Sốt co giật ở trẻ em: Nguyên nhân triệu chứng và cách chăm sóc

Sốt co giật ở trẻ em: Nguyên nhân triệu chứng và cách chăm sóc

Sốt co giật là tình trạng cấp cứu thường gặp ở trẻ nhỏ, gây lo lắng cho phụ huynh do biểu hiện nguy kịch. Tuy nhiên, phần lớn các cơn co giật do sốt đơn thuần là lành tính và không để lại di chứng nếu xử trí đúng cách. Bạn cần tránh các biện pháp sai lầm như vắt chanh hoặc nhét vật cứng vào miệng trẻ để ngăn ngừa tổn thương thứ phát. Trang bị kiến thức về quy trình sơ cứu chuẩn giúp bảo vệ an toàn cho trẻ trong những tình huống khẩn cấp.

Sốt co giật ở trẻ em là gì?

Sốt co giật (Febrile seizures) là những cơn co giật xuất hiện ở trẻ nhỏ có liên quan đến tình trạng tăng thân nhiệt nhưng không có bằng chứng của nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương (như viêm màng não) hay rối loạn điện giải nghiêm trọng. Đây là loại co giật phổ biến nhất ở lứa tuổi nhi khoa, thường xảy ra ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, với đỉnh điểm là trẻ từ 12 đến 18 tháng tuổi.

Cơ chế chính xác của hiện tượng này vẫn đang được nghiên cứu, nhưng các nhà khoa học tin rằng nguyên nhân nằm ở sự chưa hoàn thiện của hệ thần kinh trung ương ở trẻ nhỏ. Khi thân nhiệt tăng quá nhanh và quá cao, ngưỡng chịu đựng của não bộ bị vượt qua, dẫn đến sự phóng điện bất thường của các tế bào thần kinh và gây ra co giật.

Sốt co giật thường được chia làm hai loại: co giật do sốt đơn thuần (cơn ngắn dưới 15 phút, co giật toàn thân) và co giật do sốt phức hợp (cơn kéo dài trên 15 phút, co giật cục bộ hoặc tái phát trong vòng 24 giờ).

Nguyên nhân khiến trẻ co giật khi sốt

Nguyên nhân trực tiếp gây ra cơn co giật chính là tình trạng sốt cao, nhưng căn nguyên của cơn sốt đó thường xuất phát từ các bệnh lý nhiễm trùng phổ biến.

• Nhiễm virus: Các loại virus gây viêm đường hô hấp trên, cúm, hoặc virus gây sốt phát ban (Roseola) là những thủ phạm thường gặp nhất. Virus gây sốt phát ban thường khiến trẻ sốt rất cao đột ngột, dễ kích phát cơn co giật.
• Nhiễm khuẩn: Viêm họng cấp, viêm tai giữa, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc viêm phổi đều có thể là nguồn cơn gây ra tình trạng tăng thân nhiệt mạnh mẽ ở trẻ.
• Phản ứng sau tiêm chủng: Một số loại vaccine có thể gây tác dụng phụ là sốt nhẹ đến vừa. Trong một số ít trường hợp trẻ có cơ địa nhạy cảm, cơn sốt sau tiêm cũng có thể dẫn đến co giật.
• Yếu tố di truyền: Các nghiên cứu chỉ ra rằng nếu cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng có tiền sử sốt co giật, trẻ sẽ có nguy cơ gặp phải tình trạng này cao hơn so với trẻ khác. Điều này cho thấy có một sự nhạy cảm mang tính gia đình đối với sự thay đổi nhiệt độ của não bộ.

Dấu hiệu nhận biết trẻ em bị sốt co giật

Nhận biết sớm các biểu hiện của cơn co giật giúp cha mẹ không bị bất ngờ và có thể bắt đầu quá trình sơ cứu ngay lập tức.

• Thay đổi tri giác: Trẻ đột nhiên mất ý thức, không nhận biết được xung quanh, gọi hỏi không thưa.
• Co cứng và co giật: Các cơ bắp vùng tay, chân, mặt gồng cứng lên, sau đó bắt đầu giật liên hồi. Trẻ có thể bị giật toàn thân hoặc chỉ ở một bộ phận nhất định.
• Biểu hiện ở mắt: Mắt trẻ thường trợn ngược, đứng tròng hoặc nhìn trừng trừng vào một điểm vô định.
• Biểu hiện ở miệng: Hai hàm răng nghiến chặt, có thể sùi bọt mép, môi tím tái do tình trạng thiếu oxy tạm thời hoặc co thắt cơ hô hấp.
• Rối loạn cơ vòng: Trẻ có thể tiểu tiện hoặc đại tiện không tự chủ ngay trong cơn giật.
• Sau cơn giật: Khi cơn co giật kết thúc (thường sau vài phút), trẻ thường rơi vào trạng thái buồn ngủ, lờ đờ hoặc ngủ lịm đi trong một khoảng thời gian ngắn trước khi tỉnh táo hoàn toàn.

