Ung thư vòm họng là một trong những bệnh lý ác tính có tỷ lệ tử vong cao do thường được phát hiện ở giai đoạn muộn. Việc chẩn đoán sớm đóng vai trò sống còn trong việc nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh. Trong số các kỹ thuật chẩn đoán hiện nay, nội soi họng được xem là “chìa khóa” giúp bác sĩ quan sát trực tiếp những biến đổi nhỏ nhất tại vùng vòm họng.
Nội soi họng là gì?
Nội soi họng là một thủ thuật y khoa sử dụng ống nội soi – một thiết bị hình ống dài, nhỏ, có gắn nguồn sáng và camera siêu nhỏ ở đầu – để quan sát trực tiếp cấu trúc bên trong của vùng họng, thanh quản và đặc biệt là vùng vòm họng (phần cao nhất của họng, nằm phía sau mũi). Hình ảnh thu được từ camera sẽ được truyền tải trực tiếp lên màn hình máy tính với độ phân giải cao, cho phép bác sĩ nhận diện được các tổn thương nhỏ, các vùng niêm mạc bất thường, tình trạng viêm nhiễm hoặc sự hiện diện của các khối u mà mắt thường hoặc các phương pháp thăm khám lâm sàng đơn thuần không thể nhìn thấy được.
Hiện nay, có hai kỹ thuật chính là nội soi ống cứng và nội soi ống mềm, trong đó nội soi ống mềm ngày càng được ưu tiên sử dụng nhờ tính linh hoạt và giảm thiểu cảm giác khó chịu cho bệnh nhân.
Minh hoạ về phương pháp nội soi vòm họng (Nguồn: Sưu tầm)
Nội soi họng có phát hiện ung thư vòm họng được không?
Câu trả lời chắc chắn là có. Nội soi họng (cụ thể là nội soi vòm họng) là phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng nhất và mang tính chất tiên quyết để phát hiện ung thư vòm họng ngay từ giai đoạn khởi phát. Do vùng vòm họng nằm ở vị trí khuất, sâu phía sau cửa mũi sau và trên màn hầu, nên bác sĩ không thể quan sát bằng các dụng cụ khám họng thông thường. Thông qua nội soi, bác sĩ có thể đánh giá toàn diện bề mặt niêm mạc vòm họng.
Các dấu hiệu ác tính thường biểu hiện qua hình ảnh niêm mạc sùi nề, loét trợt, dễ chảy máu khi chạm vào hoặc sự xuất hiện của các khối u có mạch máu tăng sinh bất thường. Đặc biệt, nội soi còn giúp bác sĩ phát hiện tình trạng sưng nề loa vòi Eustache – một dấu hiệu gián tiếp cho thấy khối u đang chèn ép và gây ra triệu chứng ù tai.
Mặc dù hình ảnh nội soi có thể đưa ra nghi ngờ rất cao về ung thư, nhưng để khẳng định chính xác bản chất tế bào, bác sĩ sẽ thực hiện bấm sinh thiết trực tiếp qua ống nội soi để đem đi xét nghiệm giải phẫu bệnh. Do đó, nội soi không chỉ là công cụ phát hiện mà còn là phương tiện hỗ trợ lấy mẫu bệnh phẩm cực kỳ chính xác.
Dấu hiệu cần nội soi họng
Đừng chủ quan với những thay đổi nhỏ của cơ thể. Nếu bạn gặp phải các triệu chứng dưới đây kéo dài trên 2-3 tuần, hãy nhanh chóng thực hiện nội soi họng để tầm soát.
Ngạt mũi một bên
Nhiều người thường nhầm lẫn nghẹt mũi với viêm xoang hoặc cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, nếu bạn bị nghẹt mũi chỉ ở một bên, mức độ nghẹt tăng dần theo thời gian và không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã dùng thuốc nhỏ mũi, đó có thể là do khối u vòm họng đang lớn dần và bít kín cửa mũi sau.
Đau họng, ho liên tục
Cảm giác vướng víu ở cổ họng kèm theo những cơn ho khan hoặc ho có đờm dai dẳng là dấu hiệu cho thấy niêm mạc họng đang bị kích ứng. Trong ung thư vòm họng, khối u có thể gây viêm nhiễm tại chỗ hoặc tiết dịch nhầy chảy xuống họng gây phản xạ ho liên tục, đặc biệt là vào ban đêm.
Đau họng liên tục, ho kéo dài có thể biểu hiện của ung thư vòm họng (Nguồn: Sưu tầm)
Khó nuốt
Khi khối u phát triển đến kích thước đủ lớn, nó sẽ gây cản trở đường ăn uống. Người bệnh thường cảm thấy đau khi nuốt hoặc có cảm giác thức ăn bị mắc kẹt lại ở vùng họng. Tình trạng này có thể khiến bệnh nhân chán ăn và dẫn đến suy giảm sức khỏe nhanh chóng.
Sưng cổ và xuất hiện hạch cổ
Khoảng 60-90% bệnh nhân ung thư vòm họng có dấu hiệu nổi hạch cổ. Hạch thường xuất hiện ở góc hàm hoặc sau tai, đặc điểm là cứng, ban đầu không đau và ít di động. Đây thường là dấu hiệu cho thấy tế bào ung thư đã bắt đầu di căn đến hệ thống bạch huyết vùng cổ.
Đau nửa đầu
Cơn đau đầu trong ung thư vòm họng thường mang tính chất đau sâu trong hốc mắt hoặc đau âm ỉ ở vùng thái dương cùng bên với tổn thương. Cơn đau thường xuất hiện từng đợt ở giai đoạn sớm và trở nên liên tục, dữ dội khi khối u bắt đầu xâm lấn vào nền sọ.
Thường xuyên chảy máu cam
Chảy máu mũi, đặc biệt là tình trạng khịt mũi ra đờm có lẫn máu tươi hoặc máu bầm vào buổi sáng, là dấu hiệu báo động đỏ. Các mạch máu trên bề mặt khối u rất dễ vỡ dưới tác động của áp lực khi khịt khạc, gây ra tình trạng chảy máu rỉ rả kéo dài.
Giọng nói thay đổi
Nếu bạn bỗng nhiên bị khàn tiếng hoặc giọng nói trở nên đục (giọng mũi kín) mà không phải do cảm lạnh, hãy thận trọng. Khối u có thể đang xâm lấn các dây thần kinh điều khiển thanh quản hoặc làm thay đổi cấu trúc cộng hưởng âm thanh của vùng vòm họng.
Đau tai
Ù tai và đau nhức trong tai là hệ quả của việc khối u chèn ép loa vòi Eustache, gây rối loạn áp suất tai giữa. Nếu bạn bị đau tai một bên kèm theo cảm giác nghe kém mà không có tiền sử bệnh lý về tai trước đó, cần phải nội soi vòm họng ngay.
Sụt cân
Sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân (giảm hơn 5% trọng lượng cơ thể trong 1-3 tháng) là dấu hiệu chung của các bệnh lý ác tính. Khi khối u phát triển, nó tiêu tốn rất nhiều năng lượng của cơ thể và tiết ra các chất gây mất cảm giác ngon miệng.
Máu trong nước bọt hoặc đờm
Việc phát hiện những tia máu nhỏ xen lẫn trong nước bọt khi ngủ dậy là dấu hiệu cho thấy có tổn thương loét hoặc tăng sinh mạch máu tại vùng vòm họng. Triệu chứng này thường bị người bệnh bỏ qua hoặc nhầm với chảy máu chân răng.
Thăm khám chuyên gia ngay khi có các dấu hiệu bất thường ở tai mũi họng để kịp thời phát hiện và điều trị (Nguồn: Sưu tầm)
Lưu ý khi thực hiện nội soi họng
Để quá trình nội soi diễn ra an toàn và đem lại kết quả chính xác nhất, người bệnh cần lưu ý một số vấn đề quan trọng.
Ưu tiên nội soi ống mềm
So với nội soi ống cứng truyền thống thường gây kích ứng, buồn nôn và có thể gây xây xát niêm mạc, nội soi ống mềm có nhiều ưu điểm vượt trội. Ống soi mềm có kích thước rất nhỏ, linh hoạt, có thể luồn lách vào các ngóc ngách của vòm họng một cách nhẹ nhàng. Phương pháp này giúp bệnh nhân hoàn toàn thoải mái, không đau đớn và bác sĩ có thể quan sát kỹ lưỡng các tổn thương dù là nhỏ nhất.
Tuân thủ tuyệt đối chỉ dẫn của bác sĩ
Trước khi nội soi, bệnh nhân cần thông báo cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc chống đông máu) và tiền sử dị ứng thuốc tê. Thông thường, bạn nên nhịn ăn ít nhất 4-6 tiếng trước khi nội soi để tránh tình trạng trào ngược hoặc sặc vào đường thở trong quá trình làm thủ thuật. Sau khi xịt thuốc tê vào mũi và họng, hãy giữ tâm lý thoải mái và thở đều theo hướng dẫn của điều dưỡng.
Lưu ý đối với trẻ nhỏ:
Cần sự phối hợp của người nhà
Trẻ em thường có tâm lý sợ hãi và quấy khóc khi thực hiện nội soi. Trong trường hợp này, sự phối hợp của người nhà để giữ trẻ đúng tư thế là rất quan trọng. Đối với những trẻ quá hiếu động hoặc không hợp tác, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng biện pháp tiền mê nhẹ để quá trình nội soi diễn ra thuận lợi và an toàn.
Đảm bảo chuyên môn và trang thiết bị
Kết quả nội soi phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của camera và trình độ chuyên môn của bác sĩ. Bạn nên thực hiện nội soi tại các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa Tai Mũi Họng uy tín, nơi trang bị hệ thống nội soi NBI (Narrow Band Imaging) – công nghệ nội soi dải tần ánh sáng hẹp giúp phát hiện sớm các mạch máu tăng sinh ác tính mà nội soi ánh sáng trắng thông thường có thể bỏ sót.
Theo dõi sau nội soi
Sau khi kết thúc nội soi, bạn có thể cảm thấy hơi tê hoặc vướng ở cổ họng do tác dụng của thuốc tê. Cảm giác này sẽ biến mất hoàn toàn sau khoảng 30-60 phút. Bạn nên chờ cho đến khi hết cảm giác tê họng mới bắt đầu ăn uống để tránh bị sặc. Nếu có thực hiện bấm sinh thiết, bạn có thể khạc ra một chút máu nhầy, điều này là bình thường và sẽ tự hết sau vài giờ.
Nghỉ ngơi tại chỗ sau thủ thuật
Dù nội soi họng là một thủ thuật đơn giản và diễn ra nhanh chóng (thường chỉ mất 5-10 phút), nhưng bệnh nhân vẫn nên ngồi nghỉ ngơi tại chỗ khoảng 15-20 phút để theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như khó thở, đau họng dữ dội hoặc chảy máu mũi nhiều, cần báo ngay cho nhân viên y tế.
Một số phương pháp khác để chẩn đoán ung thư vòm họng
Nội soi là bước khởi đầu, bác sĩ sẽ cần kết hợp thêm các phương pháp khác để đưa ra kết luận cuối cùng và xác định giai đoạn bệnh.
Sinh thiết
Đây là phương pháp duy nhất có giá trị khẳng định ung thư. Bác sĩ sử dụng kìm sinh thiết chuyên dụng qua ống nội soi để lấy một mẫu mô nhỏ tại vị trí nghi ngờ. Mẫu mô này sẽ được xử lý và quan sát dưới kính hiển vi bởi các bác sĩ giải phẫu bệnh để tìm kiếm tế bào ác tính. Kết quả sinh thiết sẽ cho biết loại ung thư và mức độ biệt hóa của tế bào.
