Sốt xuất huyết do virus Marburg là một trong những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với con người. Mặc dù không phổ biến như sốt xuất huyết Dengue, nhưng mức độ đe dọa tính mạng mà nó mang lại là cực kỳ lớn. Với tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây lan nhanh chóng qua tiếp xúc trực tiếp, việc hiểu rõ bản chất, triệu chứng và cơ chế phòng bệnh là kiến thức sống còn đối với cộng đồng y tế và mỗi cá nhân.
Virus Marburg là gì?
Virus Marburg (MARV) là một loại virus thuộc họ Filoviridae, cùng họ với virus Ebola – vốn nổi tiếng vì mức độ nguy hiểm trong lịch sử dịch bệnh. Đây là virus ARN sợi đơn, có hình thái sợi dài, đa dạng và cấu trúc phức tạp. Virus được phát hiện lần đầu năm 1967 sau các đợt bùng phát tại Marburg và Frankfurt (Đức), cũng như Belgrade (Serbia), bắt nguồn từ việc nhân viên phòng thí nghiệm tiếp xúc với khỉ xanh châu Phi nhập khẩu từ Uganda. Từ đó, Marburg đã gây ra nhiều đợt dịch lớn ở châu Phi, tấn công hầu hết các cơ quan trong cơ thể, gây rối loạn chức năng đa cơ quan và xuất huyết nghiêm trọng. Đặc biệt, tỷ lệ tử vong có thể dao động từ 24% đến hơn 80%, khiến virus này trở thành một trong những mối đe dọa y tế công cộng nguy hiểm nhất hiện nay. Ngoài ra, sự lây lan nhanh chóng trong môi trường y tế và cộng đồng, cùng với việc chưa có thuốc đặc hiệu hay vắc xin phòng ngừa, càng làm tăng mức độ cảnh báo và yêu cầu giám sát dịch tễ nghiêm ngặt.
Virus Marburg (MARV) là một loại virus thuộc họ Filoviridae (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết do virus Marburg có nguy hiểm không?
Câu trả lời là cực kỳ nguy hiểm. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp bệnh do virus Marburg vào nhóm bệnh truyền nhiễm có độc lực cao nhất, thuộc nhóm bệnh cần được giám sát nghiêm ngặt theo các quy định kiểm soát dịch bệnh quốc tế.
Độ nguy hiểm của bệnh thể hiện qua các điểm chính sau:
- Tỷ lệ tử vong cao: Tùy thuộc vào chủng virus và chất lượng dịch vụ chăm sóc y tế tại nơi xảy ra dịch, tỷ lệ tử vong có thể dao động từ 24% lên đến mức báo động là 88%.
- Tiến triển nhanh: Bệnh có diễn tiến lâm sàng rất nhanh, từ lúc khởi phát đến khi xuất hiện các biến chứng xuất huyết và sốc chỉ trong thời gian ngắn.
- Khả năng lây nhiễm: Dù không lây qua không khí như virus cúm, nhưng khả năng lây lan qua dịch tiết cơ thể người bệnh rất mạnh mẽ, dễ gây ra các ổ dịch lớn trong gia đình hoặc cơ sở y tế nếu không tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn.
Tùy thuộc vào chủng virus và chất lượng dịch vụ chăm sóc y tế tại nơi xảy ra dịch (Nguồn: Sưu tầm)
Bị sốt xuất huyết do virus Marburg do đâu?
Bệnh khởi đầu từ các ổ chứa tự nhiên. Vật chủ tự nhiên của virus Marburg là loài dơi ăn quả (Rousettus aegyptiacus).
- Lây truyền từ động vật sang người: Con người thường nhiễm bệnh do tiếp xúc kéo dài với các hang động hoặc mỏ nơi dơi ăn quả trú ngụ. Việc tiếp xúc với chất thải của dơi hoặc trực tiếp với mô động vật nhiễm bệnh là đường lây phổ biến nhất.
- Lây truyền từ người sang người: Sau khi người đầu tiên bị nhiễm, virus sẽ lây lan thông qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết (nước bọt, mồ hôi, phân, chất nôn, nước tiểu, sữa mẹ, tinh dịch) hoặc các bề mặt, vật dụng (quần áo, khăn trải giường, dụng cụ y tế) đã bị nhiễm bẩn bởi các dịch tiết này. Đặc biệt, việc tiếp xúc với thi hài người tử vong do virus Marburg trong các nghi thức tang lễ cũng là một con đường lây truyền nguy hiểm.
Các triệu chứng của bệnh sốt xuất huyết do virus Marburg
Thời gian ủ bệnh của virus Marburg dao động từ 2 đến 21 ngày. Quá trình bệnh lý thường diễn ra theo các giai đoạn đặc trưng:
- Giai đoạn khởi phát (Ngày 1-5): Bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đột ngột với sốt cao (thường trên 40°C), đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ, đau lưng và ớn lạnh. Nhiều bệnh nhân mô tả cảm giác “đau như vỡ xương”.