Sốt cao đột ngột là tác nhân trực tiếp kích phát cơn co giật ở trẻ nhỏ (Nguồn: Sưu tầm)

Thời điểm trẻ dễ xuất hiện cơn co giật do sốt

Cơn co giật thường không xuất hiện sau nhiều ngày trẻ bị ốm mà thường xảy ra vào thời điểm thân nhiệt tăng nhanh nhất. Theo thống kê, phần lớn các cơn co giật xảy ra trong vòng 24 giờ đầu tiên kể từ khi trẻ bắt đầu sốt. Có những trường hợp cơn co giật chính là dấu hiệu đầu tiên khiến cha mẹ nhận ra con mình đang bị sốt, vì trước đó trẻ vẫn chơi đùa bình thường. Thời điểm phổ biến nhất là lúc nhiệt độ bắt đầu vọt lên trên 39 độ C. Do đó, việc theo dõi sát sao nhiệt độ của trẻ ngay khi thấy con có dấu hiệu hâm hấp nóng hoặc mệt mỏi là vô cùng cần thiết để có biện pháp can thiệp sớm.

Diễn biến khi trẻ sốt co giật

Một cơn sốt co giật đơn thuần thường diễn ra rất nhanh, đa số kéo dài dưới 5 phút và phổ biến nhất là từ 1 đến 2 phút. Trong suốt thời gian này, dù trông rất đáng sợ nhưng trẻ thường không cảm thấy đau đớn. Sau khi các cử động co giật ngừng lại, trẻ sẽ dần dần lấy lại ý thức nhưng có thể cảm thấy mệt mỏi, cáu kỉnh hoặc buồn ngủ. Nếu cơn co giật kéo dài quá 5 phút, đây được coi là một tình trạng cấp cứu thần kinh và cần sự can thiệp y tế ngay lập tức vì việc co giật kéo dài có thể gây thiếu oxy não và tổn thương các tế bào thần kinh.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát co giật

Không phải trẻ nào từng bị sốt co giật cũng sẽ bị lại, nhưng có một số yếu tố làm tăng khả năng tái phát trong tương lai:

• Tuổi khởi phát sớm: Trẻ bị cơn co giật đầu tiên khi dưới 15 tháng tuổi có nguy cơ tái phát cao hơn.
• Sốt nhẹ đã co giật: Nếu trẻ lên cơn co giật khi nhiệt độ mới chỉ ở mức 38 – 38.5 độ C, khả năng tái phát sẽ lớn hơn so với trẻ chỉ bị giật khi sốt rất cao (trên 40 độ C).
• Thời gian từ lúc sốt đến lúc giật ngắn: Sốt chưa đầy 1 giờ đã giật cho thấy ngưỡng chịu đựng của não bộ trẻ khá thấp.
• Tiền sử gia đình: Có người thân trực hệ từng bị sốt co giật. Khoảng 30% trẻ bị cơn đầu tiên sẽ có cơn thứ hai, và tỷ lệ này tăng lên 50% nếu trẻ có từ 2 yếu tố nguy cơ kể trên trở lên.

Cách chăm sóc trẻ khi bị sốt co giật

Khi trẻ đang trong cơn co giật, sự bình tĩnh của cha mẹ chính là chìa khóa để bảo vệ con. Mục tiêu hàng đầu là đảm bảo an toàn cho trẻ và duy trì đường thở thông thoáng.

• Đặt trẻ nằm ở tư thế an toàn: Đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên (tư thế hồi sức) trên một bề mặt phẳng, mềm và rộng rãi. Tư thế nằm nghiêng giúp nước dãi hoặc chất nôn chảy ra ngoài, tránh rơi vào đường thở gây sặc hoặc viêm phổi hít.
• Loại bỏ các vật nguy hiểm: Di dời các vật cứng, sắc nhọn xung quanh để tránh trẻ va đập gây chấn thương trong lúc co giật. Nới lỏng quần áo, đặc biệt là vùng cổ để trẻ dễ thở hơn.
• Không kiềm chế cử động của trẻ: Tuyệt đối không cố gắng giữ chặt tay chân trẻ để ngăn cơn giật, vì điều này có thể gây gãy xương hoặc tổn thương cơ khớp của trẻ.
• Ghi lại thời gian: Cố gắng nhìn đồng hồ để xác định chính xác cơn co giật kéo dài bao lâu. Thông tin này cực kỳ quan trọng đối với bác sĩ khi thăm khám sau đó.