Chụp cộng hưởng từ (MRI)
MRI vùng đầu mặt cổ là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại giúp đánh giá chính xác mức độ xâm lấn của khối u vào các mô mềm xung quanh, nền sọ và các dây thần kinh. Hình ảnh MRI có độ tương phản mô mềm rất cao, giúp bác sĩ lập kế hoạch xạ trị hoặc phẫu thuật một cách chi tiết nhất.
Chụp CT
Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) tập trung vào việc đánh giá mức độ phá hủy xương nền sọ và tình trạng hạch cổ di căn. CT thường được dùng phối hợp với MRI để mang lại cái nhìn toàn diện về cấu trúc giải phẫu của khối u.
PET Scan
Chụp PET/CT là kỹ thuật tiên tiến giúp phát hiện các tế bào ung thư đang hoạt động dựa trên mức độ chuyển hóa glucose. Phương pháp này cực kỳ hữu ích trong việc phát hiện di căn xa đến các cơ quan như phổi, gan, xương và đánh giá hiệu quả sau khi kết thúc liệu trình điều trị.
Xét nghiệm khác
Xét nghiệm máu tìm kháng thể virus Epstein-Barr (EBV) như IgA/VCA, IgA/EA là một công cụ hỗ trợ tầm soát quan trọng. Do ung thư vòm họng có liên quan chặt chẽ đến virus EBV, nên nồng độ các kháng thể này trong máu tăng cao là một dấu hiệu nghi ngờ cần phải kết hợp nội soi ngay để kiểm tra.
Những câu hỏi thường gặp về nội soi họng có phát hiện ung thư vòm họng
Giải đáp các thắc mắc giúp người bệnh yên tâm hơn khi thực hiện thủ thuật này.
Ung thư vòm họng có thể phát hiện sớm không?
Hoàn toàn có thể. Nếu người bệnh đi khám ngay khi có các triệu chứng ban đầu và được thực hiện nội soi vòm họng bởi bác sĩ có kinh nghiệm, ung thư vòm họng có thể được phát hiện ở giai đoạn I hoặc II. Ở giai đoạn này, tỷ lệ chữa khỏi bệnh là rất cao.
Nội soi vòm họng có đau không?
Với kỹ thuật nội soi ống mềm hiện đại và việc sử dụng thuốc tê tại chỗ, quá trình nội soi vòm họng hầu như không gây đau đớn. Bệnh nhân chỉ có cảm giác hơi vướng nhẹ ở mũi hoặc buồn nôn thoáng qua khi ống soi đi qua vùng họng. Cảm giác này hoàn toàn nằm trong ngưỡng chịu đựng của cả người lớn và trẻ em.
Nội soi dạ dày có phát hiện ung thư vòm họng không?
Nội soi dạ dày sử dụng ống nội soi đi qua đường miệng để xuống thực quản và dạ dày. Mặc dù bác sĩ có thể lướt qua vùng họng miệng, nhưng nội soi dạ dày không phải là phương pháp chuyên biệt để quan sát vùng vòm họng (nằm phía trên màn hầu). Do đó, nếu nghi ngờ ung thư vòm họng, bạn cần thực hiện nội soi tai mũi họng chuyên sâu chứ không thể dựa vào kết quả nội soi dạ dày.
Tự kiểm tra ung thư vòm họng được không?
Rất khó để tự kiểm tra bằng mắt thường vì vòm họng nằm sâu phía sau mũi. Tuy nhiên, bạn có thể “tự kiểm tra” bằng cách lắng nghe các dấu hiệu báo động của cơ thể như ù tai, nghẹt mũi kéo dài hoặc tự sờ nắn vùng cổ để phát hiện các hạch bất thường. Nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ nội soi chuyên nghiệp.
Nội soi họng là một phương pháp chẩn đoán đơn giản, nhanh chóng nhưng mang lại giá trị vô cùng lớn trong việc phát hiện sớm ung thư vòm họng. Việc chủ động nội soi ngay khi có các dấu hiệu nghi ngờ chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của chính mình. Hãy hình thành thói quen tầm soát sức khỏe định kỳ để không bao giờ phải hối tiếc vì phát hiện bệnh quá muộn.