Nhiều người cho rằng cảm lạnh chỉ xuất hiện vào mùa đông, nhưng thực tế bệnh vẫn có thể xảy ra phổ biến trong mùa hè. Thời tiết nắng nóng kéo dài, chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường bên ngoài và phòng điều hòa cùng các thói quen sinh hoạt chưa phù hợp có thể làm suy giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho virus gây bệnh phát triển.
1. Nhận biết cảm lạnh vào mùa hè
Cảm lạnh mùa hè về bản chất vẫn là một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus gây ra. Tuy nhiên, do diễn ra trong bối cảnh thời tiết oi bức, bệnh rất dễ bị nhầm lẫn với hiện tượng say nắng (sốc nhiệt) hoặc viêm mũi dị ứng do thời tiết. Việc nhận biết đúng triệu chứng và nguyên nhân sẽ giúp bạn có hướng xử lý kịp thời.
Cảm lạnh mùa hè dễ nhầm với say nắng (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng giúp nhận biết cảm lạnh trong mùa hè
Các triệu chứng của cảm lạnh mùa hè thường xuất hiện từ 1 – 3 ngày sau khi cơ thể tiếp xúc với virus gây bệnh. Bạn có thể nhận biết qua các biểu hiện điển hình sau:
- Ngạt mũi, chảy nước mũi: Ban đầu nước mũi thường trong và lỏng, sau đó có thể đặc lại và chuyển sang màu vàng hoặc xanh.
- Đau rát cổ họng: Đây thường là dấu hiệu đầu tiên khi virus bắt đầu tấn công và nhân lên ở vùng hầu họng, gây cảm giác đau, nuốt vướng, khô khát.
- Ho dai dẳng: Cơn ho có thể là ho khan hoặc ho có đờm do dịch mũi chảy xuống họng kích thích phản xạ ho.
- Hắt hơi liên tục: Hệ thống niêm mạc mũi bị kích ứng mạnh mẽ bởi các yếu tố viêm nhiễm.
- Mệt mỏi, đau nhức cơ thể: Cơ thể dồn năng lượng để chống lại virus khiến bạn luôn trong trạng thái uể oải, rã rời, đau mỏi các khớp cơ.
- Sốt nhẹ: Khác với bệnh cúm thường gây sốt cao đột ngột, cảm lạnh mùa hè thường chỉ gây sốt nhẹ hoặc cảm giác ớn lạnh, gai người xen kẽ các cơn đổ mồ hôi.
- Đau đầu: Áp lực từ các xoang bị tắc nghẽn dịch nhầy có thể kích hoạt các cơn đau đầu từ âm ỉ đến âm vang khó chịu.
Nguyên nhân gây cảm lạnh vào mùa hè
Tác nhân trực tiếp gây ra cảm lạnh mùa hè hoàn toàn không phải do bản thân thời tiết nóng hay lạnh, mà là do các chủng Virus. Trong đó, hai nhóm virus phổ biến nhất bao gồm:
- Enterovirus: Đây là “thủ phạm” chính gây ra phần lớn các ca cảm lạnh vào mùa hè. Nhóm virus này phát triển mạnh mẽ và có khả năng phát tán cực tốt trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Không chỉ gây ra các triệu chứng hô hấp, Enterovirus còn có thể tấn công đường tiêu hóa, gây ra các biểu hiện kèm theo như đau bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy nhẹ.
- Rhinovirus: Dù là chủng virus gây cảm lạnh kinh điển vào mùa đông, Rhinovirus vẫn tồn tại và hoạt động vào mùa hè. Chúng lây lan rất nhanh thông qua các giọt bắn li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc qua việc tiếp xúc với các bề mặt dùng chung bị nhiễm khuẩn (như tay nắm cửa, nút bấm thang máy).
2. Vì sao mùa hè dễ bị cảm lạnh?
Lý do cốt lõi giải thích vì sao mùa hè dễ bị cảm lạnh nằm ở sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột và sự suy giảm hàng rào phòng ngự tự nhiên của hệ hô hấp.
Khi bạn di chuyển từ môi trường ngoài trời nắng nóng (nhiệt độ có thể lên tới 38 – 40 độ C) vào ngay trong phòng điều hòa mát lạnh (nhiệt độ chỉ khoảng 18 – 22 độ C), cơ thể sẽ rơi vào trạng thái sốc nhiệt nhẹ. Lúc này, để thích ứng với cái lạnh đột ngột, các mạch máu ở niêm mạc mũi và họng sẽ ngay lập tức co thắt lại nhằm hạn chế sự thoát nhiệt.
