Tai nạn do chó cắn là sự cố phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và virus dại nguy hiểm. Việc nắm vững kiến thức sơ cứu và hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của vết thương là yếu tố sống còn để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là với trẻ em – đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Đừng chủ quan ngay cả với vết trầy xước nhẹ; sự xử lý kịp thời và đúng cách chính là chìa khóa để ngăn ngừa những biến chứng đe dọa tính mạng.
Bị chó cắn nên làm gì trước tiên?
Ngay sau khi sự cố xảy ra, phản ứng đầu tiên và quan trọng nhất chính là tách nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm để tránh bị tấn công thêm lần nữa. Người bị cắn cần được đưa đến nơi an toàn, thoáng mát để tiến hành kiểm tra vết thương. Một sai lầm phổ biến là nhiều người quá hoảng loạn dẫn đến việc xua đuổi con chó đi mất.
Thay vào đó, nếu có thể, hãy cố gắng ghi nhớ đặc điểm của con vật hoặc tìm cách nhốt nó lại (nếu là chó nhà hoặc chó quen) để phục vụ cho việc theo dõi sức khỏe con vật sau này. Sự bình tĩnh lúc này là chìa khóa để thực hiện các bước sơ cứu tiếp theo một cách chuẩn xác nhất. Đừng cố gắng băng bó kín vết thương ngay lập tức khi chưa qua bước làm sạch, vì điều này có thể vô tình tạo môi trường yếm khí cho vi khuẩn phát triển mạnh hơn.
Sơ cứu, xử lý vết thương khi bị chó cắn
Quy trình sơ cứu đóng vai trò nền tảng trong việc loại bỏ bớt các mầm bệnh có trong nước bọt của con vật xâm nhập vào cơ thể qua vết thương hở.
Vệ sinh vết thương
Đây là bước quan trọng nhất và cần được thực hiện ngay lập tức trong vòng 15 phút đầu tiên sau khi bị cắn. Bạn nên đưa vết thương dưới vòi nước chảy mạnh để xả trôi bụi bẩn và một phần nước bọt của con vật. Sử dụng xà phòng (xà phòng tắm, xà phòng giặt hoặc nước rửa tay) để rửa kỹ trong và xung quanh vết thương.
Các nghiên cứu y khoa cho thấy chất kiềm trong xà phòng có khả năng tiêu diệt hoặc làm bất hoạt virus dại rất hiệu quả. Sau khi rửa sạch bằng xà phòng, hãy xả lại một lần nữa bằng nước sạch, sau đó lau khô bằng gạc y tế hoặc khăn sạch. Tiếp tục sát khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch i-ốt (Povidine) để tăng cường hiệu quả diệt khuẩn.
Xử lý vết thương không rách da
Trong trường hợp chó cắn chỉ gây ra vết bầm tím hoặc vết đỏ nhưng chưa làm rách da (vết thương độ I), bạn vẫn không nên lơ là. Mặc dù nguy cơ lây nhiễm virus dại qua da lành là cực kỳ thấp, nhưng bạn vẫn cần rửa sạch vùng da đó bằng nước và xà phòng. Hãy quan sát kỹ bằng kính lúp hoặc dưới ánh sáng mạnh để chắc chắn rằng không có những vết xước siêu nhỏ. Nếu da hoàn toàn nguyên vẹn và con vật đã được tiêm phòng dại đầy đủ, bạn có thể theo dõi tại nhà nhưng vẫn cần tham vấn ý kiến bác sĩ nếu cảm thấy lo lắng hoặc vết bầm trở nên sưng đau bất thường.
Xử lý vết thương rách da
Khi da đã bị rách, dù chỉ là vết xước nhỏ do răng chó cào nhẹ, nguy cơ virus dại xâm nhập đã hiện hữu (vết thương độ II). Sau khi vệ sinh bằng xà phòng và sát khuẩn như hướng dẫn ở trên, bạn tuyệt đối không được bôi bất cứ loại lá cây, dầu hỏa hay các chất lạ lên vết thương theo kinh nghiệm dân gian. Việc tự ý đắp thuốc có thể gây nhiễm trùng nặng hơn. Hãy dùng gạc sạch che nhẹ vết thương để tránh bụi bẩn xâm nhập khi di chuyển đến cơ sở y tế. Không nên băng quá chặt vì vết thương cần được thông thoáng để tránh vi khuẩn kỵ khí phát triển.
Xử lý vết thương có chảy máu
Đối với các vết thương sâu và có chảy máu, sau khi rửa sạch, bạn cần thực hiện biện pháp cầm máu bằng cách dùng gạc hoặc khăn sạch đè trực tiếp lên vết thương trong khoảng 5 đến 10 phút. Nếu máu thấm qua gạc, hãy đắp thêm một lớp gạc khác lên trên thay vì gỡ lớp cũ ra. Sau khi máu đã ngừng chảy hoặc chảy chậm lại, hãy thực hiện sát trùng và di chuyển ngay đến bệnh viện. Việc để vết thương hở sau khi sơ cứu giúp đào thải bớt virus ra ngoài cùng với lượng máu ban đầu, tuy nhiên cần kiểm soát để tránh mất máu quá nhiều.
Xử lý trường hợp máu chảy quá nhiều
Nếu vết thương nằm ở các vị trí có mạch máu lớn như cổ, đùi hoặc cổ tay và máu phun thành tia hoặc chảy liên tục không ngừng, đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp. Lúc này, việc ưu tiên hàng đầu là cầm máu để cứu sống nạn nhân. Sử dụng băng ép hoặc gạc thật dày đè chặt vào vị trí đang chảy máu và nhanh chóng đưa nạn nhân đến phòng cấp cứu gần nhất. Trong quá trình di chuyển, luôn giữ vùng bị thương ở vị trí cao hơn tim nếu có thể để giảm áp lực máu đến vết thương. Đừng quá lo lắng về việc rửa vết thương trong lúc này, các bác sĩ sẽ thực hiện việc đó trong điều kiện vô trùng tại bệnh viện.
