Tiêm chủng là nền tảng quan trọng giúp xây dựng hệ miễn dịch vững chắc cho trẻ nhỏ ngay từ những năm tháng đầu đời. Trong số các loại vắc xin phối hợp, mũi 5 trong 1 luôn là lựa chọn hàng đầu của các bậc phụ huynh nhờ khả năng phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm cùng lúc. Tuy nhiên, sự khác biệt về thành phần giữa các loại vắc xin 5 trong 1 trên thị trường hiện nay thường gây ra sự lúng túng cho cha mẹ.
Tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không?
Những điều cha mẹ phải biết
Để trả lời chính xác cho câu hỏi này, phụ huynh cần hiểu rõ rằng không phải mọi loại vắc xin 5 trong 1 đều có thành phần giống hệt nhau. Trên thị trường hiện có hai nhóm vắc xin 5 trong 1 chính và việc trẻ có cần uống thêm bại liệt hay không phụ thuộc hoàn toàn vào loại vắc xin mà bé đã được sử dụng.
Trường hợp cần thiết phải tiêm vắc xin bại liệt
Trường hợp trẻ tiêm vắc xin 5 trong 1 thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng (thường là vắc xin Quinvaxem trước đây hoặc ComBE Five, DPT-VGB-Hib hiện nay) thì bắt buộc phải uống thêm vắc xin bại liệt. Lý do là vì loại vắc xin 5 trong 1 trong chương trình miễn phí tại các trạm y tế chỉ bao gồm các thành phần phòng bệnh: Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Viêm gan B và viêm màng não/viêm phổi do vi khuẩn Hib.
Trong thành phần này hoàn toàn không có vắc xin phòng bệnh bại liệt. Do đó, để đảm bảo trẻ không bị bỏ trống “lỗ hổng” miễn dịch trước bệnh bại liệt, Bộ Y tế quy định trẻ tiêm mũi 5 trong 1 này sẽ được uống thêm vắc xin bại liệt (OPV) tại trạm y tế theo lịch trình 2, 3 và 4 tháng tuổi. Ngoài ra, trẻ còn được tiêm thêm một mũi bại liệt bất hoạt (IPV) lúc 5 tháng tuổi để tăng cường hiệu quả bảo vệ tối ưu. Nếu phụ huynh chỉ cho con tiêm mũi 5 trong 1 miễn phí mà quên không cho uống bại liệt, trẻ sẽ không có kháng thể chống lại virus Polio, dẫn đến nguy cơ liệt chi hoặc tử vong nếu không may tiếp xúc với nguồn bệnh.
Trường hợp không phải tiêm vắc xin bại liệt
Ngược lại, nếu phụ huynh lựa chọn tiêm vắc xin 5 trong 1 theo hình thức dịch vụ (phổ biến nhất là vắc xin Pentaxim của Pháp), thì câu trả lời về việc uống thêm bại liệt sẽ khác. Vắc xin Pentaxim bao gồm 5 thành phần: Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Bại liệt và viêm màng não do Hib. Điểm khác biệt mấu chốt ở đây chính là Pentaxim đã có sẵn thành phần bại liệt dạng tiêm (IPV) bên trong mũi tiêm phối hợp. Vì trẻ đã nhận được kháng thể phòng bại liệt trực tiếp qua đường tiêm nên thông thường bé sẽ không cần phải uống thêm vắc xin bại liệt (OPV) tại trạm y tế.
Việc này giúp giảm số lần trẻ phải dùng thuốc và tránh việc lặp lại liều không cần thiết. Tuy nhiên, trong một số chiến dịch tiêm chủng bổ sung quốc gia nhằm mục tiêu thanh toán hoàn toàn bệnh bại liệt, các chuyên gia y tế vẫn có thể khuyến cáo trẻ uống thêm một liều bại liệt để gia tăng miễn dịch tại chỗ đường ruột, điều này là an toàn và không gây hại cho sức khỏe của bé.
Cha mẹ cần phân biệt rõ loại vắc xin 5 trong 1 trẻ đã tiêm để bổ sung liều bại liệt kịp thời (Nguồn: Sưu tầm)
Tại sao cần phải tiêm đủ vắc xin bại liệt?
Bệnh bại liệt là một trong những căn bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhất đối với trẻ em, do virus Polio (vi rút bại liệt) gây ra. Loại vi rút này có đặc tính sinh học là khả năng lây lan với tốc độ chóng mặt thông qua đường tiêu hóa, chủ yếu qua nguồn nước hoặc thực phẩm bị nhiễm phân của người mang mầm bệnh. Khi virus Polio xâm nhập vào cơ thể trẻ, chúng không chỉ dừng lại ở hệ tiêu hóa mà còn nhanh chóng tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương. Mục tiêu tàn phá chính của chúng là các tế bào thần kinh vận động nằm ở sừng trước tủy sống và các nhân vận động tại thân não.
Sự tấn công này dẫn đến những hậu quả vô cùng thảm khốc và đau đớn. Khi các tế bào thần kinh bị phá hủy, tín hiệu điều khiển vận động từ bộ não sẽ bị gián đoạn hoàn toàn, gây ra tình trạng liệt cơ không hồi phục. Trẻ mắc bệnh thường phải đối mặt với cảnh tàn tật suốt đời, cơ bắp bị teo tóp nhanh chóng, các chi trở nên lỏng lẻo hoặc biến dạng xương khớp nghiêm trọng, khiến mọi sinh hoạt bình thường trở nên không thể. Đáng sợ và nguy kịch nhất là khi virus tấn công vào các trung khu điều khiển hô hấp, gây liệt các cơ giúp lồng ngực co bóp. Trong tình huống này, bệnh nhân sẽ mất đi khả năng tự thở tự nhiên, dẫn đến suy hô hấp cấp và tử vong chỉ trong thời gian ngắn nếu không có sự can thiệp của thiết bị hỗ trợ hô hấp cơ khí.
