Trẹo cổ là gì? Nguyên nhân và cách xử lý nhanh hiệu quả tại nhà
Trẹo cổ là tình trạng cấp tính thường gặp, gây đau nhói và hạn chế cử động vùng đầu cổ. Hầu như ai cũng từng trải qua cảm giác thức dậy với cổ cứng đờ, đau khi quay đầu. Dù không nguy hiểm trực tiếp, nếu không xử lý đúng cách có thể dẫn đến co thắt cơ mãn tính, ảnh hưởng đến công việc và giấc ngủ. Bài viết cung cấp thông tin khoa học giúp bạn xử lý trẹo cổ an toàn và hiệu quả.
Trẹo cổ là gì?
Về mặt y khoa, trẹo cổ thường được hiểu là tình trạng căng giãn quá mức của các dây chằng hoặc sự co thắt đột ngột của các nhóm cơ vùng cổ, đặc biệt là cơ ức đòn chũm và cơ nâng vai. Khối cơ và dây chằng này đóng vai trò nâng đỡ sức nặng của đầu và thực hiện các chuyển động xoay, cúi, ngửa. Khi các cấu trúc này bị tác động bởi một lực bất thường hoặc duy trì ở một tư thế không tự nhiên trong thời gian dài, các sợi cơ sẽ bị kích ứng, gây ra phản ứng viêm và đau. Tình trạng này khiến khớp cổ bị “khóa” ở một vị trí nhất định, khiến việc quay đầu trở nên vô cùng khó khăn. Khác với các bệnh lý thoái hóa cột sống cổ diễn tiến chậm, trẹo cổ thường xuất hiện đột ngột (thường là sau khi ngủ dậy hoặc sau một cú quay đầu nhanh) và có thể thuyên giảm nếu được chăm sóc đúng cách.
Nguyên nhân gây trẹo cổ thường gặp
Có rất nhiều yếu tố tác động khiến vùng cổ bị tổn thương, từ những thói quen sinh hoạt tưởng chừng như vô hại đến các tác động vật lý mạnh từ bên ngoài.
Ngủ sai tư thế hoặc dùng gối không phù hợp
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng trẹo cổ sau khi thức dậy. Khi bạn ngủ trong tư thế nằm sấp hoặc nằm nghiêng nhưng đầu bị vẹo sang một bên quá lâu, các nhóm cơ một bên cổ sẽ bị kéo căng liên tục trong nhiều giờ liền. Ngoài ra, việc sử dụng gối quá cao, quá thấp hoặc quá cứng khiến cột sống cổ không duy trì được độ cong sinh lý tự nhiên. Điều này tạo áp lực lên các khớp đốt sống và dây chằng, dẫn đến tình trạng co thắt cơ ngay khi bạn vừa cử động vào buổi sáng.
Vận động mạnh đột ngột hoặc mang vác sai cách
Những cú quay đầu quá nhanh để phản ứng với một tiếng động, hoặc việc thực hiện các động tác thể thao cường độ cao mà không khởi động kỹ có thể gây ra trẹo cổ cấp tính. Ngoài ra, việc mang vác vật nặng bằng một bên vai hoặc đội vật nặng trên đầu khiến trọng tâm cơ thể bị lệch, buộc các cơ vùng cổ phải gồng lên quá mức để giữ thăng bằng. Khi vượt quá sức chịu đựng, các sợi cơ sẽ bị tổn thương và gây đau nhức.
Duy trì một tư thế quá lâu trong khi làm việc
Trong kỷ nguyên công nghệ, hội chứng “cổ văn phòng” hay “cổ nhắn tin” (text neck) đang trở nên phổ biến. Việc cúi đầu nhìn điện thoại quá lâu hoặc ngồi làm việc trước máy tính với tư thế đưa cằm ra phía trước khiến các cơ sau gáy phải làm việc liên tục để giữ đầu không bị đổ về phía trước. Theo thời gian, các cơ này bị quá tải, dẫn đến tình trạng mỏi cơ mãn tính và rất dễ bị trẹo cổ dù chỉ với một tác động nhẹ.