Hãy tham khảo ý kiến chuyên gia tại Pharmacity để có những kiến thức sơ cứu vết thương chuẩn khoa học (Nguồn: Sưu tầm)
Tiêm ngừa vắc xin phòng dại
Sau bước sơ cứu tại nhà, việc đến cơ sở y tế để tiêm vắc xin phòng dại là yêu cầu bắt buộc và mang tính chất sống còn. Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh dại khi đã lên cơn, vì vậy tiêm chủng là cách duy nhất để cứu mạng nạn nhân. Tùy vào tình trạng vết thương, vị trí bị cắn (vết thương ở đầu, mặt, cổ, đầu ngón tay thường nguy hiểm hơn do gần hệ thần kinh) và tình trạng của con chó, bác sĩ sẽ quyết định chỉ tiêm vắc xin hay phải phối hợp cả vắc xin và huyết thanh kháng dại. Ngoài ra, bạn cũng có thể được chỉ định tiêm phòng uốn ván nếu vết thương sâu và môi trường bị cắn không đảm bảo vệ sinh.
Theo dõi sức khỏe người bị cắn và con chó
Quy trình theo dõi cần được tiến hành song song cho cả người và vật trong vòng 10 đến 14 ngày kể từ thời điểm bị cắn. Đối với con chó, cần quan sát các biểu hiện bất thường như: bỏ ăn, lờ đờ, hay sủa vô cớ, chảy nước dãi nhiều, sợ ánh sáng, sợ nước hoặc có hành vi hung dữ tấn công mọi vật. Nếu con chó chết, mất tích hoặc bị tiêu hủy trong thời gian này, nạn nhân phải được tiêm đủ liệu trình vắc xin ngay lập tức. Đối với người bị cắn, hãy theo dõi các triệu chứng như sốt, đau nhức tại vết thương, lo âu, bồn chồn. Việc tuân thủ đúng lịch hẹn tiêm chủng của bác sĩ là cực kỳ quan trọng, tuyệt đối không được bỏ dở giữa chừng.
Những điều cần tránh sau khi bị chó cắn
Trong quá trình xử lý và theo dõi sau khi bị chó tấn công, có những điều cấm kỵ mà bạn tuyệt đối không được thực hiện để tránh làm tình trạng trở nên tồi tệ hơn.
- Tuyệt đối không dùng các biện pháp dân gian: Không đi thầy lang để “lấy nọc dại”, không đắp các loại lá, vôi, tỏi hay các loại thuốc nam lên vết thương. Điều này không những không có tác dụng tiêu diệt virus dại mà còn gây nhiễm trùng, hoại tử mô.
- Không khâu kín vết thương ngay lập tức: Trừ trường hợp vết thương quá rộng hoặc nằm ở vùng mặt gây mất thẩm mỹ nghiêm trọng, các bác sĩ thường hạn chế khâu kín vết thương do chó cắn để tránh tạo môi trường cho virus dại và vi khuẩn uốn ván phát triển.
- Không uống rượu bia hoặc các chất kích thích: Trong thời gian tiêm vắc xin và theo dõi, bạn nên giữ thể trạng tốt để hệ miễn dịch đáp ứng vắc xin một cách hiệu quả nhất.
- Không chủ quan với vết thương nhẹ: Rất nhiều trường hợp tử vong do bệnh dại bắt nguồn từ những vết cào, vết cắn rất nhỏ mà nạn nhân lầm tưởng là vô hại nên không đi tiêm phòng.
Pharmacity cung cấp đầy đủ các loại bông băng, gạc và dung dịch sát khuẩn Povidine cho tủ thuốc gia đình (Nguồn: Sưu tầm)
Bị chó cắn nhẹ có nguy hiểm không?
Câu trả lời là cực kỳ nguy hiểm nếu không được xử lý đúng cách. Virus dại không phân biệt vết cắn lớn hay nhỏ. Chỉ cần một vết xước đủ để chảy máu hoặc làm hỏng lớp biểu bì là virus có thể xâm nhập từ nước bọt của con vật vào các dây thần kinh ngoại biên của con người. Điều nguy hiểm nhất của bệnh dại là thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí hàng năm.
Trong giai đoạn này, nạn nhân hoàn toàn khỏe mạnh và không có triệu chứng gì, dẫn đến tâm lý chủ quan. Tuy nhiên, một khi virus đã di chuyển đến não bộ và gây ra các triệu chứng lâm sàng như sợ nước, sợ gió, co giật thì tỷ lệ tử vong là gần 100%. Do đó, quan niệm “cắn nhẹ không sao” là một sai lầm chết người. Ngay cả khi con chó có vẻ ngoài khỏe mạnh, nó vẫn có thể đang trong giai đoạn ủ bệnh dại và có khả năng lây truyền virus trước khi phát bệnh vài ngày.
Do đó, việc tiêm phòng sớm là giải pháp an toàn và thông minh nhất để bảo vệ mạng sống.
Duy trì sức đề kháng tốt hỗ trợ cơ thể đáp ứng miễn dịch hiệu quả hơn khi tiêm chủng vắc xin (Nguồn: Sưu tầm)
Bị chó cắn cần được sơ cứu và tiêm phòng vắc xin ngay lập tức để phòng bệnh dại, thay vì tin vào mẹo dân gian. Việc dự phòng sẵn vật tư y tế tại nhà cùng với tiêm phòng cho thú cưng và đeo rọ mõm là những biện pháp thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi những hậu quả đáng tiếc.