Tư thế nằm nghiêng là tư thế an toàn nhất cho trẻ khi đang co giật (Nguồn: Sưu tầm)

Hạ thân nhiệt cho trẻ đúng cách và an toàn

Ngay sau khi cơn co giật kết thúc, ưu tiên hàng đầu là hạ sốt để ngăn ngừa cơn giật tái phát nhanh chóng.

• Lau mát cho trẻ: Sử dụng khăn mềm thấm nước ấm (không dùng nước đá, không dùng cồn) để lau khắp người trẻ, đặc biệt là vùng nách, bẹn và trán. Việc lau mát giúp giãn mạch ngoại vi và tản nhiệt hiệu quả. Tiếp tục lau cho đến khi thân nhiệt trẻ hạ xuống dưới 38 độ C.
• Dùng thuốc hạ sốt: Do sau cơn giật trẻ thường lờ đờ hoặc khó uống thuốc, phương pháp ưu tiên là sử dụng viên đạn đặt hậu môn (Paracetamol) với liều lượng theo cân nặng (10-15mg/kg). Thuốc đặt hậu môn có tác dụng nhanh và tránh nguy cơ trẻ bị sặc nếu uống thuốc trong trạng thái chưa tỉnh táo hoàn toàn.
• Cho trẻ uống thêm nước: Khi trẻ đã tỉnh táo, hãy khuyến khích trẻ uống thêm nước lọc, nước oresol hoặc sữa để bù lại lượng dịch đã mất trong cơn sốt cao.

Những sai lầm cha mẹ cần tránh khi trẻ bị sốt co giật

Đây là những hành động cực kỳ nguy hiểm theo dân gian nhưng lại rất phổ biến, cần tuyệt đối loại bỏ:

• Nhét vật cứng vào miệng trẻ: Nhiều người sợ trẻ cắn vào lưỡi nên cố nhét thìa, đũa hay ngón tay vào giữa hai hàm răng. Thực tế, trẻ rất hiếm khi cắn nát lưỡi trong cơn sốt co giật, nhưng việc nhét vật cứng có thể làm gãy răng, gây tổn thương nướu hoặc vật cứng rơi vào cổ họng gây tắc nghẽn đường thở.
• Vắt chanh vào miệng trẻ: Khi trẻ đang co giật hoặc chưa tỉnh táo, việc vắt chanh hay đổ nước vào miệng rất dễ khiến chất lỏng đi thẳng vào phổi, gây sặc, ngạt thở hoặc viêm phổi hóa chất cực kỳ nguy hiểm.
• Ủ ấm hoặc đắp chăn cho trẻ: Khi thấy trẻ run rẩy trong cơn giật, nhiều người lại đắp thêm chăn vì sợ con lạnh. Điều này làm nhiệt độ cơ thể không thoát ra được, khiến cơn co giật kéo dài và trầm trọng hơn.
• Tự ý dùng thuốc cắt cơn giật: Không được tự ý sử dụng các loại thuốc an thần hay thuốc cắt cơn giật tại nhà nếu không có chỉ định và hướng dẫn nghiêm ngặt từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh.

Thăm khám bác sĩ sau cơn co giật là việc làm cần thiết để loại trừ bệnh lý nguy hiểm (Nguồn: Sưu tầm)

Sốt co giật ở trẻ thường lành tính và tự khỏi khi trẻ lớn lên. Để xử trí an toàn, phụ huynh cần giữ bình tĩnh, đặt trẻ nằm nghiêng, lau mát bằng nước ấm và không can thiệp vào miệng trẻ. Tuy nhiên, mỗi lần co giật đều cần bác sĩ thăm khám để loại trừ các bệnh lý nhiễm trùng thần kinh. Việc theo dõi sát thân nhiệt và chuẩn bị sẵn phương tiện hạ sốt tại nhà giúp bảo vệ trẻ hiệu quả trước các tình huống sức khỏe bất ngờ.

Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa. Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám khi có triệu chứng.

Nguồn tham khảo: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

https://tamanhhospital.vn/sot-co-giat-o-tre-em/