Tư thế ngồi làm việc không đúng cách là mầm mống gây ra các cơn đau trẹo cổ (Nguồn: Sưu tầm)
Dấu hiệu nhận biết khi bị trẹo cổ
Triệu chứng của trẹo cổ thường rất đặc trưng và dễ nhận thấy ngay khi tình trạng này khởi phát.
Đau nhức và căng cứng cơ vùng cổ
Cơn đau thường xuất hiện ở một bên cổ và có xu hướng tăng lên dữ dội khi bạn cố gắng cử động head. Vùng cơ bị ảnh hưởng thường có cảm giác căng cứng, khi dùng tay sờ vào có thể thấy khối cơ nổi rõ và đau nhói (điểm kích hoạt đau). Cơn đau có thể là đau âm ỉ liên tục hoặc đau nhói như điện giật khi xoay cổ sang bên bị thương.
Hạn chế tầm vận động của cổ và đầu
Đây là biểu hiện rõ rệt nhất của tình trạng trẹo cổ. Người bệnh thường không thể quay đầu sang trái hoặc sang phải một cách hoàn toàn. Thay vì quay cổ, người bệnh có xu hướng xoay cả thân người để nhìn sang bên. Các động tác cúi đầu hoặc ngửa cổ cũng bị hạn chế và gây đau đớn, khiến các sinh hoạt hàng ngày như lái xe hay làm việc trở nên khó khăn.
Cơn đau lan rộng xuống vai hoặc cánh tay
Trong một số trường hợp, phản ứng viêm và co thắt cơ không chỉ khu trú tại cổ mà còn lan rộng xuống vùng cơ thang, bả vai hoặc chạy dọc xuống cánh tay. Nếu kèm theo cảm giác tê bì, châm chích ở các ngón tay, đây có thể là dấu hiệu của sự chèn ép dây thần kinh và cần được chú ý đặc biệt hơn.
Bị trẹo cổ nên làm gì?
Các cách xử lý nhanh tại nhà
Khi gặp tình trạng trẹo cổ, điều quan trọng nhất là không nên hoảng sợ và tránh các động tác bẻ cổ mạnh bạo.
Nghỉ ngơi và điều chỉnh hoạt động
Ngay khi cảm thấy bị trẹo cổ, bạn nên dành thời gian nghỉ ngơi, hạn chế tối đa việc xoay đầu hoặc mang vác vật nặng. Việc cố gắng cử động mạnh lúc này chỉ khiến các cơ bị co thắt nặng hơn. Bạn có thể nằm nghỉ trên một bề mặt phẳng với một chiếc gối thấp và mềm để nâng đỡ cột sống cổ ở tư thế trung gian.
Liệu pháp chườm đá và chườm ấm
- Chườm đá: Trong vòng 24 – 48 giờ đầu tiên kể từ khi bị trẹo cổ, chườm lạnh là lựa chọn tối ưu. Nhiệt độ thấp giúp co mạch, giảm phản ứng viêm và gây tê tạm thời vùng đau. Bạn hãy chườm đá bọc trong khăn mỏng lên vùng cổ đau khoảng 15 phút, thực hiện mỗi 2-3 tiếng một lần.
- Chườm ấm: Sau giai đoạn cấp tính (thường là sau 2 ngày), việc chườm ấm bằng túi chườm hoặc tắm nước nóng dưới vòi hoa sen sẽ giúp giãn các cơ đang bị co thắt, tăng cường lưu thông máu để nuôi dưỡng và làm lành tổn thương.
Thực hiện massage vùng cổ nhẹ nhàng
Massage nhẹ nhàng vùng cổ vai gáy có thể giúp làm dịu cơn đau. Bạn nên sử dụng các động tác xoa tròn, vuốt nhẹ dọc theo khối cơ nâng vai. Tránh ấn quá mạnh trực tiếp vào vị trí đau nhói. Việc massage giúp kích thích giải phóng endorphin tự nhiên của cơ thể và làm mềm các bó cơ đang bị căng cứng.
Massage nhẹ nhàng giúp làm mềm các bó cơ bị co thắt do trẹo cổ (Nguồn: Sưu tầm)
Các bài tập vận động cổ giúp giãn cơ
Khi cơn đau đã bắt đầu dịu đi, bạn có thể thực hiện một vài bài tập giãn cơ nhẹ nhàng:
- Nghiêng đầu: Từ từ nghiêng tai về phía vai cùng bên cho đến khi cảm thấy cơ bên đối diện căng nhẹ, giữ trong 10-15 giây và lặp lại với bên kia.