Tuy nhiên, việc các mạch máu co lại đột ngột vô tình làm sụt giảm nghiêm trọng lượng máu đến nuôi dưỡng vùng này, kéo theo lượng tế bào bạch cầu (hệ miễn dịch tại chỗ) giảm xuống rõ rệt. Đồng thời, không khí khô lạnh từ điều hòa sẽ làm bốc hơi lớp chất nhầy bảo vệ niêm mạc mũi, làm tê liệt các lông chuyển (những sợi lông nhỏ có nhiệm vụ quét sạch bụi bẩn và mầm bệnh). Khi hàng rào bảo vệ bị tổn thương và làm suy yếu, các virus như Enterovirus hay Rhinovirus đang chực chờ sẵn trong không khí sẽ dễ dàng xâm nhập, bám dính vào tế bào biểu mô và gây ra bệnh cảm lạnh.
Ngoài ra, mùa hè là mùa của các hoạt động thể chất, khiến cơ thể dễ bị mất nước và muối khoáng qua tuyến mồ hôi. Nếu không được bù đắp kịp thời, hệ miễn dịch toàn thân sẽ bị suy yếu, khiến cơ thể trở nên nhạy cảm hơn trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài.
Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa ngoài trời và phòng điều hòa làm suy yếu hệ miễn dịch của mũi họng (Nguồn: Sưu tầm)
3. Các yếu tố làm tăng nguy cơ cảm lạnh vào mùa hè
Dưới tác động của thời tiết nắng nóng, nhiều người thường có xu hướng thực hiện những thói quen làm mát tức thì. Trớ trêu thay, chính những thói quen này lại là yếu tố xúc tác làm tăng nguy cơ mắc bệnh cảm lạnh:
Tắm quá lâu
Sau một ngày dài đổ mồ hôi nhễ nhại, việc ngâm mình trong làn nước lạnh là sở thích của nhiều người. Tuy nhiên, tắm quá lâu hoặc tắm ngay khi vừa đi ngoài trời nắng về, khi cơ thể chưa kịp ráo mồ hôi, sẽ khiến các lỗ chân lông đang giãn nở bị bít tắc đột ngột. Cơ thể bị mất nhiệt nhanh chóng, gây lạnh sâu bên trong và tạo điều kiện cho virus tấn công.
Lạm dụng nước đá và thực phẩm lạnh
Uống nước đá lạnh liên tục, ăn nhiều kem, chè lạnh… trong mùa hè có thể làm hạ nhiệt độ ở vùng hầu họng một cách đột ngột. Việc này làm tê liệt các mạch máu tại chỗ, gây phù nề niêm mạc họng, làm giảm khả năng đề kháng và dễ dẫn đến tình trạng viêm họng cấp tính biến chứng thành cảm lạnh.
Sử dụng quạt với cường độ cao
Nhiều người có thói quen bật quạt số lớn nhất và để quạt thổi trực tiếp vào vùng đầu, mặt, ngực khi ngủ để giải tỏa cơn nóng. Luồng gió mạnh liên tục thổi vào mặt sẽ làm khô niêm mạc mũi và miệng một cách nhanh chóng, làm mất đi độ ẩm tự nhiên cần thiết để bảo vệ đường hô hấp, khiến bạn dễ bị nghẹt mũi và đau họng khi thức dậy.
Dùng máy lạnh ở nhiệt độ quá thấp
Cài đặt nhiệt độ máy lạnh xuống mức quá thấp (dưới 20 độ C) trong thời gian dài không chỉ tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ cực lớn với bên ngoài mà còn làm giảm độ ẩm trong phòng xuống mức rất khô. Không khí khô lạnh này khi hít vào phổi sẽ kích ứng các phế quản, làm khô dịch tiết mũi họng và tạo môi trường lý tưởng cho virus Enterovirus sinh sôi.
4. Cách điều trị cảm lạnh vào mùa hè
Phần lớn các trường hợp cảm lạnh mùa hè đều là lành tính và có thể tự khỏi sau 7 – 10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Mục tiêu điều trị chủ yếu là giảm nhẹ triệu chứng và hỗ trợ hệ miễn dịch nâng cao thể trạng:
Nghỉ ngơi đầy đủ
Khi bị cảm lạnh, cơ thể cần rất nhiều năng lượng để tập trung cho hệ miễn dịch chống lại virus. Bạn nên dành thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ từ 7 – 8 tiếng mỗi ngày và hạn chế các hoạt động thể lực nặng hay làm việc quá sức dưới trời nắng.
