12 
Gentian violet cation là một loại thuốc nhuộm có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm và chống giun, thường được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm nấm Candida albicans trên da hoặc niêm mạc, cũng như các loại nhiễm khuẩn bề mặt da khác. Bài viết sẽ cung cấp thông tin chi tiết về chỉ định, cách dùng, liều lượng và lưu ý khi sử dụng thuốc Gentian violet cation.
Tổng quan về Gentian violet cation
- Một loại thuốc nhuộm là hỗn hợp của violet rosanilinis có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm và chống giun.
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Gentian Violet Cation (Methylrosaniline chloride)
Loại thuốc
- Thuốc dùng ngoài chống vi khuẩn, chống nấm.
Dạng thuốc và hàm lượng
- Dung dịch dùng ngoài 1% (10 mg/ 1 mL, 1 g / 100mL).
- Dung dịch dùng ngoài 2% (20 mg/ 1 mL, 2 g / 100mL).
Chỉ định Gentian violet cation
- Chế phẩm Gentian Violet Cation được chỉ định bôi ngoài da nhằm xử lý các bệnh nhiễm nấm Candida albicans trên da hoặc niêm mạc, cùng với các loại nhiễm khuẩn bề mặt da khác, ví dụ như chàm chốc hóa.
- Bên cạnh đó, thuốc còn được sử dụng trong sơ cứu sát trùng cho các vết cắt nhỏ, vết trầy xước hoặc vết bỏng.
Dược lực học
- Gentian violet, thuộc nhóm thuốc nhuộm triphenylmethane, cũng được biết đến với vai trò là một tác nhân gây đột biến, chất độc tế bào và chất gây đột biến nhiễm sắc thể. Trong gần một thế kỷ, thuốc tím tinh thể đã được ứng dụng trong lĩnh vực y học như một chất sát khuẩn, kháng sinh, thuốc kháng nấm dùng ngoài, thuốc tẩy giun đường uống, và gần đây còn được thêm vào máu để phòng ngừa lây truyền bệnh Chagas.
- Cơ chế tác dụng của thuốc là liên kết với DNA của vi sinh vật, từ đó gây ra sự gián đoạn, đột biến hoặc ức chế quá trình sao chép DNA.
- Khi ở dạng dung dịch nước, thuốc tím phân ly thành các ion dương và ion âm, chúng có khả năng xuyên qua thành và màng tế bào của cả vi khuẩn Gram dương và Gram âm. Các ion dương này tương tác với những thành phần mang điện tích âm trong tế bào vi khuẩn, bao gồm lipopolysaccharide (trên thành tế bào), peptidoglycan và DNA.
- Đối với các tế bào nấm, quá trình thâm nhập tế bào và liên kết với DNA cũng diễn ra theo cơ chế tương tự.
- Tác động quang động học của Gentian violet, thông qua trung gian các gốc tự do, gây ra sự mất điện thế trên màng vi khuẩn (và ty thể) cũng như ức chế quá trình hô hấp ở cả vi khuẩn và sinh vật đơn bào T. cruzi. Thuốc cũng có thể phát huy hiệu quả chống lại cả vi khuẩn và nấm men.
Phổ tác dụng:
- Tím Gentian có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại nấm, bao gồm cả nấm men và nấm da.
- Thuốc cho thấy hiệu quả trên các loài nấm như Candida, Epidermophyton, Cryptococcus, Trichophyton, Geotrichum candidum, cũng như một số vi khuẩn Gram dương, đặc biệt là Staphylococcus.
Kháng thuốc:
- Mặc dù thuốc có khả năng ức chế sự phát triển của các tác nhân gây viêm lợi hoại tử loét (nhiễm khuẩn Vincent), nhưng hiện nay, các nhà khoa học cho rằng vi khuẩn Gram âm (thường kháng với tím Gentian) là nguyên nhân chính gây ra tình trạng này.
- Thuốc không có tác dụng đối với các vi khuẩn kháng acid và bào tử vi khuẩn.
- Trước đây, tím Gentian từng được dùng dưới dạng thuốc bôi ngoài da để điều trị các trường hợp nhiễm vi sinh vật ở da và niêm mạc do Candida albicans, bao gồm nấm Candida miệng, nấm âm đạo, hăm kẽ và viêm quanh móng. Tuy nhiên, hiện nay đã có các loại thuốc khác hiệu quả hơn và không gây nhuộm màu như nystatin và amphotericin B, do đó, không khuyến cáo sử dụng tím Gentian để điều trị các bệnh nhiễm nấm da vì thuốc có thể gây kích ứng cục bộ và làm đổi màu da.
- Thuốc tím Gentian cũng đã từng được áp dụng tại chỗ để điều trị nấm Geotrichum khu trú, chốc lở, viêm lợi hoại tử loét, các bệnh nhiễm vi sinh vật trên bề mặt da và nhiều tình trạng viêm da khác nhau; tuy nhiên, hiệu quả của thuốc trong những trường hợp này vẫn chưa được xác định rõ ràng.