- Xoay cổ nhẹ nhàng: Quay đầu chậm rãi sang một bên trong phạm vi không đau, giữ vài giây rồi xoay sang bên còn lại. Lưu ý thực hiện chuyển động chậm và đều, không giật mạnh.
Sử dụng thuốc hỗ trợ giảm đau không kê đơn
Trong trường hợp đau nhiều gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ tại Pharmacity để sử dụng một số loại thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc thuốc giãn cơ không kê đơn. Việc sử dụng thuốc có thể giúp kiểm soát triệu chứng nhanh chóng, tuy nhiên tác dụng có thể thay đổi tùy cơ địa từng người. Bạn nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và không nên lạm dụng thuốc trong thời gian dài mà không có chỉ định.
Trẹo cổ bao lâu thì khỏi và khi nào cần thăm khám?
Thông thường, tình trạng trẹo cổ do căng cơ đơn thuần sẽ thuyên giảm đáng kể sau 2 đến 3 ngày chăm sóc tại nhà và khỏi hoàn toàn trong vòng 1 tuần. Tuy nhiên, nếu bạn gặp phải các dấu hiệu sau, cần đến gặp bác sĩ ngay lập tức: Cơn đau không giảm dù đã nghỉ ngơi và dùng thuốc hỗ trợ. Đau kèm theo sốt cao hoặc đau đầu dữ dội. Cảm giác tê bì, yếu cơ hoặc mất cảm giác ở vùng cánh tay và bàn tay. Khó nuốt, khó thở hoặc cơn đau lan rộng ra toàn bộ cột sống. Tình trạng trẹo cổ xảy ra sau một tai nạn va chạm mạnh hoặc ngã từ trên cao.
Cách phòng ngừa tình trạng trẹo cổ hiệu quả
Thay đổi thói quen sinh hoạt là cách bền vững nhất để ngăn ngừa trẹo cổ tái phát.
Lựa chọn gối ngủ và tư thế nằm đúng
Một chiếc gối có độ cao vừa phải (khoảng 8-15cm tùy thể hình) và có độ đàn hồi tốt sẽ giúp giữ cột sống cổ thẳng hàng khi ngủ. Tư thế nằm nghiêng hoặc nằm ngửa được khuyến cáo tốt hơn nằm sấp. Nếu nằm nghiêng, bạn hãy chêm thêm một chiếc gối nhỏ giữa hai đầu gối để giữ cột sống thăng bằng.
Thực hiện các bài tập giãn cơ cổ định kỳ
Hãy dành ra 5 phút mỗi ngày để tập các bài tập cho vùng cổ. Việc duy trì sự linh hoạt và sức mạnh của các nhóm cơ vùng cổ vai gáy sẽ giúp chúng chịu đựng tốt hơn trước những tác động bất ngờ, từ đó hạn chế nguy cơ bị trẹo cổ khi vận động.
Điều chỉnh tư thế làm việc và sinh hoạt
Khi làm việc với máy tính, hãy điều chỉnh màn hình ngang tầm mắt để không phải cúi đầu hoặc ngẩng cổ quá lâu. Cứ sau mỗi 45-60 phút làm việc, bạn nên đứng dậy, đi lại và thực hiện một vài động tác xoay cổ nhẹ nhàng. Khi sử dụng điện thoại, hãy đưa điện thoại lên ngang mặt thay vì cúi đầu xuống thấp.
Lựa chọn gối ngủ phù hợp giúp bảo vệ đốt sống cổ suốt đêm dài (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, trẹo cổ tuy gây nhiều phiền toái nhưng hoàn toàn có thể xử lý hiệu quả nếu bạn biết cách chăm sóc và nghỉ ngơi đúng lúc. Việc hiểu rõ về các tư thế sai trong sinh hoạt sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa tình trạng này một cách tốt nhất. Đừng quên lắng nghe cơ thể và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế chuyên nghiệp khi cần thiết để đảm bảo sức khỏe hệ xương khớp luôn ở trạng thái tốt nhất.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Bộ Y tế, Long Châu, Vinmec, Tâm Anh