Bổ sung đủ nước
Nước đóng vai trò tối quan trọng trong việc làm loãng đờm, dịch nhầy ở mũi, từ đó giúp bạn dễ dàng tống xuất chúng ra ngoài. Bạn nên uống nhiều nước ấm, nước ép trái cây giàu vitamin C (như cam, chanh, ổi) để bù lại lượng nước đã mất do sốt hoặc đổ mồ hôi. Tránh xa các loại nước ngọt có ga, cà phê hoặc rượu bia vì chúng càng làm cơ thể mất nước nặng hơn.
Thăm khám và điều trị khi cần thiết
Bạn có thể sử dụng một số biện pháp hỗ trợ điều trị triệu chứng tại nhà như: súc họng bằng nước muối sinh lý, nhỏ mũi để làm sạch dịch nhầy. Trong trường hợp các triệu chứng gây khó chịu nhiều, có thể sử dụng các thuốc không kê đơn dưới sự tư vấn của dược sĩ:
- Thuốc hạ sốt, giảm đau đầu, đau cơ (như paracetamol).
- Thuốc giảm ngạt mũi, thuốc ho dạng siro thảo dược hoặc viên ngậm.
Cảnh báo y khoa: Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh. Cảm lạnh là bệnh do virus gây ra, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn. Việc lạm dụng kháng sinh không những không giúp khỏi bệnh mà còn gây ra tình trạng kháng thuốc và làm suy yếu hệ vi sinh đường ruột.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu trở nặng sau đây, bạn cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám chuyên sâu:
- Sốt cao liên tục trên 38.5 độ C và không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
- Khó thở, thở khò khè, đau tức ngực khi ho.
- Đau họng nghiêm trọng đến mức không thể nuốt thức ăn lỏng.
- Các triệu chứng không thuyên giảm sau 10 ngày hoặc có dấu hiệu nặng lên rõ rệt.
Bổ sung đầy đủ nước ấm và vitamin C giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi thể trạng khi bị cảm lạnh (Nguồn: Sưu tầm)
5. Giải pháp hạn chế cảm lạnh trong mùa hè
Để tận hưởng một mùa hè trọn vẹn và khỏe mạnh, việc chủ động phòng ngừa cảm lạnh thông qua các biện pháp thay đổi lối sống là vô cùng cần thiết:
- Sử dụng điều hòa khoa học: Duy trì nhiệt độ phòng điều hòa ở mức ổn định từ 25 – 27 độ C. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa trong phòng và ngoài trời không nên vượt quá 5 – 7 độ C. Nên bật quạt thông gió hoặc đặt một chậu nước nhỏ trong phòng để giữ độ ẩm hợp lý.
- Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Khi vừa đi ngoài trời nắng về, tuyệt đối không bước vào phòng điều hòa lạnh ngay lập tức. Hãy ngồi ở phòng quạt thoáng mát, lau sạch mồ hôi và đợi cơ thể ổn định nhiệt độ trong khoảng 10 – 15 phút. Ngược lại, trước khi ra khỏi phòng lạnh, nên tắt điều hòa trước đó 10 phút để cơ thể làm quen dần với nhiệt độ ấm lên.
- Vệ sinh tay thường xuyên: Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất 20 giây, đặc biệt là sau khi đi từ nơi công cộng về, trước khi ăn và sau khi xì mũi. Hạn chế tối đa việc đưa tay lên chạm vào mắt, mũi, miệng.
- Chế độ dinh dưỡng nâng cao đề kháng: Xây dựng thực đơn ăn uống đa dạng, giàu vitamin và khoáng chất. Tăng cường ăn các loại rau xanh, trái cây tươi, bổ sung thêm các loại gia vị có tính kháng khuẩn, làm ấm cơ thể như tỏi, gừng, tía tô vào các món ăn hằng ngày.
- Duy trì thói quen tập luyện thích hợp: Tập thể dục điều độ 30 phút mỗi ngày với các bộ môn vừa sức như đi bộ, yoga, bơi lội để tăng cường chu trình tuần hoàn máu và nâng cao hệ miễn dịch toàn thân. Nên chọn thời điểm tập vào sáng sớm hoặc chiều muộn khi thời tiết đã dịu mát.
Hiểu rõ hiện tượng vì sao mùa hè dễ bị cảm lạnh sẽ giúp chúng ta từ bỏ những thói quen làm mát sai lầm, từ đó chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và duy trì một lối sống khoa học để những ngày hè luôn tràn đầy năng lượng và khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo:
Trung tâm kiểm soát bệnh tật:
http://cdc.ninhbinh.gov.vn/tin-tuc-su-kien/thong-tin-y-hoc/pho-bien-kien-thuc/nguyen-nhan-cam-lanh-mua-he.html
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.