- Việc điều trị nấm Candida miệng kéo dài hoặc lặp đi lặp lại đã được báo cáo là gây ra các tác dụng phụ như viêm thực quản, viêm thanh quản, viêm khí quản, hoặc các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau bụng. Tại một số quốc gia, tím Gentian không được khuyến nghị sử dụng để bôi trực tiếp lên niêm mạc hoặc các vết thương hở.
Dược động học
Hấp thu
- Hiện chưa có dữ liệu nào về sự hấp thu toàn thân của tím Gentian sau khi dùng ngoài da hoặc bôi lên niêm mạc.
Phân bố
- Không có thông tin được ghi nhận về sự phân bố của thuốc.
Chuyển hóa
- Quá trình chuyển hóa của thuốc diễn ra chủ yếu tại gan, thông qua phản ứng khử methyl.
Thải trừ
- Chưa có báo cáo nào về quá trình thải trừ của thuốc.
Tương tác thuốc Gentian violet cation
Tương tác với các thuốc khác
- Hiện tại chưa có báo cáo nào về tương tác của thuốc này với các dược chất khác.
Chống chỉ định thuốc Gentian violet cation
- Gentian Violet Cation không được phép sử dụng trong các trường hợp sau:
- Bệnh nhân có tiền sử mẫn cảm với hoạt chất hoặc bất kỳ thành phần nào khác có trong sản phẩm.
- Các tổn thương da bị trầy xước, loét rộng, hoặc vết loét trên mặt.
- Vết thương hở, sâu, hoặc vết thương do động vật cắn.
- Các loại bỏng nặng.
- Bôi thuốc trên một vùng da có diện tích lớn.
- Người mắc rối loạn chuyển hóa porphyrin.
Liều lượng & cách dùng Gentian violet cation
Liều dùng thuốc tím Gentian
Người lớn
- Tím Gentian được áp dụng ngoài da dưới dạng dung dịch với nồng độ dao động từ 0,25 – 2%.
- Các dung dịch pha loãng 0,25% hoặc 0,5% được ghi nhận mang lại hiệu quả tương đương nhưng ít gây kích ứng hơn so với dung dịch 1% và 2%.
- Đối với các khoang kín, dung dịch pha loãng 0,01% được khuyến nghị sử dụng.
- Nên dùng bông thoa dung dịch tím Gentian lên các thương tổn, lặp lại khoảng 2 – 3 lần/ngày, trong thời gian 3 ngày; cần lưu ý tránh nuốt thuốc và không để thuốc tiếp xúc với mắt.
- Khi điều trị nhiễm Candida, không nên dùng băng kín vì có thể thúc đẩy sự phát triển của nấm mốc và giải phóng nội độc tố gây kích thích.
- Trong suốt quá trình điều trị, cần kết hợp với việc vệ sinh và chăm sóc da phù hợp để ngăn ngừa nhiễm khuẩn lan rộng và tái nhiễm. Ngoài ra, vùng da bị ảnh hưởng nên được giữ khô ráo và tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng.
- Không nên sử dụng thuốc quá 1 tuần trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
Cách dùng thuốc tím tinh thể
- Trước khi sử dụng, vùng da cần điều trị phải được làm sạch.
- Đảm bảo vùng điều trị khô ráo hoàn toàn trước khi bắt đầu thoa thuốc.
- Chỉ nên thoa thuốc lên vùng da bị ảnh hưởng và tránh bôi vào vùng da lành xung quanh.
Tác dụng phụ của Gentian violet cation
Thường gặp
- Mẩn đỏ, sưng tấy hoặc kích ứng tại vị trí bôi thuốc.
- Viêm thực quản, viêm thanh quản, viêm khí quản.
- Bỏng, mụn nước, phản ứng mẫn cảm, loét niêm mạc.
Hiếm gặp
- Nhiễm trùng da (biểu hiện bằng cảm giác nóng, đau, có mủ).
- Các dấu hiệu của phản ứng dị ứng nghiêm trọng, bao gồm phát ban, nổi mề đay, ngứa, đỏ da, sưng, phồng rộp hoặc bong tróc (có hoặc không kèm theo sốt), thở khò khè, tức ngực hoặc cổ họng, khó thở, khó nuốt hoặc nói chuyện; khàn giọng bất thường, hoặc sưng ở miệng, mặt, môi, lưỡi, cổ họng.
Lưu ý khi dùng Gentian violet cation
Lưu ý chung khi dùng Gentian violet
- Gentian violet chỉ được sử dụng ngoài da; tuyệt đối không được uống.
- Cần cẩn trọng để dung dịch thuốc không tiếp xúc với miệng, mũi và mắt vì có thể gây bỏng. Nếu thuốc dây vào mắt, hãy rửa sạch ngay lập tức bằng nước sạch trong ít nhất 15 phút và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế nếu mắt vẫn bị kích ứng.
