Bí kỳ nam có những công dụng gì trong dân gian? Cách dùng cần lưu ý

9

Bí kỳ nam là dược liệu có công dụng hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan, lợi tiểu, ức chế phản ứng viêm và kháng khuẩn. Bài viết sẽ cung cấp thông tin về công dụng, cách dùng và lưu ý khi sử dụng Bí kỳ nam, giúp bạn hiểu rõ hơn về dược liệu này.

Tìm hiểu chung về Bí kỳ nam

Tên gọi, danh pháp

• Tên Việt: Bí kỳ nam.
• Các tên gọi khác: Kỳ nam kiến, Củ tự nhiên, Ổ kiến, Kỳ nam gai, Kiến kỳ nam.
• Danh pháp khoa học: Hydnophytum formicarum Jack. (dạng lá rộng), Myrmecodia armata DC. (dạng lá hẹp). Loài thuộc họ Cà Phê (Rubiaceae).

Đặc điểm tự nhiên

• Đây là loài thực vật có mối quan hệ cộng sinh đặc biệt với kiến. Phần thân phình to thành một khối củ, bề mặt ngoài có cấu trúc xù xì đặc trưng. Lá sắp xếp đối xứng, gốc lá thuôn nhọn, đầu lá tù, chất lá dày và có độ bóng mặt. Lá kèm rơi sớm trong quá trình phát triển. Hoa không có cuống, xuất hiện 4 – 5 chùm tập trung ở nách lá, màu sắc trắng tinh khôi. Quả nhỏ, hình trụ, hơi kéo dài, chuyển sang màu vàng cam khi trưởng thành. Mùa hoa và quả kéo dài từ tháng 12 đến tháng 1.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Cây mọc hoang tự nhiên, bám trên các cây gỗ trong rừng thứ sinh ở các vùng miền nam Việt Nam. Công đoạn thu hoạch gồm cắt phần thân thành lát mỏng, phơi nắng cho gần khô, sau đó chuyển sang phơi trong điều kiện bóng râm để hoàn thành quá trình sấy. Trước khi sử dụng, dược liệu được tẩm qua nước sôi rồi rang vàng vừa phải.

Bộ phận sử dụng

• Phần dược liệu được khai thác từ Bí kỳ nam là thân phình to thành khối củ do kiến đục tạo tổ, hình thành các hốc và lỗ xuyên suốt (Caulis Hydnophytum).

Thành phần hóa học

• Phân tích sơ bộ nước ép từ khối củ kiến kỳ nam cho thấy thành phần chứa một lượng lớn các muối khoáng vô cơ (được cho rằng do hoạt động của kiến tích tụ), cùng với sự hiện diện của các alkaloid (theo ghi nhận của Phân viện Dược liệu Thành phố Hồ Chí Minh, 1981).

Công dụng của Bí kỳ nam

Theo y học cổ truyền

• Dựa trên kinh nghiệm sử dụng lâu đời trong dân gian, Bí kỳ nam được áp dụng để hỗ trợ các bệnh lý liên quan đến gan, tình trạng da xám vàng, giảm cảm giác thèm ăn, cảm giác uể oải và mệt mỏi. Ngoài ra, dược liệu còn được ghi nhận có khả năng lợi tiểu, ức chế các phản ứng viêm, kháng khuẩn và sát trùng theo các ghi chép truyền thống.

Theo y học hiện đại

• Bí kỳ nam được các chuyên gia đánh giá có tiềm năng trong hỗ trợ điều trị:
• Viêm gan, đau vùng gan, vàng da.
• Đau nhức gân xương, viêm khớp, tổn thương gân do chấn thương.
• Đau bụng và tiêu chảy.

Liều dùng và cách dùng Bí kỳ nam

• Liều lượng khuyến cáo từ 6 – 12g, được sắc uống hoặc chế biến thành cao lỏng để dùng.

Bài thuốc kinh nghiệm

Viêm gan, đau gan, vàng da

• Phương thức 1: Bí kỳ nam 80g, Chó đẻ, Hạ khô thảo, Hậu phác nam, mỗi vị 20g sắc uống.
• Phương thức 2: Bí kỳ nam 40g, Actisô 20g, Thảo quyết minh 10g, Nhân trần 15g với 500ml nước sắc còn 100ml, chia 2 lần uống cách nhau khoảng 1 giờ trước bữa ăn. Dùng liên tục 10 – 15 ngày.
• Phương thức 3: Bí kỳ nam 40g, kết hợp Bổ cốt toái 30g, rễ Trinh nữ, rễ Trứng cuốc, mỗi vị 20g, hoặc Ngũ gia bì 30g, Xuyên tiêu, rễ Vú bò, mỗi vị 20g, sắc uống hoặc ngâm rượu 30 – 40 độ (350g thuốc trong 1 lít rượu), mỗi ngày dùng 2 lần trước ăn.

Đau bụng

• Sắc 60g dược liệu Bí kỳ nam cho đặc đậm, lấy nửa chén nước thuốc, chia 2 lần uống cách nhau 1 giờ.

Lưu ý khi dùng Bí kỳ nam

• Không được tự hành động sử dụng dược liệu này để tự điều trị các bệnh lý mà chưa được tư vấn từ chuyên gia y tế hoặc lương y có kinh nghiệm.

Nguồn tham khảo

1) Tra cứu dược liệu Bí kỳ nam: https://tracuuduoclieu.vn/bi-ky-nam.html.

2) Những Cây thuốc và Vị thuốc Việt Nam (Đỗ Tất Lợi).