Hành trình mang thai luôn đi kèm với những thay đổi kỳ diệu và cả những thuật ngữ y khoa khiến mẹ bầu lo lắng. Trong đó, ngôi thai chưa cố định là tình trạng thường gặp trong các bản kết quả siêu âm hoặc thăm khám định kỳ. Việc hiểu rõ bản chất, nguyên nhân và các lưu ý xoay quanh vấn đề này sẽ giúp mẹ bầu giữ tâm lý thoải mái, chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe bản thân và thai nhi.
Ngôi thai chưa cố định là gì?
Trong sản khoa, ngôi thai là phần thấp nhất của thai nhi trình diện trước khung chậu của người mẹ, cũng là phần sẽ đi ra khỏi ống đẻ đầu tiên khi chuyển dạ. Thông thường, vào những tuần cuối của thai kỳ, thai nhi sẽ bắt đầu xoay đầu xuống dưới và tiến dần vào khung chậu để chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ. Khi phần trình diện của thai đã lọt vào khung chậu và không còn di động nhiều, đó gọi là ngôi thai đã cố định hay ngôi thai đã lọt.
Ngược lại, ngôi thai chưa cố định là tình trạng phần trình diện của thai nhi (thường là đầu) vẫn còn nằm ở vị trí cao, chưa lọt vào eo trên của khung chậu người mẹ. Ở trạng thái này, thai nhi vẫn có thể xoay trở, di động linh hoạt trong buồng tử cung. Khi bác sĩ thực hiện thủ thuật khám ngoài bụng bằng các thủ pháp Leopold, họ sẽ nhận thấy đầu thai nhi còn di động rõ rệt trên khớp vệ, chưa bị cố định bởi khung chậu.
Hiện tượng này rất phổ biến ở những mẹ bầu mang thai lần đầu (con so) trước tuần thứ 38 hoặc ở những người mang thai lần thứ hai trở đi (con rạ) cho đến tận khi chuyển dạ. Đối với mẹ con rạ, do cơ bụng và tử cung đã trải qua quá trình giãn nở trước đó nên thường lỏng lẻo hơn, khiến thai nhi có xu hướng lọt vào khung chậu muộn hơn so với người mang con so.
Nguyên nhân khiến ngôi thai chưa cố định
Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc thai nhi đã lọt vào khung chậu hay chưa. Những nguyên nhân này có thể đến từ phía người mẹ, phía thai nhi hoặc các phần phụ của thai. Việc xác định nguyên nhân giúp các bác sĩ tiên lượng tốt hơn cho quá trình sinh nở sắp tới.
Đầu tiên là nguyên nhân từ phía người mẹ liên quan đến cấu trúc khung chậu. Nếu người mẹ có khung chậu hẹp, khung chậu bị méo hoặc có các khối u tiền đạo như u xơ tử cung nằm ở đoạn dưới tử cung, u nang buồng trứng nằm trong tiểu khung, chúng sẽ trở thành vật cản khiến đầu thai nhi không thể tiến vào eo trên để cố định. Ngoài ra, những mẹ bầu có thành bụng quá lỏng lẻo hoặc tử cung bị gập trước, gập sau quá mức cũng làm giảm khả năng cố định của ngôi thai.
Thứ hai là nguyên nhân từ phía thai nhi. Kích thước thai nhi quá lớn (thai to) so với khung chậu của mẹ là lý do phổ biến khiến đầu bé không thể lọt xuống. Ngoài ra, các bất thường về hình thái thai nhi như tình trạng não úng thủy khiến kích thước đầu quá to cũng làm ngôi thai lơ lửng ở vị trí cao. Các loại ngôi thai bất thường như ngôi ngang, ngôi mông cũng thường khó cố định vào khung chậu theo cách thông thường như ngôi đầu.
Thứ ba là các yếu tố về phần phụ của thai nhi. Đa ối (lượng nước ối quá nhiều) tạo ra không gian quá rộng rãi, khiến thai nhi bơi lội tự do và khó giữ được vị trí cố định. Ngược lại, tình trạng rau tiền đạo (rau bám thấp che lấp một phần hoặc toàn bộ lỗ trong cổ tử cung) cũng ngăn cản đầu thai nhi lọt vào khung chậu. Dây rốn quấn cổ nhiều vòng hoặc dây rốn quá ngắn cũng có thể kéo giữ thai nhi ở vị trí cao, khiến ngôi thai chưa cố định dù đã sát ngày dự sinh.
Hình ảnh minh họa vị trí của thai nhi trong buồng tử cung (Nguồn: Sưu tầm)
Dấu hiệu nhận biết thai còn chưa cố định
Mặc dù việc xác định chính xác ngôi thai chưa cố định cần sự thăm khám của nhân viên y tế, nhưng mẹ bầu cũng có thể nhận biết thông qua một số cảm nhận của cơ thể. Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là cảm giác bụng vẫn còn cao. Mẹ bầu cảm thấy khó thở do tử cung chèn ép lên cơ hoành, thường xuyên bị ợ chua hoặc đầy bụng vì dạ dày bị ép chặt.
Ngược lại, khi thai đã lọt và cố định vào khung chậu, mẹ sẽ cảm thấy “nhẹ bụng” hơn ở vùng ngực, dễ thở hơn, dạ dày bớt bị chèn ép nên ăn uống ngon miệng hơn. Thay vào đó, áp lực sẽ chuyển xuống vùng hạ vị, khiến mẹ đi tiểu thường xuyên hơn, cảm giác đau tức vùng xương chậu hoặc khớp háng do đầu thai nhi đè nặng. Nếu mẹ chưa thấy những thay đổi này ở những tuần cuối, rất có thể ngôi thai còn ở vị trí cao.
Khi đi khám thai, bác sĩ sẽ thực hiện thủ pháp đẩy đầu thai nhi. Nếu ngôi thai chưa cố định, bác sĩ có thể dễ dàng lắc nhẹ đầu bé qua lại giữa hai bàn tay khi đặt trên xương mu của mẹ. Trên hình ảnh siêu âm, bác sĩ cũng có thể đo được khoảng cách từ phần thấp nhất của thai nhi đến eo trên khung chậu để khẳng định tình trạng này. Việc nhận biết sớm dấu hiệu giúp mẹ chủ động chuẩn bị tâm lý cho các khả năng có thể xảy ra trong cuộc chuyển dạ.
Ngôi thai chưa cố định cần lưu ý gì?
Tình trạng ngôi thai chưa cố định không hẳn là một dấu hiệu nguy hiểm, nhưng nó đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt hơn từ phía mẹ bầu và bác sĩ chuyên khoa, nhất là khi mẹ đã bước vào những tuần cuối của thai kỳ.
Theo dõi thai sát
Khi ngôi thai chưa cố định vào cuối thai kỳ, việc theo dõi định kỳ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Mẹ bầu nên tuân thủ lịch khám thai của bác sĩ, có thể là 1 lần mỗi tuần hoặc nhiều hơn tùy theo chỉ định. Trong các buổi khám này, bác sĩ sẽ đánh giá lại kích thước thai nhi, lượng nước ối và đặc biệt là tình trạng rau thai.
Mẹ cũng cần học cách đếm cử động thai (thai máy) mỗi ngày. Việc thai nhi hoạt động quá mức hoặc bỗng nhiên ít cử động có thể là dấu hiệu của sự bất thường. Trong trường hợp ngôi thai còn cao và có kèm theo tình trạng đa ối, nguy cơ sa dây rốn khi vỡ ối là rất cao. Đây là một cấp cứu sản khoa nguy hiểm, do đó việc theo dõi sát sao giúp phát hiện kịp thời các yếu tố nguy cơ để có phương án xử trí sớm.
Chế độ sinh hoạt
Mẹ bầu có ngôi thai chưa cố định không nhất thiết phải nằm bất động một chỗ, trừ khi có chỉ định đặc biệt của bác sĩ do các biến chứng khác. Tuy nhiên, mẹ nên vận động nhẹ nhàng và tránh các công việc nặng nhọc. Đi bộ nhẹ nhàng được khuyến khích vì lực hấp dẫn khi đứng và đi bộ có thể hỗ trợ phần nào việc thúc đẩy đầu thai nhi tiến dần xuống dưới.
Mẹ nên dành nhiều thời gian để nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và duy trì tinh thần lạc quan. Chế độ dinh dưỡng cân bằng cũng rất quan trọng, tránh ăn quá nhiều tinh bột hoặc đường để kiểm soát cân nặng của thai nhi, tránh tình trạng thai quá to khiến việc lọt vào khung chậu trở nên khó khăn hơn. Mẹ cũng nên tránh các tư thế ngồi xổm hoặc mang vác vật nặng vì có thể gây áp lực không cần thiết lên tử cung và khung chậu.
Hình minh họa vận động nhẹ nhàng giúp mẹ bầu duy trì sức khỏe tốt trong thai kỳ (Nguồn: Sưu tầm)
Cần biết cách xử trí khi có dấu hiệu chuyển dạ
Đây là lưu ý quan trọng nhất đối với các mẹ có ngôi thai chưa cố định. Do ngôi thai còn cao, khi có cơn co tử cung gây vỡ ối, dòng nước ối chảy ra mạnh có thể cuốn theo dây rốn xuống dưới, gây ra tình trạng sa dây rốn. Sa dây rốn làm gián đoạn nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất từ mẹ sang con, đe dọa trực tiếp đến tính mạng thai nhi chỉ trong vài phút.
Do đó, ngay khi có dấu hiệu chuyển dạ như đau bụng từng cơn đều đặn, ra nhớt hồng hoặc đặc biệt là vỡ ối, mẹ bầu cần ngay lập tức đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu bị vỡ ối khi ngôi thai chưa cố định, mẹ nên nằm xuống, kê cao mông và gọi xe cấp cứu thay vì tự di chuyển bằng xe máy. Việc nằm giúp giảm tốc độ dòng chảy của nước ối và hạn chế nguy cơ sa dây rốn. Tại bệnh viện, các bác sĩ sẽ nhanh chóng kiểm tra và có thể chỉ định mổ lấy thai nếu ngôi thai không có tiến triển hoặc có dấu hiệu suy thai.
FAQ
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp mà các mẹ bầu thường thắc mắc khi nhận được kết quả ngôi thai chưa cố định từ bác sĩ.
Các loại ngôi thai?
Ngôi thai được chia thành ba nhóm chính tùy thuộc vào phần trình diện của thai nhi đối với khung chậu của mẹ.
Thứ nhất là ngôi đầu (ngôi thuận). Đây là ngôi thai lý tưởng nhất cho việc sinh nở tự nhiên. Trong ngôi đầu, đầu của bé hướng về phía cổ tử cung. Tùy vào mức độ cúi của đầu bé mà người ta chia nhỏ thành ngôi chỏm (đầu cúi tốt nhất), ngôi thóp trước, ngôi trán và ngôi mặt. Trong đó, ngôi chỏm là ngôi an toàn nhất cho cuộc đẻ đường âm đạo.
Thứ hai là ngôi mông (ngôi ngược). Ở vị trí này, mông hoặc chân của thai nhi trình diện ở cổ tử cung. Ngôi mông được chia thành ngôi mông đủ (bé ngồi khoanh chân) và ngôi mông thiếu (chân bé duỗi thẳng lên đầu hoặc chân trình diện trước). Sinh ngôi mông thường khó khăn hơn và có nhiều nguy cơ kẹt đầu hậu, do đó bác sĩ thường cân nhắc mổ lấy thai để đảm bảo an toàn.
Thứ ba là ngôi ngang. Đây là tình trạng thai nhi nằm vắt ngang tử cung, đầu và mông nằm ở hai bên hông của mẹ. Ở ngôi này, phần trình diện thường là vai. Ngôi ngang là một chỉ định mổ lấy thai tuyệt đối vì thai nhi không thể đi qua ống đẻ của mẹ theo tư thế này. Nếu không được xử trí kịp thời khi chuyển dạ, ngôi ngang có thể dẫn đến vỡ tử cung và đe dọa tính mạng của cả mẹ và bé.
Hình minh họa các loại ngôi thai thường gặp trong sản khoa (Nguồn: Sưu tầm)
Ngôi thai chưa cố định là một tình trạng sinh lý bình thường trong nhiều trường hợp, nhưng cũng có thể là dấu hiệu báo trước những khó khăn nhất định trong cuộc đẻ. Điều quan trọng nhất là mẹ bầu không nên quá lo lắng, hãy giữ liên lạc chặt chẽ với bác sĩ sản khoa và tuân thủ các hướng dẫn về theo dõi sức khỏe.