Một thực tế nghiệt ngã mà y học hiện đại vẫn đang phải đối mặt chính là việc thế giới vẫn chưa tìm ra được bất kỳ loại thuốc đặc trị nào có thể tiêu diệt hoàn toàn virus Polio một khi nó đã tấn công vào hệ thần kinh. Tất cả các biện pháp y tế hiện nay, từ sử dụng thuốc kháng viêm đến tập vật lý trị liệu hay phẫu thuật chỉnh hình, đều chỉ mang tính chất hỗ trợ, giúp giảm nhẹ triệu chứng và phục hồi chức năng một phần nhỏ.
Phòng bệnh bằng vắc xin chính là giải pháp để bảo vệ tương lai của trẻ. (Nguồn: Sưu tầm)
Chính vì tính chất nguy hiểm và không thể cứu vãn của các di chứng, việc tiêm hoặc uống đủ các liều vắc xin bại liệt là biện pháp bảo vệ duy nhất và hiệu quả nhất. Vắc xin giúp hệ miễn dịch của trẻ làm quen với các kháng nguyên của virus Polio, từ đó sản sinh ra kháng thể bảo vệ bền vững.
Khi tất cả trẻ em đều được tiêm chủng đầy đủ, xã hội sẽ hình thành được miễn dịch cộng đồng, ngăn chặn hoàn toàn con đường lây truyền của virus trong môi trường. Việc lơ là dù chỉ một mũi tiêm cũng có thể khiến trẻ đối mặt với rủi ro cực lớn nếu virus quay trở lại, đặc biệt là trong bối cảnh giao thương quốc tế rộng mở khiến mầm bệnh có thể di chuyển từ vùng này sang vùng khác một cách dễ dàng.
Lịch tiêm bại liệt bổ sung cho trẻ tiêm 5in1
Đối với các bậc phụ huynh có con đang theo lịch tiêm vắc xin 5 trong 1, việc ghi nhớ lịch bổ sung vắc xin bại liệt là cực kỳ quan trọng để đảm bảo tiến độ phòng bệnh. Lịch trình cụ thể thường được chia như sau:
- Nếu trẻ tiêm vắc xin 5 trong 1 chương trình mở rộng (ComBE Five/DPT-VGB-Hib): Trẻ cần được uống vắc xin bại liệt (OPV) 3 liều vào các thời điểm lúc trẻ tròn 2 tháng, 3 tháng và 4 tháng tuổi. Sau đó, khi trẻ tròn 5 tháng tuổi, trẻ cần được tiêm thêm 1 mũi vắc xin bại liệt bất hoạt (IPV) để củng cố hệ miễn dịch trước tuýp virus Polio 2. Đây là phác đồ bắt buộc để trẻ có đủ kháng thể bảo vệ trước cả 3 tuýp virus bại liệt.
- Nếu trẻ tiêm vắc xin 5 trong 1 dịch vụ (Pentaxim): Do trong Pentaxim đã có sẵn thành phần bại liệt, lịch tiêm sẽ bao gồm 3 mũi chính vào lúc trẻ 2, 3, 4 tháng tuổi. Tuy nhiên, vắc xin Pentaxim không có thành phần Viêm gan B, vì vậy trẻ sẽ cần tiêm thêm mũi rời Viêm gan B. Một lưu ý quan trọng là trẻ tiêm dịch vụ Pentaxim vẫn cần được tiêm một mũi nhắc lại vào lúc 16-18 tháng tuổi để duy trì kháng thể bảo vệ lâu dài cho đến khi trẻ lớn hơn.
Ngoài ra, cha mẹ cần lưu ý một số phản ứng có thể gặp sau khi trẻ tiêm hoặc uống vắc xin bại liệt như sốt nhẹ, quấy khóc, hoặc đau nhẹ tại chỗ tiêm. Đây là những phản ứng thông thường và sẽ tự khỏi sau 1-2 ngày. Trong trường hợp trẻ đang bị tiêu chảy hoặc sốt cao cấp tính, việc uống hoặc tiêm vắc xin bại liệt nên được trì hoãn cho đến khi trẻ khỏe hẳn để đảm bảo vắc xin đạt được hiệu quả hấp thu tốt nhất. Việc thảo luận kỹ với bác sĩ khám sàng lọc trước mỗi mũi tiêm sẽ giúp cha mẹ có được lộ trình tiêm chủng an toàn và hiệu quả nhất cho bé yêu của mình.
Theo dõi sát sao lịch tiêm chủng giúp trẻ nhận được sự bảo vệ liên tục và vững chắc (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, việc tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không phụ thuộc vào thành phần cụ thể của loại vắc xin đó. Cha mẹ hãy luôn chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng và tham vấn ý kiến chuyên gia để không bỏ lỡ bất kỳ mũi bảo vệ nào cho con. Một lộ trình tiêm chủng đầy đủ chính là nền tảng vững chắc giúp trẻ tự do khám phá thế giới trên đôi chân khỏe mạnh và không bị đe dọa bởi những căn bệnh nguy hiểm.