Suy gan cấp là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và phòng ngừa
Suy gan cấp là tình trạng tế bào gan bị tổn thương diện rộng dẫn đến mất chức năng chuyển hóa và tổng hợp đột ngột trên người không có bệnh gan mạn tính trước đó. Biểu hiện lâm sàng đặc trưng bởi rối loạn đông máu và bệnh não gan tiến triển nhanh. Đây là cấp cứu nội khoa tối khẩn thiết, đòi hỏi giám sát tại đơn vị hồi sức tích cực để kiểm soát biến chứng phù não và suy đa cơ quan.
Suy gan cấp là gì?
Suy gan cấp (Acute Liver Failure – ALF) là tình trạng các tế bào gan bị tổn thương ồ ạt và nghiêm trọng, dẫn đến sự suy giảm chức năng gan một cách nhanh chóng ở một người trước đó vốn có chức năng gan bình thường hoặc không có bệnh gan mạn tính rõ rệt. Điểm đặc trưng của hội chứng này là sự xuất hiện của tình trạng vàng da kèm theo rối loạn đông máu và bệnh não do gan (rối loạn tri giác) diễn ra trong vòng 8 đến 26 tuần kể từ khi có triệu chứng đầu tiên. Khi gan không còn khả năng thanh lọc độc tố và tổng hợp các yếu tố đông máu, toàn bộ các cơ quan khác như não, thận, phổi cũng sẽ bị ảnh hưởng theo, dẫn đến tình trạng suy đa tạng. Đây được coi là một trong những kịch bản y khoa nặng nề nhất, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa để giành giật sự sống cho người bệnh.
Nguyên nhân suy gan cấp
Căn nguyên của suy gan cấp rất đa dạng, từ các tác nhân vi sinh vật cho đến các yếu tố độc hại từ môi trường và thuốc điều trị.
Do vi sinh vật
Virus viêm gan là thủ phạm hàng đầu gây ra tình trạng suy gan cấp tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các loại virus viêm gan A, B và E thường gây ra các đợt viêm gan cấp tính nặng nề dẫn đến suy gan. Đặc biệt, virus viêm gan B có thể gây ra đợt bùng phát cấp tính trên nền người mang mầm bệnh mãn tính mà không hề hay biết. Ngoài ra, các loại virus khác như Herpes Simplex (HSV) hay Cytomegalovirus (CMV) cũng có thể tấn công gan ở những người có hệ miễn dịch suy yếu.
Do ngộ độc
Ngộ độc thực phẩm là một nguyên nhân đáng lo ngại, đặc biệt là ngộ độc nấm độc (như loại nấm Amanita phalloides). Các chất độc trong nấm có khả năng phá hủy tế bào gan chỉ sau một vài lần tiêu thụ. Bên cạnh đó, việc vô tình tiếp xúc với các hóa chất công nghiệp như Carbon tetrachloride hoặc các chất độc từ môi trường cũng có thể khiến gan bị hủy hoại cấp tập.
Dùng sai thuốc hoặc sai liều lượng
Lạm dụng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau chứa Acetaminophen (Paracetamol), là nguyên nhân gây suy gan cấp phổ biến nhất ở các nước phương Tây. Việc dùng quá liều Paracetamol (dù là vô tình hay cố ý) sẽ tạo ra một lượng lớn chất chuyển hóa độc hại mà gan không kịp trung hòa, dẫn đến hoại tử tế bào gan diện rộng. Ngoài ra, một số loại thuốc kháng sinh, thuốc điều trị lao, thuốc chống động kinh hoặc các loại thảo mộc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc cũng có thể gây ra phản ứng dị ứng hoặc nhiễm độc gan nghiêm trọng.
Nguyên nhân khác
Suy gan cấp cũng có thể xảy ra do tình trạng sốc nhiệt, suy tim cấp làm giảm lượng máu nuôi dưỡng gan, hoặc do các bệnh lý tự miễn khi hệ miễn dịch tấn công chính tế bào gan. Một số trường hợp hiếm gặp khác bao gồm hội chứng Budd-Chiari (tắc tĩnh mạch gan) hoặc suy gan trong thai kỳ (gan nhiễm mỡ cấp ở phụ nữ mang thai).
Việc dùng thuốc quá liều hoặc sai chỉ định là nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng suy gan cấp
Người bệnh suy gan cấp thường trải qua hai giai đoạn triệu chứng: giai đoạn khởi phát với các dấu hiệu không điển hình và giai đoạn toàn phát với các biến chứng nguy kịch.
Triệu chứng lâm sàng
Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi, buồn nôn, đau tức nhẹ vùng bụng dưới xương sườn bên phải. Tuy nhiên, tình trạng sẽ xấu đi rất nhanh với các dấu hiệu điển hình:
- Vàng da và vàng mắt rõ rệt: Màu da chuyển từ vàng nhạt sang vàng đậm trong vài ngày.
- Rối loạn tri giác: Đây là dấu hiệu của bệnh não gan. Người bệnh bắt đầu lơ mơ, mất phương hướng về thời gian và không gian, kích động hoặc rơi vào hôn mê.