- Giai đoạn toàn phát (Ngày 5-10): Xuất hiện tình trạng rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng bao gồm buồn nôn, nôn mửa, đau bụng và tiêu chảy phân lỏng kéo dài. Một số bệnh nhân xuất hiện các nốt ban đỏ (không ngứa) trên ngực, lưng hoặc bụng.
- Giai đoạn biến chứng xuất huyết: Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất. Các biểu hiện xuất huyết xuất hiện từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 7. Người bệnh bị chảy máu từ nhiều vị trí: chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu.
- Giai đoạn cuối: Bệnh nhân rơi vào trạng thái tinh thần lú lẫn, dễ bị kích động hoặc hôn mê. Trong các trường hợp nặng, suy đa tạng (đặc biệt là suy gan, suy thận) và sốc giảm thể tích máu sẽ dẫn đến tử vong.
Thời gian ủ bệnh sốt cao (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus Marburg
Biện pháp phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus Marburg hiện nay đóng vai trò vô cùng quan trọng vì chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu.
- Tránh tiếp xúc với ổ dịch: không đi vào hang động hoặc mỏ khai khoáng có dơi sinh sống khi không có thiết bị bảo hộ chuyên dụng.
- Thực hành vệ sinh an toàn: luôn rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc với môi trường lạ hoặc động vật hoang dã.
- Kiểm soát lây nhiễm trong y tế: nhân viên y tế cần sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ cá nhân như khẩu trang N95, kính bảo hộ, găng tay và áo choàng chống thấm khi chăm sóc bệnh nhân nghi nhiễm.
- Quản lý thi hài: tuân thủ quy định an toàn khi chôn cất người tử vong do virus Marburg, tránh tiếp xúc trực tiếp với thi thể.
- Giám sát y tế: bất kỳ ai nghi ngờ tiếp xúc với người bệnh hoặc vùng dịch cần tự cách ly và báo ngay cho cơ quan y tế để được theo dõi trong 21 ngày.
Một số câu hỏi thường gặp liên quan đến sốt xuất huyết do virus Marburg
Virus Marburg có ở Việt Nam không?
Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào do virus Marburg gây ra. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, nguy cơ dịch bệnh có thể du nhập từ các vùng dịch là hoàn toàn có thể xảy ra. Bộ Y tế Việt Nam luôn duy trì hệ thống giám sát chặt chẽ các hành khách nhập cảnh từ vùng có dịch để đảm bảo an ninh y tế quốc gia. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng thường xuyên cập nhật tình hình dịch bệnh quốc tế, tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng và chuẩn bị phương án ứng phó khẩn cấp nhằm giảm thiểu nguy cơ lây lan nếu dịch xuất hiện.
Virus Marburg lây qua đường nào?
Virus Marburg không lây qua không khí (khác với các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp như cúm hay Covid-19).
Các con đường lây truyền chính bao gồm:
- Tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh còn sống hoặc đã tử vong.
- Tiếp xúc gián tiếp với các vật dụng hoặc bề mặt nhiễm bẩn bởi dịch tiết người bệnh.
- Tiếp xúc với động vật như dơi ăn quả hoặc các loài linh trưởng bị nhiễm virus.
Ngoài ra, nguy cơ lây nhiễm cũng có thể xảy ra trong môi trường y tế nếu không tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng hộ, đặc biệt khi chăm sóc bệnh nhân hoặc xử lý thi hài. Vì vậy, việc duy trì vệ sinh cá nhân, sử dụng đồ bảo hộ và giám sát dịch tễ là yếu tố then chốt để hạn chế sự lây lan nguy hiểm này.
Virus Marburg có vaccine không?
Hiện nay, thế giới vẫn chưa có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu (thuốc chữa khỏi hoàn toàn) được cấp phép sử dụng rộng rãi để phòng và điều trị bệnh Marburg. Việc điều trị hiện nay chủ yếu tập trung vào điều trị hỗ trợ: bù nước bằng đường uống hoặc đường tĩnh mạch, duy trì huyết áp, hỗ trợ oxy và điều trị các triệu chứng cụ thể để giúp cơ thể bệnh nhân có cơ hội tự chống chọi với virus. Các nghiên cứu về vaccine đang được đẩy nhanh tiến độ trên phạm vi toàn cầu.
Sốt xuất huyết do virus Marburg là một thách thức lớn đối với y học hiện đại. Mặc dù sự hiện diện của virus này vẫn còn hạn chế về địa lý so với các loại bệnh truyền nhiễm phổ biến khác, nhưng tính chất nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao và thiếu hụt các phương pháp điều trị đặc hiệu khiến nó trở thành mối đe dọa không thể chủ quan.
Nguồn tham khảo
National Library of Medicine:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7130051/
Trạm y tế:
https://tytphuong2q3.medinet.gov.vn/chuyen-muc/nhung-dieu-can-biet-ve-virus-marburg-gay-benh-sot-xuat-huyet-cmobile9312-89496.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.