi nhận thấy có một số quan niệm sai lầm khiến các mẹ bầu lo lắng quá mức hoặc thực hiện sai cách:
Thứ nhất là quan niệm mẹ bị viêm gan B thì không được cho con bú. Như đã phân tích, virus HBV lây qua đường máu chứ không lây qua sữa mẹ nếu đầu ti không bị tổn thương. Sữa mẹ chứa nhiều kháng thể quý giá giúp trẻ tăng cường sức đề kháng tổng thể. Do đó, nếu trẻ đã được tiêm huyết thanh và vắc xin đầy đủ ngay sau sinh, mẹ hoàn toàn có thể tự tin cho con bú. Chỉ cần lưu ý vệ sinh đầu vú sạch sẽ và tạm ngưng cho bú nếu có tình trạng nứt nẻ, chảy máu.
Thứ hai là việc tự ý ngừng thuốc kháng virus khi đang mang thai mà không có chỉ định của bác sĩ. Một số mẹ bầu vì lo ngại thuốc ảnh hưởng đến thai nhi nên đã tự ý bỏ thuốc, điều này dẫn đến nguy cơ bùng phát virus mạnh mẽ, gây hại cho cả mẹ và làm tăng tỷ lệ lây truyền cho con. Hiện nay có các dòng thuốc kháng virus được chứng minh là an toàn cho thai nhi và thường được các bác sĩ chuyên khoa chỉ định sử dụng trong thai kỳ.
Thứ ba là chủ quan cho rằng chỉ cần tiêm vắc xin cho mẹ là đủ. Thực tế, nếu mẹ đã nhiễm virus thì việc tiêm vắc xin cho mẹ lúc này không còn tác dụng phòng bệnh nữa. Thay vào đó, sự tập trung phải dành cho các biện pháp bảo vệ trẻ ngay từ khi còn trong bụng mẹ và giây phút chào đời.
Mẹ bầu hoàn toàn có thể sinh con khỏe mạnh nếu tuân thủ phác đồ y tế (Nguồn: Sưu tầm)
Việc mẹ bị viêm gan B làm sao để con không bị lây sẽ không còn là nỗi lo nếu tuân thủ đúng hướng dẫn y khoa. Chìa khóa bảo vệ bé chính là “kiềng ba chân”: kiểm soát tải lượng virus ở mẹ, tiêm huyết thanh và vắc xin cho trẻ trong 24 giờ đầu sau sinh. Pharmacity hy vọng những thông tin này giúp các mẹ bầu yên tâm phối hợp với y bác sĩ để mang lại cho con khởi đầu khỏe mạnh.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp