Giảm thị lực đột ngột là cấp cứu y khoa nghiêm trọng, không đơn thuần do mỏi mắt. Đây có thể là tín hiệu cảnh báo các tổn thương cấu trúc nhãn cầu phức tạp hoặc dấu hiệu chỉ điểm của tổn thương thần kinh trung ương nguy hiểm như đột quỵ não. Khi gặp tình trạng mờ mắt đột ngột trong vài giây đến vài giờ, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và can thiệp kịp thời, tránh biến chứng đe dọa sức khỏe.
Vì sao mắt mờ đột ngột?
Về mặt giải phẫu và sinh lý học thị giác, để mắt có thể nhìn thấy một vật rõ nét, ánh sáng phải đi qua các môi trường trong suốt của mắt (giác mạc, thủy dịch, thể thủy tinh, dịch kính) rồi hội tụ chính xác trên lớp võng mạc. Tại đây, các tế bào cảm quang sẽ chuyển đổi tín hiệu ánh sáng thành các xung điện thần kinh, truyền theo dây thần kinh thị giác về vùng chẩm của vỏ não để xử lý thông tin hình ảnh.
Hiện tượng mắt mờ đột ngột xảy ra khi có bất kỳ sự gián đoạn cấp tính nào trên lộ trình này. Nguyên nhân có thể do các môi trường trong suốt đột ngột bị đục (do máu, dịch viêm), võng mạc bị bong tróc khỏi lớp nuôi dưỡng, hoặc nguồn máu cấp cho dây thần kinh thị giác và trung khu thị giác ở não bộ bị cắt đứt đột ngột. Sự suy giảm thị lực diễn ra quá nhanh khiến cơ thể không kịp thích nghi, thường đi kèm với cảm giác lo âu, mất định hướng không gian sâu sắc.
Nguyên nhân thường gặp khi mắt mờ đột ngột
Lâm sàng nhãn khoa và thần kinh học chia các nguyên nhân gây mờ mắt cấp tính thành 13 bệnh lý điển hình dưới đây:
1.
Bong võng mạc làm suy giảm thị lực
Võng mạc là lớp màng thần kinh nhạy cảm ánh sáng lót ở phía sau nhãn cầu. Bong võng mạc xảy ra khi lớp màng này bị rách và tách ra khỏi lớp biểu mô sắc tố nuôi dưỡng bên dưới. Người bệnh thường nhìn thấy các đốm đen lơ lửng (hiện tượng ruồi bay), các tia chớp sáng (chớp sáng võng mạc), sau đó là một bức màn tối xám kéo xuống che khuất một phần hoặc toàn bộ tầm nhìn của mắt, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không phẫu thuật áp lại võng mạc khẩn cấp.
2.
Đột quỵ làm mắt mờ đột ngột
Khi một cục máu đông bít tắc động mạch não sau hoặc khi có tình trạng xuất huyết não tại vùng chẩm (nơi chứa trung khu thị giác), hệ thống neuron phân tích hình ảnh sẽ rơi vào trạng thái hoại tử do thiếu máu nuôi dưỡng. Hệ quả là người bệnh bị mờ mắt đột ngột, thường biểu hiện dưới dạng bán manh (mất một nửa thị trường ở cả hai mắt) hoặc mất thị lực hoàn toàn một bên. Đây là một tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
3.
Thiếu máu não gây rối loạn thị giác
Cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA) hay tình trạng thiếu máu não mạn tính chuyển biến nặng có thể làm giảm lưu lượng dòng máu đi qua động mạch mắt (một nhánh của động mạch cảnh trong). Biểu hiện đặc trưng là hiện tượng mù thoáng qua (Amaurosis fugax): mắt đột ngột tối sầm lại, mờ mịt hoàn toàn giống như có một tấm màn đen che mắt, kéo dài từ vài mươi giây đến vài phút rồi tự hồi phục khi dòng máu lưu thông trở lại. Đây là dấu hiệu báo động đỏ của một trận đại đột quỵ sắp sửa xảy ra.
4.
Thoái hóa điểm vàng ở mắt
Điểm vàng (hoàng điểm) là vùng trung tâm của võng mạc, chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm sắc nét nhất. Trong thể thoái hóa điểm vàng thể ướt (Wet AMD), các mạch máu bất thường (tân mạch) phát triển dưới võng mạc và đột ngột rò rỉ dịch hoặc máu vào không gian hoàng điểm. Quá trình này khiến thị lực trung tâm bị mờ mịt đột ngột, hình ảnh nhìn thấy bị méo mó, biến dạng, đường thẳng biến thành đường cong.
5.
Cơn tăng nhãn áp cấp tính
Hay còn gọi là bệnh thiên đầu thống (Glaucoma góc đóng cấp). Do cấu trúc góc thoát thủy dịch bị nghẽn hoàn toàn, áp lực bên trong nhãn cầu đột ngột tăng vọt lên gấp nhiều lần bình thường. Áp lực này chèn ép trực tiếp lên các sợi thần kinh thị giác, khiến mắt mờ hẳn đi, người bệnh nhìn vào các nguồn sáng thấy có quầng tán sắc cầu vồng, đi kèm với cơn đau nhức mắt dữ dội lan lên nửa đầu, nôn mửa và đỏ mắt.
Khám mắt bằng sinh hiển vi giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương cấp tính gây mờ mắt (Nguồn: Sưu tầm)
6.
Tổn thương bề mặt giác mạc
Giác mạc là lớp mô trong suốt ngoài cùng bảo vệ mắt. Một vết trầy xước giác mạc do bụi bẩn, dị vật bay vào mắt, hoặc do lạm dụng kính áp tròng sai cách có thể làm rách lớp biểu mô nhạy cảm này. Tổn thương bề mặt giác mạc gây ra tình trạng mờ mắt tức thì, đi kèm cảm giác cộm xốn dữ dội như có cát trong mắt, chảy nước mắt giàn giụa và sợ ánh sáng.
7.
Biến chứng thị giác do đường huyết cao
Khi nồng độ đường trong máu tăng vọt một cách đột ngột ở bệnh nhân đái tháo đường, hiện tượng áp suất thẩm thấu thay đổi làm dịch lỏng bị kéo vào bên trong thể thủy tinh của mắt, khiến thể thủy tinh bị sưng phồng lên và thay đổi chỉ số khúc xạ. Người bệnh sẽ thấy mắt mờ đột ngột nhưng tình trạng này có thể tự thuyên giảm khi chỉ số đường huyết được kiểm soát về mức ổn định.
8.
Xuất huyết trong tiền phòng mắt
Tiền phòng là khoảng không gian nằm giữa giác mạc và mống mắt. Sau một chấn thương đụng dập vào mắt (do va đập, chơi thể thao), các mạch máu nhỏ của mống mắt hoặc thể mi bị rách, khiến máu tụ lại trong tiền phòng. Lớp máu này cản trở đường truyền của ánh sáng, khiến người bệnh thấy tầm nhìn bị nhuộm đỏ rồi mờ tịt đi nhanh chóng.
9.
Tình trạng viêm mống mắt
Viêm mống mắt (viêm màng bồ đào trước) là tình trạng viêm nhiễm ở vòng cơ màu của mắt. Các tế bào viêm và protein thoát mạch vào trong thủy dịch, làm đục môi trường truyền sáng này. Bệnh lý khiến mắt mờ âm u như có sương mù trước mặt, nhãn cầu đỏ rực quanh rìa giác mạc, đồng tử co nhỏ và đau nhói khi nhìn vào ánh sáng mạnh.
10.
Nhiễm trùng giác mạc
Viêm loét giác mạc do vi khuẩn, virus (đặc biệt là Herpes) hoặc vi nấm có thể bùng phát rất nhanh sau khi mắt bị tổn thương cơ học. Khối viêm nhiễm tạo thành một vết loét đục màu trắng trên bề mặt giác mạc trong suốt, khiến thị lực sụt giảm nghiêm trọng, mắt sưng húp, đau nhức và tiết nhiều dịch mủ dịch kính.
11.
Lỗ hoàng điểm ở võng mạc
Lỗ hoàng điểm xảy ra khi có một vết rách nhỏ hình thành ngay tại trung tâm võng mạc, phần lớn do lực co kéo bất thường của màng dịch kính phía sau nhãn cầu khi bong dịch kính. Hiện tượng này làm mất tính liên tục của các tế bào cảm quang hoàng điểm, dẫn đến mờ mắt đột ngột ở vùng trung tâm, tạo ra một vùng tối hoặc một điểm mù ngay chính giữa tầm nhìn.
12.
Tổn thương dây thần kinh thị giác
Bệnh viêm dây thần kinh thị giác (Optic neuritis) – thường liên quan đến các bệnh lý tự miễn như xơ cứng rải rác ($text{MS}$) – khiến lớp vỏ myelin bảo vệ dây thần kinh bị phá hủy. Quá trình này làm gián đoạn hoàn toàn sự dẫn truyền xung động thị giác từ mắt lên não, khiến mắt mờ đi nhanh chóng trong vòng vài ngày, mất khả năng nhận biết màu sắc (đặc biệt là màu đỏ) và đau tăng lên khi liếc mắt.
13.
Viêm động mạch thái dương ảnh hưởng mắt
Đây là một bệnh lý viêm mạch máu hệ thống mạn tính ở người trên 50 tuổi. Tình trạng viêm làm hẹp lòng động mạch thái dương và các nhánh mạch nuôi dưỡng dây thần kinh thị giác, gây ra hội chứng thiếu máu cục bộ đầu dây thần kinh thị giác trước (AION). Bệnh nhân bị mờ mắt hoặc mù một mắt đột ngột và vĩnh viễn, đi kèm dấu hiệu đau nhức vùng thái dương, đau da đầu khi chải đầu và đau mỏi hàm khi nhai.
Chụp cắt lớp võng mạc (OCT) là kỹ thuật quan trọng phát hiện lỗ hoàng điểm và bong võng mạc (Nguồn: Sưu tầm)
Các biểu hiện khác có thể đi kèm với mắt mờ đột ngột
Tình trạng mắt mờ đột ngột hiếm khi xuất hiện đơn độc. Các triệu chứng đi kèm là chìa khóa vàng giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân nằm tại mắt hay thuộc về hệ thần kinh toàn thân:
- Triệu chứng tại mắt: Đau nhức nhãn cầu dữ dội, đỏ mắt, chảy nước mắt sống, sợ ánh sáng, nhìn thấy hào quang, ruồi bay, chớp sáng hoặc mất một phần thị trường.
- Triệu chứng thần kinh toàn thân (Báo hiệu Đột quỵ/Thiếu máu não): Đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, yếu hoặc tê bì nửa người, méo miệng, nói ngọng, nói líu lưỡi hoặc mất định hướng.
Mắt mờ đột ngột được điều trị như thế nào?
Phác đồ điều trị mắt mờ đột ngột hoàn toàn phụ thuộc vào căn nguyên bệnh lý được xác định thông qua thăm khám chuyên sâu:
- Đối với bệnh lý mạch máu não (Đột quỵ, TIA): Bệnh nhân cần được đưa vào phòng cấp cứu đột quỵ ngay lập tức để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch ($text{rtPA}$) hoặc can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học trong “giờ vàng” nhằm tái thông mạch máu não, cứu lấy vùng nhu mô não chẩm và phục hồi thị lực.
- Đối với Bong võng mạc và Lỗ hoàng điểm: Bắt buộc phải can thiệp ngoại khoa cấp cứu. Bác sĩ nhãn khoa sẽ thực hiện phẫu thuật cắt dịch kính, bắn laser quang đông võng mạc hoặc bơm khí nở/dầu silicone vào nội nhãn để ép lớp võng mạc áp sát trở lại vào thành nhãn cầu.
- Đối với Cơn tăng nhãn áp cấp tính: Sử dụng ngay các thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp phối hợp với thuốc lợi tiểu đường uống hoặc truyền tĩnh mạch (Mannitol) để hạ áp lực nội nhãn nhanh chóng, bảo vệ đầu dây thần kinh thị giác khỏi bị teo hoại tử. Sau đó, tiến hành thủ thuật cắt mống mắt chu biên bằng Laser.
- Đối với Viêm nhiễm, Nhiễm trùng (Viêm giác mạc, Viêm màng bồ đào): Sử dụng các thuốc kháng sinh, kháng virus hoặc kháng nấm nồng độ cao dạng nhỏ mắt phối hợp đường toàn thân. Các thuốc kháng viêm Corticosteroid có thể được chỉ định cẩn trọng để dập tắt phản ứng viêm tự miễn.
- Đối với Viêm động mạch thái dương: Điều trị lập tức bằng Corticosteroid liều cao đường tĩnh mạch (Methylprednisolone Pulse Therapy) để ngăn ngừa nguy cơ mù lòa lan sang mắt đối diện lành lặn còn lại.
Khi có dấu hiệu mắt mờ đột ngột kèm đau đầu, cần lập tức đi khám để tránh biến chứng vĩnh viễn (Nguồn: Sưu tầm)
Cần làm gì khi mắt mờ đột ngột
Khi bạn hoặc người thân đối mặt với tình trạng mắt mờ đột ngột, việc xử trí đúng cách trong những phút đầu tiên có ý nghĩa quyết định đến việc giữ lại ánh sáng cho đôi mắt:
Bước 1: Giữ bình tĩnh và thả lỏng cơ thể:
Hành động: Ngừng ngay mọi việc đang làm, ngồi yên tại chỗ an toàn.
Tuyệt đối không cố gắng lái xe, vận hành máy móc hay tiếp tục nhìn vào màn hình điện thoại, máy tính vì có thể gây chấn thương thứ phát do mất định hướng không gian.
Bước 2: Bảo vệ nhãn cầu khỏi các tác động cơ học:
Hành động: Tuyệt đối không dụi mắt, không tự ý nhỏ các loại thuốc nhỏ mắt có sẵn.
Dụi mắt mạnh có thể làm trầm trọng thêm tình trạng rách võng mạc hoặc khiến vết trầy xước giác mạc bị loét rộng. Có thể nhắm nhẹ mắt và dùng một miếng gạc sạch che hờ mắt bị tổn thương.
Bước 3: Di chuyển đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức:
Hành động: Đến ngay bệnh viện có chuyên khoa Mắt hoặc Thần kinh gần nhất.
Không tự ý nằm theo dõi tại nhà hay áp dụng các phương pháp dân gian (như nhỏ nước chanh, đắp lá cây). Thời gian là vô giá; can thiệp y tế càng sớm, cơ hội cứu vãn thị lực của bạn càng cao.
Mắt mờ đột ngột là hồi chuông cảnh báo khẩn cấp về các vấn đề nghiêm trọng như bong võng mạc, tăng nhãn áp hoặc đột quỵ. Đây không phải là triệu chứng chủ quan mà đòi hỏi can thiệp y khoa chuyên sâu ngay lập tức. Để bảo vệ đôi mắt và sức khỏe, hãy kiểm soát tốt các bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp và không bao giờ xem nhẹ bất kỳ sự suy giảm thị lực cấp tính nào, dù là nhỏ nhất.
Nguồn tham khảo:
Sở Y tế TP.HCM:
https://tytphuonghiepphu.medinet.gov.vn/cham-soc-suc-khoe/nhin-mo-khong-chi-la-bat-thuong-o-mat-cmobile17151-111695.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.