- Xuất huyết: Xuất hiện các vết bầm tím trên da, chảy máu răng, chảy máu cam hoặc xuất huyết tiêu hóa do máu không còn khả năng đông lại.
- Hơi thở có mùi đặc trưng: Một mùi hôi nồng nồng (mùi gan) tỏa ra từ hơi thở do các chất độc không được chuyển hóa.
Triệu chứng cận lâm sàng
Khi thực hiện các xét nghiệm y khoa, các chỉ số sẽ biến động dữ dội:
- Men gan (ALT, AST) tăng vọt lên hàng nghìn đơn vị mỗi lít, cho thấy sự hủy hoại tế bào gan cực độ.
- Tỉ lệ Prothrombin (PT) giảm mạnh và chỉ số INR tăng cao, phản ánh tình trạng rối loạn đông máu nặng nề.
- Bilirubin máu tăng rất cao.
- Nồng độ Amoniac (NH3) trong máu tăng, đây là tác nhân chính gây ra tình trạng hôn mê gan.
- Đường huyết thường xuyên bị tụt do gan không còn khả năng dự trữ và giải phóng đường.
Chẩn đoán
Chẩn đoán suy gan cấp cần sự nhanh chóng và chính xác để đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.
Chẩn đoán xác định
Bác sĩ dựa vào ba yếu tố then chốt: (1) Sự xuất hiện của tình trạng vàng da; (2) Rối loạn đông máu (thường là INR > 1.5); (3) Sự thay đổi trạng thái tinh thần (bệnh não gan) ở một người không có tiền sử xơ gan trước đó.
Chẩn đoán phân biệt
Cần phân biệt suy gan cấp với đợt cấp của viêm gan mạn tính hoặc xơ gan mất bù. Điều này rất quan trọng vì tiên lượng và phương pháp điều trị của hai nhóm này hoàn toàn khác nhau. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm ổ bụng hoặc chụp CT scan sẽ giúp bác sĩ quan sát kích thước và cấu trúc gan để phân biệt rõ ràng.
Chẩn đoán nguyên nhân
Thông qua việc khai thác tiền sử sử dụng thuốc, thói quen ăn uống và thực hiện các xét nghiệm tầm soát virus, bác sĩ sẽ xác định được thủ phạm gây bệnh. Ví dụ, xét nghiệm nồng độ Acetaminophen trong máu sẽ xác định có phải do ngộ độc thuốc hay không, hoặc xét nghiệm các dấu ấn virus để xác định viêm gan cấp.
Xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh giúp xác định chính xác mức độ suy giảm chức năng gan (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp điều trị suy gan cấp
Điều trị suy gan cấp là một cuộc chạy đua với thời gian, mục tiêu là duy trì các chức năng sống và chờ đợi gan tự phục hồi hoặc chuẩn bị cho việc ghép gan.
Nguyên tắc điều trị
Bệnh nhân cần được theo dõi sát sao tại phòng hồi sức tích cực (ICU). Các nguyên tắc chính bao gồm: bảo vệ não, duy trì huyết động ổn định, kiểm soát nhiễm trùng và điều chỉnh các rối loạn chuyển hóa.
Điều trị cơ bản
Người bệnh được truyền dịch để duy trì huyết áp, bổ sung đường glucose liên tục để tránh hạ đường huyết và sử dụng các thuốc hỗ trợ bảo vệ tế bào gan. Đồng thời, bác sĩ sẽ kiểm soát tình trạng phù não bằng cách giữ đầu cao và sử dụng các thuốc lợi tiểu thẩm thấu.
Điều trị nguyên nhân
Nếu xác định do ngộ độc Paracetamol, thuốc giải độc đặc hiệu N-acetylcysteine (NAC) sẽ được sử dụng càng sớm càng tốt. Nếu do virus viêm gan B, các loại thuốc kháng virus sẽ được chỉ định. Nếu do bệnh lý tự miễn, các thuốc ức chế miễn dịch như Corticosteroid có thể được cân nhắc.
Hỗ trợ ngoài cơ thể
Trong những trường hợp nặng, các kỹ thuật hiện đại như thay huyết tương (Plasma exchange) hoặc hệ thống gan nhân tạo (MARS) có thể được áp dụng. Các phương pháp này giúp loại bỏ bớt chất độc và các yếu tố gây viêm trong máu, đóng vai trò như một “chiếc cầu nối” giúp gan có thời gian hồi phục hoặc chờ đợi có gan hiến tặng để thực hiện phẫu thuật ghép gan. Ghép gan là lựa chọn cuối cùng và có tính chất quyết định sự sống còn cho những bệnh nhân không còn khả năng phục hồi chức năng gan tự nhiên.
Biến chứng suy gan cấp
Khi lá gan ngừng hoạt động, một loạt các biến chứng dây chuyền sẽ xảy ra, đe dọa tính mạng người bệnh.
Suy thận
Hội chứng gan – thận là biến chứng thường gặp, khi các chất độc trong máu gây co thắt mạch máu thận, dẫn đến suy giảm chức năng thận cấp tính. Bệnh nhân có thể bị vô niệu và cần phải lọc máu hỗ trợ.