- Khi bôi thuốc tím tinh thể vào niêm mạc miệng, đặc biệt ở trẻ em, cần hết sức cẩn thận để tránh nuốt phải dung dịch. Nên tham khảo hướng dẫn sử dụng từ nhân viên y tế có kinh nghiệm.
- Rửa tay kỹ trước và sau khi sử dụng thuốc, trừ trường hợp vết thương cần điều trị nằm trên tay. Trong quá trình sử dụng, cần tránh để thuốc dính vào quần áo vì dung dịch tím Gentian có thể làm ố da và vải.
- Đối với các vết thương sâu, vết thương thủng hoặc bỏng nghiêm trọng, cần tham khảo ý kiến của bác sĩ.
- Nếu các triệu chứng như mẩn đỏ, kích ứng, sưng hoặc đau kéo dài (sau hơn 3 ngày điều trị), trở nên nặng hơn, xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng (nóng, đau, mủ) hoặc khi có các vết loét nghiêm trọng trên da, cần ngừng thuốc ngay lập tức và thông báo cho nhân viên y tế.
- Để đảm bảo loại bỏ hoàn toàn nhiễm trùng, cần tiếp tục sử dụng thuốc tím tinh thể một cách liên tục ngay cả khi vết thương đã có dấu hiệu cải thiện, không bỏ lỡ bất kỳ liều nào. Việc ngừng thuốc quá sớm có thể dẫn đến tái phát nhiễm trùng.
- Không nên bôi thuốc lên các vết thương lở loét nặng vì có thể làm xăm màu da vĩnh viễn hoặc gây bong tróc da.
- Các vết loét trên da có thể trở nên tồi tệ hơn khi thuốc được bôi lên các nếp gấp da (ví dụ: giữa các ngón chân, bên dưới bầu ngực). Do đó, chỉ nên thoa một lượng nhỏ thuốc lên những vùng này và đảm bảo thuốc khô hoàn toàn trước khi mang giày hoặc quần áo.
- Uống Gentian violet có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, và tiêm tĩnh mạch có thể làm giảm số lượng bạch cầu.
- Mặc dù không có thông tin cụ thể so sánh việc sử dụng Gentian violet ở trẻ em, người cao tuổi và các nhóm tuổi khác, thuốc được cho là không gây ra tác dụng phụ không mong muốn ở những đối tượng này.
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Chưa có các nghiên cứu về sinh sản với Gentian violet, do đó không có dữ liệu về việc liệu thuốc có gây nguy hại cho thai khi dùng cho phụ nữ mang thai hoặc ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hay không. Vì vậy, không khuyến cáo sử dụng Gentian violet cho phụ nữ mang thai.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Gentian violet có thể gây loét miệng ở trẻ sơ sinh bú mẹ khi người mẹ được điều trị bằng dung dịch 1% hoặc 2% trên niêm mạc miệng và lưỡi do nhiễm nấm Candida. Trẻ có thể xuất hiện ho, khó bú sau 1 ngày, thậm chí khó thở.
- Cần thận trọng khi sử dụng thuốc này cho phụ nữ đang cho con bú.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Thuốc tím Gentian không gây ảnh hưởng đáng kể hoặc hoàn toàn không ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều và xử trí
Quá liều và độc tính
- Bôi thuốc quá mức lên niêm mạc, đặc biệt là niêm mạc miệng, có thể gây ra kích ứng tại chỗ, hoặc dẫn đến viêm thực quản và viêm thanh quản.
Cách xử lý khi quá liều Gentian violet cation
- Trong trường hợp quá liều, cần ngưng sử dụng thuốc ngay lập tức. Việc xử trí bao gồm điều trị triệu chứng và các biện pháp hỗ trợ.
- Nếu vô tình nuốt phải thuốc, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ y tế chuyên nghiệp hoặc liên hệ ngay lập tức với Trung tâm Kiểm soát Chất độc.
Quên liều và xử trí
- Nếu bạn bỏ lỡ một liều thuốc, hãy dùng ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời điểm dùng liều kế tiếp đã gần, hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch trình dùng thuốc theo kế hoạch.
- Không được dùng hai liều cùng lúc hoặc bổ sung liều để bù vào liều đã quên.
Nguồn tham khảo
Tên thuốc: Gentian Violet Cation
7) Dailymed: https://fda.report/DailyMed/cda57f0f-4cf8-45bb-a675-a33b25e41ade
6 ) Drugs.com: https://www.drugs.com/breastfeeding/Gentian-Violet.html
5) Drugs.com: https://www.drugs.com/cdi/Gentian-Violet.html
4) Drugs.com: https://www.drugs.com/cons/Gentian-Violet-topical.html
3) Go.drugbank: https://go.drugbank.com/drugs/DB00406
2) Webmd: https://www.webmd.com/drugs/2/drug-4397/Gentian-Violet-topical/details
1) Dược thư Quốc gia Việt Nam 2015 (Tím Gentian)
Ngày cập nhật: 01/07/2021
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0