Sau khi trải qua một đợt đột quỵ (tai biến mạch máu não), mọi sự tập trung của người bệnh và gia đình thường dồn vào việc phục hồi chức năng vận động, ngôn ngữ hay kiểm soát huyết áp. Ít ai ngờ rằng, một vấn đề tưởng chừng như đơn giản ở hệ tiêu hóa là táo bón lại âm thầm xuất hiện và trở thành mối đe dọa lớn. Việc chủ động phòng ngừa và chống táo bón sau đột quỵ càng sớm càng tốt không chỉ giúp người bệnh thoải mái hơn mà còn là yếu tố sống còn để ngăn ngừa nguy cơ tái phát tai biến.
Táo bón là một dạng rối loạn đường tiêu hóa (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng của bệnh nhân sau đột quỵ bị táo bón
Táo bón ở bệnh nhân sau đột quỵ thường tiến triển dai dẳng với các biểu hiện lâm sàng rất dễ nhận biết:
- Đột ngột giảm tần suất đại tiện (dưới 3 lần trong một tuần).
- Phân khô, cứng, đóng thành cục nhỏ như phân dê hoặc quá kích thước thông thường, rất khó tống xuất ra ngoài.
- Người bệnh phải rặn mạnh, căng thẳng, đỏ mặt tía tai mỗi khi đi vệ sinh.
- Luôn có cảm giác đi đại tiện không hết bãi, có vật cản ở hậu môn hoặc bị đau rát, chảy máu hậu môn sau khi đi ngoài.
- Bụng thường xuyên căng chướng, đầy hơi, ấm ách, kèm theo cảm giác chán ăn, mệt mỏi và bứt rứt trong người.
Vì sao cần chống táo bón sau đột quỵ?
Y học hiện đại cảnh báo táo bón không đơn thuần là sự khó chịu tại đường ruột mà là một “ngòi nổ” kích hoạt các biến cố tim mạch nguy hiểm cho người có tiền sử tai biến vì những lý do sau:
- Gây tăng huyết áp kịch phát dẫn đến tái phát đột quỵ: Khi bị táo bón, người bệnh bắt buộc phải dùng sức rặn mạnh. Động tác này làm tăng áp lực trong lồng ngực và ổ bụng (nghiệm pháp Valsalva), dẫn đến huyết áp tâm thu tăng vọt một cách đột ngột. Đối với hệ thống mạch máu não vốn đã tổn thương và suy yếu sau đợt đột quỵ trước, sự tăng áp lực đột ngột này có thể làm vỡ mạch máu gây xuất huyết não hoặc làm bong tróc các mảng xơ vữa, hình thành cục máu đông mới gây nhồi máu não.
- Gây căng thẳng và ảnh hưởng tâm lý tiêu cực: Cảm giác chướng bụng, đau đớn khi đi ngoài khiến bệnh nhân sợ đi vệ sinh, lo lắng, mất ngủ. Tâm lý căng thẳng kéo dài lại kích thích hệ thần kinh giao cảm làm co mạch, gián tiếp khiến huyết áp khó kiểm soát hơn.
- Làm chậm quá trình phục hồi chức năng: Táo bón gây tích tụ độc chất trong đại tràng, khiến người bệnh mệt mỏi, chán ăn, cơ thể không hấp thụ đủ chất dinh dưỡng để tái tạo và nuôi dưỡng các tế bào thần kinh đang tổn thương, kéo dài thời gian nằm viện.
Giải pháp chống táo bón sau đột quỵ an toàn, hiệu quả
Để giải quyết tình trạng này một cách triệt để, gia đình cần phối hợp đồng bộ các biện pháp chăm sóc và tập luyện hằng ngày:
Tập thói quen đi vệ sinh đúng giờ để cơ thể thích nghi
Hãy hướng dẫn hoặc hỗ trợ người bệnh đi vệ sinh vào một khung giờ cố định trong ngày, lý tưởng nhất là khoảng 15 – 30 phút sau bữa ăn sáng. Đây là thời điểm nhu động ruột (nhu động dạ dày – đại tràng) hoạt động mạnh mẽ nhất. Chu trình này cần được duy trì đều đặn hằng ngày để tái thiết lập phản xạ đại tiện tự nhiên của cơ thể.
Uống đủ nước và tăng chất xơ đúng cách
Nước là yếu tố quyết định độ mềm của phân. Cần đảm bảo người bệnh uống từ 1.5 đến 2 lít nước ấm mỗi ngày (bao gồm nước lọc, nước canh, nước trái cây). Song song đó, hãy tăng lượng chất xơ trong khẩu phần ăn từ từ để ruột thích nghi, tránh tăng đột ngột gây đầy hơi, khó chịu.
Vận động nhẹ nhàng để kích hoạt lại hệ đường ruột
Nằm bất động một chỗ là nguyên nhân chính làm tê liệt nhu động ruột. Tùy thuộc vào mức độ phục hồi, hãy khuyến khích người bệnh tự xoay trở trên giường, ngồi dậy, tập các bài tập vật lý trị liệu chủ động hoặc đi lại nhẹ nhàng quanh phòng. Vận động cơ thể chính là chìa khóa vàng kích thích các cơ thành bụng và ruột co bóp nhịp nhàng.
