Viêm gan E có gây xơ gan không? Cách phòng ngừa hiệu quả
Viêm gan E là một bệnh nhiễm trùng gan do virus lây truyền chủ yếu qua nguồn nước và thực phẩm bẩn. Dù thường được xem là bệnh cấp tính tự khỏi, nhưng những lo ngại về biến chứng lâu dài như xơ gan vẫn khiến nhiều người bất an. Đặc biệt, trên các nhóm đối tượng nhạy cảm, virus này có thể để lại những hệ lụy sức khỏe khó lường.
Viêm gan E là gì?
Tổng quan về bệnh
Viêm gan E là bệnh lý viêm gan do virus HEV (Hepatitis E Virus) gây ra. Đây là một loại virus không có màng bọc, có khả năng tồn tại khá bền bỉ trong môi trường bên ngoài, đặc biệt là trong nguồn nước thải. Khác với viêm gan B hay C vốn nổi tiếng với khả năng gây bệnh mạn tính kéo dài hàng chục năm, viêm gan E trong đa số các trường hợp ở người trưởng thành khỏe mạnh thường biểu hiện dưới dạng cấp tính. Điều này có nghĩa là bệnh sẽ khởi phát đột ngột, diễn tiến trong vài tuần và sau đó hệ miễn dịch của cơ thể sẽ tự đào thải virus hoàn toàn mà không cần điều trị đặc hiệu.
Minh hoạ về viêm gan E (Nguồn: Sưu tầm)
Tuy nhiên, viêm gan E lại đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai, nhất là trong ba tháng cuối thai kỳ, với nguy cơ suy gan cấp và tử vong rất cao. Ngoài ra, trong những năm gần đây, giới y khoa đã ghi nhận nhiều trường hợp virus HEV gây nhiễm trùng mạn tính trên những người có hệ miễn dịch suy yếu, mở ra những cái nhìn mới về mức độ nguy hiểm của loại virus vốn được coi là lành tính này.
Triệu chứng thường gặp của viêm gan E
Các triệu chứng của viêm gan E thường xuất hiện sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 9 tuần. Tùy vào cơ địa mỗi người mà mức độ biểu hiện có thể khác nhau.
Vàng da, vàng mắt
Vàng da là dấu hiệu điển hình nhất cho thấy gan đang bị tổn thương và không thể chuyển hóa hết Bilirubin trong máu. Sắc tố mật tích tụ dưới da và niêm mạc khiến da người bệnh chuyển sang màu vàng từ nhẹ đến đậm. Rõ rệt nhất là ở củng mạc mắt (lòng trắng mắt) sẽ chuyển sang màu vàng chanh. Đây là triệu chứng khiến người bệnh lo lắng nhất và thường là lý do chính để họ quyết định đi thăm khám y tế.
Nước tiểu có màu sẫm
Cùng với tình trạng vàng da, lượng Bilirubin dư thừa sẽ được thận đào thải ra ngoài qua nước tiểu. Kết quả là nước tiểu của người bệnh viêm gan E thường có màu vàng sậm như nước chè đặc hoặc màu hổ phách. Dấu hiệu này thường xuất hiện rất sớm, đôi khi trước cả khi người bệnh nhận thấy mình bị vàng da. Nếu bạn nhận thấy nước tiểu sẫm màu dù đã uống đủ nước, đó có thể là tín hiệu cảnh báo gan đang gặp vấn đề.
Mệt mỏi kèm đau nhức cơ khớp
Người bệnh thường cảm thấy cơ thể kiệt sức, không còn năng lượng để làm việc hay vận động dù chỉ là những việc nhẹ nhàng. Đi kèm với đó là tình trạng đau mỏi các khớp xương và cơ bắp tương tự như cảm giác khi bị cúm. Tình trạng mệt mỏi này là hệ quả của việc gan đang phải tập trung toàn bộ nguồn lực để chống lại sự nhân lên của virus và xử lý các phản ứng viêm trong nhu mô gan.
Sốt nhẹ hoặc sốt vừa
Trong giai đoạn khởi phát, viêm gan E thường gây ra những cơn sốt nhẹ dao động từ 37,5 đến 38,5 độ C. Sốt thường đi kèm với cảm giác ớn lạnh và vã mồ hôi. Đây là phản ứng tự nhiên của hệ thống miễn dịch khi nhận diện được sự xâm nhập của virus ngoại lai vào dòng máu. Cơn sốt thường sẽ thuyên giảm khi các triệu chứng vàng da bắt đầu xuất hiện rõ rệt hơn.
Buồn nôn
Cảm giác buồn nôn và nôn mửa là triệu chứng tiêu hóa thường gặp. Người bệnh thường cảm thấy sợ mùi thức ăn, đặc biệt là những món nhiều dầu mỡ hoặc có mùi nồng. Sự kích ứng tại gan và túi mật ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiêu hóa, khiến dạ dày trở nên nhạy cảm hơn, gây ra những cơn nôn nao khó chịu diễn ra nhiều lần trong ngày.
Chán ăn
Mất cảm giác ngon miệng là hệ quả trực tiếp của tình trạng rối loạn chức năng gan. Người bệnh có thể cảm thấy đói nhưng khi nhìn thấy thực phẩm lại không muốn ăn, hoặc chỉ ăn được một lượng rất nhỏ đã thấy đầy bụng. Tình trạng chán ăn kéo dài trong vài tuần có thể khiến người bệnh sụt cân và suy nhược thể lực nhanh chóng.
Đau vùng bụng, đặc biệt hạ sườn phải
Cảm giác đau tức hoặc căng nặng vùng hạ sườn phải là dấu hiệu cho thấy gan đang bị sưng to do viêm. Bao gan bị căng giãn kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác gây ra những cơn đau âm ỉ. Trong một số trường hợp, người bệnh còn cảm thấy đau vùng thượng vị, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý dạ dày. Khi bác sĩ thăm khám, việc ấn nhẹ vào vùng hạ sườn phải có thể khiến bệnh nhân thấy đau nhói rõ rệt.
Đau nhức vùng hạ sườn phải là dấu hiệu cho thấy chức năng gan đang bị rối loạn do virus HEV (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân và con đường lây nhiễm viêm gan E
Nguyên nhân gây bệnh duy nhất là do virus viêm gan E. Loại virus này lây truyền chủ yếu qua con đường tiêu hóa (đường phân – miệng). Con đường lây nhiễm phổ biến nhất là thông qua nguồn nước bị ô nhiễm phân của người hoặc động vật nhiễm bệnh. Ở những khu vực có hệ thống xử lý nước thải chưa tốt, virus có thể nhiễm vào nguồn nước sinh hoạt và gây ra các vụ dịch lớn. Bên cạnh đó, thực phẩm cũng là nguồn lây quan trọng. Việc ăn các loại thịt gia súc, gia cầm (đặc biệt là thịt lợn, thịt hươu, nai) chưa được nấu chín kỹ hoặc các loại động vật có vỏ như sò, hàu sống ở nguồn nước bẩn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm HEV rất cao do virus tích tụ trong mô của các loài này. Khác với viêm gan B, viêm gan E rất hiếm khi lây qua đường máu hoặc đường tình dục. Tuy nhiên, việc vệ sinh cá nhân kém, không rửa tay sạch sẽ sau khi đi vệ sinh hoặc trước khi chế biến thức ăn là điều kiện thuận lợi để virus phát tán và xâm nhập vào cơ thể những người xung quanh.
Bệnh viêm gan E có gây xơ gan không?
Để trả lời câu hỏi viêm gan E có gây xơ gan không, chúng ta cần xem xét trên từng nhóm đối tượng cụ thể vì diễn tiến bệnh rất khác biệt. Đối với đại đa số người trưởng thành có hệ miễn dịch bình thường, câu trả lời thường là không. Viêm gan E ở nhóm này chỉ diễn ra cấp tính, các tổn thương nhu mô gan sẽ tự phục hồi hoàn toàn sau khi virus bị đào thải, do đó không có đủ thời gian để hình thành các mô sẹo và dẫn đến xơ gan.
Tuy nhiên, y học hiện đại đã chỉ ra những ngoại lệ đáng lo ngại. Ở những người có hệ miễn dịch bị ức chế (như người ghép tạng đang dùng thuốc chống thải ghép, người nhiễm HIV hoặc người đang điều trị hóa trị), virus viêm gan E có thể không bị tiêu diệt hoàn toàn mà tồn tại dai dẳng, dẫn đến viêm gan E mạn tính. Tình trạng viêm kéo dài này sẽ kích hoạt quá trình xơ hóa nhu mô gan, và trong một số trường hợp, xơ gan có thể hình thành rất nhanh chỉ trong vòng vài năm. Ngoài ra, trên nền những người đã có sẵn bệnh gan mạn tính như xơ gan do rượu hay viêm gan B, việc nhiễm thêm virus viêm gan E có thể trở thành “cú hích” khiến tình trạng suy gan tiến triển nhanh chóng, làm tăng nguy cơ tử vong do các biến chứng cấp tính hơn là xơ gan hình thành mới.
Viêm gan E mạn tính ở người suy giảm miễn dịch có thể dẫn đến xơ gan nhanh chóng (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng ngừa viêm gan E hiệu quả
Vì hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như vaccine phòng viêm gan E chưa được triển khai rộng rãi ở nhiều quốc gia, nên việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào các thói quen vệ sinh và ăn uống.
Nguyên tắc quan trọng nhất là thực hiện ăn chín, uống sôi. Tuyệt đối không ăn các loại thịt sống, tái hoặc tiết canh, đặc biệt là thịt lợn và nội tạng động vật vì đây là vật chủ trung gian chứa nhiều virus HEV. Các loại thực phẩm như hàu, sò, ốc cũng cần được chế biến dưới nhiệt độ cao để tiêu diệt mầm bệnh. Việc sử dụng nguồn nước sạch, đã qua xử lý hoặc đun sôi để uống và chế biến thực phẩm là bắt buộc để ngăn ngừa lây nhiễm từ nguồn nước. Bên cạnh đó, thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, sau khi tiếp xúc với động vật và trước khi ăn là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả. Tại các trang trại chăn nuôi, việc xử lý phân và chất thải động vật đúng quy trình kỹ thuật sẽ giúp ngăn chặn virus phát tán ra môi trường xung quanh. Đối với những người có hệ miễn dịch yếu, cần hạn chế tiếp xúc với các nguồn nguy cơ và nên thực hiện các xét nghiệm tầm soát định kỳ nếu có dấu hiệu bất thường về chức năng gan.
Viêm gan E mặc dù thường tự khỏi nhưng không nên vì thế mà chủ quan, nhất là khi nó có thể gây ra những biến chứng nặng nề cho phụ nữ mang thai và những người có hệ miễn dịch suy yếu. Việc duy trì một lối sống sạch sẽ và thói quen ăn uống khoa học không chỉ giúp bạn tránh xa virus HEV mà còn bảo vệ lá gan khỏi nhiều tác nhân gây bệnh khác.
Tóm lại, viêm gan E có gây xơ gan không còn tùy thuộc vào trạng thái miễn dịch của mỗi người, nhưng nguy cơ này là hoàn toàn có thật ở nhóm đối tượng mạn tính. Việc chủ động phòng ngừa qua con đường ăn uống và vệ sinh chính là phương án an toàn và hiệu quả nhất hiện nay.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: WHO, CDC, Bộ Y tế, Tổng hợp.