Nhiễm trùng huyết
Gan đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch. Khi gan suy, cơ thể mất đi hàng rào bảo vệ, vi khuẩn dễ dàng xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm khuẩn, đây là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở bệnh nhân suy gan cấp.
Phù não
Tình trạng tích tụ các chất độc (đặc biệt là Amoniac) làm tăng áp lực trong hộp sọ, gây phù não. Đây là biến chứng nguy hiểm nhất vì có thể dẫn đến thoát vị não và tử vong nhanh chóng.
Bệnh não do gan
Rối loạn chức năng thần kinh từ mức độ nhẹ (mất ngủ, thay đổi tính cách) đến mức độ nặng (co giật, hôn mê sâu) do sự tích tụ các độc tố thần kinh trong máu.
Rối loạn đông máu và suy đa tạng
Người bệnh có nguy cơ chảy máu ồ ạt không cầm được ở đường tiêu hóa hoặc trong não. Cuối cùng, khi phổi và tim cũng bị ảnh hưởng, tình trạng suy đa tạng sẽ xảy ra, khiến cơ hội cứu sống trở nên cực kỳ mong manh.
Phòng tránh suy gan cấp
Phòng bệnh luôn là phương án hiệu quả và ít tốn kém nhất để bảo vệ sức khỏe gan mật.
Tiêm phòng viêm gan B
Đây là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa viêm gan B – nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp. Mọi lứa tuổi đều nên thực hiện tiêm phòng và kiểm tra kháng thể định kỳ.
Hạn chế bia rượu
Rượu bia không chỉ gây xơ gan mạn tính mà một đợt uống quá mức cũng có thể kích phát tình trạng viêm gan cấp tính dẫn đến suy gan. Hãy bảo vệ gan bằng cách hạn chế tối đa đồ uống có cồn.
Kiểm soát cân nặng
Duy trì cân nặng hợp lý giúp ngăn ngừa gan nhiễm mỡ, từ đó giảm nguy cơ diễn tiến thành viêm gan cấp tính nặng nề trên nền gan đã tổn thương.
Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc bừa bãi. Khi dùng các thuốc có hại cho gan như Paracetamol, cần tuân thủ đúng liều lượng (không quá 4g/ngày đối với người lớn khỏe mạnh) và tránh kết hợp với rượu.
Chế độ ăn dinh dưỡng dưỡng
Ăn chín uống sôi, tránh ăn các loại nấm lạ hoặc thực phẩm không rõ nguồn gốc để phòng ngừa ngộ độc. Một chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây và uống đủ nước giúp gan thanh lọc độc tố tốt hơn.
Lối sống lành mạnh và tiêm phòng đầy đủ là “tấm lá chắn” vững chắc cho gan (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi thường gặp về suy gan cấp
Giải đáp các thắc mắc phổ biến giúp cộng đồng có cái nhìn đúng đắn hơn về căn bệnh này.
Phác đồ điều trị suy gan cấp
Phác đồ điều trị suy gan cấp là sự kết hợp giữa hồi sức tích cực và điều trị căn nguyên. Nó bao gồm kiểm soát áp lực nội sọ, hỗ trợ hô hấp, lọc máu, sử dụng kháng sinh dự phòng và dùng thuốc giải độc đặc hiệu nếu có. Mỗi bệnh nhân sẽ có một phác đồ cá thể hóa tùy vào mức độ bệnh.
Cách chẩn đoán suy gan cấp
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào các biểu hiện lâm sàng (vàng da, bệnh não gan) và các chỉ số xét nghiệm máu (INR tăng cao). Các bác sĩ cũng sẽ chỉ định chụp MRI hoặc CT để loại trừ các nguyên nhân khác và đánh giá mức độ phù não.
Suy gan cấp ở trẻ em
Suy gan cấp ở trẻ em thường do các nguyên nhân khác với người lớn, chẳng hạn như rối loạn chuyển hóa bẩm sinh, nhiễm trùng sơ sinh hoặc hội chứng Reye (liên quan đến việc dùng Aspirin ở trẻ em). Các dấu hiệu ở trẻ thường khó nhận biết hơn, đôi khi chỉ là quấy khóc, bỏ bú hoặc nôn mửa, đòi hỏi sự quan tâm sát sao của cha mẹ.
Tiên lượng suy gan cấp phụ thuộc vào tốc độ can thiệp hồi sức và khả năng ghép gan kịp thời. Sự phát triển của các kỹ thuật hỗ trợ gan ngoài cơ thể giúp duy trì chức năng sống trong thời gian chờ đợi nhu mô hồi phục hoặc tìm tạng thay thế. Quản trị dược lý nghiêm ngặt và tiêm chủng viêm gan siêu vi là giải pháp dự phòng then chốt để ngăn chặn các tổn thương tối cấp.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp
Tâm Anh:
https://tamanhhospital.vn/suy-gan-cap/
Long Châu:
https://nhathuoclongchau.com.vn/benh/suy-gan-cap.html
Vinmec:
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/suy-gan-cap-vi