Massage bụng nhẹ nhàng
Đây là biện pháp hỗ trợ cơ học rất hiệu quả cho bệnh nhân giảm vận động. Người nhà dùng lòng bàn tay áp nhẹ lên bụng người bệnh, thực hiện massage theo chiều kim đồng hồ (dọc theo đường đi của khung đại tràng: bắt đầu từ hố chậu phải, đi lên hạ sườn phải, sang hạ sườn trái và xuống hố chậu trái). Thực hiện đều đặn ngày 2 lần, mỗi lần khoảng 10 – 15 phút vào lúc bụng đói để kích thích nhu động đại tràng đẩy phân ra ngoài.
Massage bụng đều đặn theo chiều kim đồng hồ hỗ trợ kích thích nhu động ruột rất tốt (Nguồn: Sưu tầm)
Chế độ dinh dưỡng cần thiết cho điều trị táo bón
Thực đơn ăn uống hằng ngày của bệnh nhân sau đột quỵ cần được thiết kế mềm, dễ nuốt nhưng phải giàu các dưỡng chất hỗ trợ nhuận tràng:
Tăng cường rau xanh
Nên ưu tiên các loại rau chứa nhiều chất xơ hòa tan và có tính chất chất nhầy tự nhiên giúp làm trơn đường ruột như: rau mồng tơi, rau đay, rau lang, rau muống, cải bó xôi (bina). Đối với người bệnh có di chứng liệt cơ hầu họng gây khó nuốt, rau cần được băm nhỏ, nấu canh nhừ hoặc xay nhuyễn trộn vào cháo/súp.
Bổ sung các loại hạt chứa omega-3
Các loại hạt như hạt chia, hạt lanh, quả óc chó, hạnh nhân không chỉ cung cấp chất béo Omega-3 giúp chống viêm, bảo vệ mạch máu não mà còn chứa lượng chất xơ dồi dào. Bạn có thể xay mịn các loại hạt này để pha vào sữa hoặc rắc vào cháo ấm cho người bệnh dùng.
Các loại trái cây chứa vitamin và chất xơ
Khuyến khích người bệnh ăn trực tiếp hoặc xay sinh tố các loại quả như: đu đủ chín, chuối chín, quả bơ, thanh long, khoai lang luộc. Chúng chứa nhiều vitamin nhóm B, C, kali và các enzyme tự nhiên hỗ trợ làm mềm phân cực kỳ hiệu quả.
Hạn chế thức ăn nhanh và nhiều dầu mỡ
Kiên quyết loại bỏ khỏi thực đơn các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ăn nhanh, các thực phẩm chế biến sẵn (xúc xích, lạp xưởng) và các loại gia vị cay nóng (ớt, tiêu). Các thực phẩm này làm giảm nhu động ruột, hút nước ở niêm mạc ruột khiến tình trạng táo bón trở nên nghiêm trọng hơn.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia khi cần thiết (Nguồn: Sưu tầm)
Mặc dù táo bón có thể cải thiện bằng chế độ chăm sóc tại nhà, nhưng gia đình tuyệt đối không được chủ quan. Hãy liên hệ ngay với bác sĩ điều trị hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:
- Tình trạng táo bón kéo dài trên 1 tuần dù đã thay đổi chế độ ăn uống và massage bụng.
- Người bệnh bị đau bụng dữ dội, bụng chướng căng cứng như quả bóng, nôn mửa liên tục (triệu chứng cảnh báo tắc ruột).
- Đi ngoài ra máu tươi với số lượng nhiều hoặc phân có màu đen sậm, mùi hôi thối nồng nặc.
- Người bệnh có biểu hiện mệt lả, sốt cao, sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân.
- Đặc biệt: Khi thấy huyết áp của người bệnh đột ngột tăng cao hoặc xuất hiện lại các dấu hiệu thần kinh khu trú (yếu tay chân, nói đớ) trong hoặc sau khi rặn đi ngoài.
Lưu ý quan trọng: Gia đình tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhuận tràng, thuốc kích thích co bóp ruột hoặc tự ý dùng ống bơm thụt hậu môn cho bệnh nhân sau đột quỵ khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, vì việc thụt tháo sai cách có thể gây kích thích thần kinh, làm tụt huyết áp hoặc tổn thương niêm mạc trực tràng của người bệnh.
Tóm lại, chống táo bón sau đột quỵ là một mắt xích không thể tách rời trong chu trình phục hồi chức năng toàn diện cho người bệnh. Thấu hiểu mức độ nguy hiểm của tình trạng này và chủ động thay đổi từ ly nước uống, đĩa rau xanh hằng ngày chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ mạch máu não, mang lại sự an toàn và đẩy nhanh tiến trình tìm lại sức khỏe cho người thân yêu của bạn.
Nguồn tham khảo
National Librảy of Medicine
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8323654/
Tạp chí Y Học Việt Nam
https://tapchiyhocvietnam.vn/index.php/vmj/article/view/9713