Bạch biến là một bệnh da liễu gây mất sắc tố da, tạo nên các mảng da trắng khác biệt trên cơ thể. Mặc dù không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất, bệnh có thể tác động đáng kể đến ngoại hình và tâm lý người mắc. Do còn nhiều hiểu lầm về nguyên nhân và khả năng lây lan, người bệnh đôi khi phải đối mặt với sự e ngại hoặc kỳ thị từ cộng đồng.
Tìm hiểu chung về bệnh bạch biến
Bạch biến (Vitiligo) là một tình trạng rối loạn sắc tố da mạn tính, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các đốm hoặc mảng da màu trắng sữa. Hiện tượng này xảy ra khi các tế bào biểu bì tạo sắc tố (Melanocyte) bị phá hủy hoặc ngừng hoạt động, dẫn đến việc không thể sản sinh ra melanin — hắc tố quyết định màu sắc của da, tóc và mắt. Khi lượng hắc tố tại một vùng da nào đó bị biến mất hoàn toàn, vùng da đó sẽ mất đi màu sắc tự nhiên và chuyển sang màu trắng.
Bệnh lý này không phân biệt tuổi tác, giới tính hay chủng tộc, tuy nhiên các mảng da trắng thường biểu hiện rõ rệt và dễ nhận biết hơn ở những người có làn da sẫm màu. Vị trí xuất hiện của bạch biến rất đa dạng, thường khởi phát ở những vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời hoặc các vùng nếp gấp như mặt, bàn tay, cánh tay, chân, nách và vùng quanh các hốc tự nhiên (mắt, mũi, miệng). Kích thước của các mảng tổn thương có thể chỉ là một đốm nhỏ vài milimet nhưng cũng có thể lan rộng ra khắp cơ thể theo thời gian. Mặc dù bệnh không gây đau đớn, ngứa ngáy hay nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, nhưng nó lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến diện mạo và tâm lý của người mắc phải.
Bệnh bạch biến có lây không?
Để trả lời cho câu hỏi bệnh bạch biến có lây không, các chuyên gia da liễu và các nghiên cứu y khoa đã khẳng định một cách chắc chắn rằng: Bệnh bạch biến hoàn toàn không lây nhiễm.
Bạch biến không phải là một bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng gây ra. Vì vậy, bệnh không có khả năng lây truyền từ người này sang người khác thông qua bất kỳ con đường tiếp xúc thông thường nào. Bạn hoàn toàn có thể yên tâm khi thực hiện các hoạt động giao tiếp hằng ngày với người bệnh như bắt tay, ôm hôn, chia sẻ không gian sống, dùng chung đồ dùng cá nhân, hồ bơi hay ăn uống chung bàn. Việc hiểu rõ bản chất không lây nhiễm của bệnh là chìa khóa quan trọng để cộng đồng ngừng kỳ thị, giúp người bệnh giải tỏa được gánh nặng tâm lý và tự tin hơn trong quá trình hòa nhập xã hội.
Người lành hoàn toàn có thể thoải mái tiếp xúc và giao tiếp với bệnh nhân vì bệnh bạch biến không lây nhiễm (Nguồn: Sưu tầm)
Lý do mắc phải bệnh bạch biến
Mặc dù cơ chế bệnh sinh chính xác của bạch biến vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu, các nhà khoa học đã xác định được một số giả thuyết và yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến sự phá hủy của tế bào tạo sắc tố:
- Rối loạn tự miễn: Đây được coi là giả thuyết phổ biến và được chấp nhận rộng rãi nhất hiện nay. Ở những người mắc bệnh, hệ thống miễn dịch của cơ thể vốn có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân ngoại lai lại bị nhầm lẫn và quay sang tấn công, tiêu diệt các tế bào sắc tố melanocyte của chính mình. Giả thuyết này càng được củng cố khi người ta nhận thấy bệnh thường đi kèm với các rối loạn tự miễn khác như bệnh lý tuyến giáp (viêm giáp Hashimoto), bệnh Addison, rụng tóc từng mảng hoặc thiếu máu ác tính.
- Yếu tố di truyền: Các nghiên cứu chỉ ra rằng có sự liên quan rõ rệt giữa yếu tố gia đình và nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 20 – 30% số người bệnh có người thân trong gia đình (cha mẹ, anh chị em ruột) cũng gặp phải tình trạng tương tự.
- Căng thẳng oxy hóa nội bào: Sự mất cân bằng giữa các gốc tự do và các chất chống oxy hóa trong cơ thể có thể tạo ra môi trường độc hại, khiến các tế bào melanocyte dễ bị tổn thương và tự hủy hoại.
- Yếu tố môi trường và tâm lý: Stress tâm lý kéo dài, trầm cảm, hoặc việc da bị chấn thương vật lý (như vết bỏng, vết xước sâu) và tiếp xúc thường xuyên với các hóa chất công nghiệp độc hại (đặc biệt là phenolic) có thể là những tác nhân kích phát đợt khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng mất sắc tố da.
Bệnh bạch biến có lây từ mẹ sang con không?
Bên cạnh thắc mắc về việc tiếp xúc hằng ngày, câu hỏi bệnh bạch biến có lây từ mẹ sang con không cũng là nỗi trăn trở lớn của rất nhiều cặp vợ chồng trước khi có ý định sinh con.
Dựa trên các định nghĩa y khoa chính xác, chúng ta cần phân biệt rõ ràng giữa khái niệm “lây nhiễm” và “di truyền”. Bệnh bạch biến không lây truyền từ mẹ sang con thông qua quá trình mang thai, sinh nở hay cho con bú. Điều này có nghĩa là người mẹ mắc bệnh sẽ không truyền bất kỳ tác nhân gây bệnh trực tiếp nào sang cho thai nhi. Tuy nhiên, do bệnh có tính chất di truyền, người mẹ hoặc người cha mang gen bệnh có thể truyền lại các gen nhạy cảm này cho thế hệ sau.
Dù vậy, tỷ lệ trẻ sinh ra từ mẹ hoặc cha bị bệnh thực sự khởi phát bệnh bạch biến là khá thấp, chỉ dao động trong khoảng từ 5% đến 7%. Việc một đứa trẻ có biểu hiện bệnh hay không còn phụ thuộc vào sự kết hợp phức tạp của nhiều gen khác nhau từ cả bố lẫn mẹ, cùng với sự tác động từ các yếu tố môi trường sống sau này. Do đó, các bà mẹ mắc bệnh không nên quá lo lắng hay tự trách bản thân, thay vào đó hãy giữ tinh thần thoải mái và trang bị kiến thức chăm sóc da tốt nhất cho con mình.
Bệnh bạch biến không lây từ mẹ sang con không qua đường mang thai hay sữa mẹ, nhưng có một tỷ lệ nhỏ liên quan đến yếu tố di truyền (Nguồn: Sưu tầm)
Liệu pháp điều trị bệnh bạch biến
Hiện nay, y học vẫn chưa có phương pháp nào giúp chữa khỏi hoàn toàn tận gốc bệnh lý này. Tuy nhiên, các liệu pháp điều trị hiện đại có thể giúp phục hồi lại màu sắc cho vùng da bị tổn thương, làm chậm hoặc ngăn chặn quá trình lan rộng của các mảng trắng, từ đó cải thiện đáng kể diện mạo cho người bệnh.
Điều trị bằng thuốc bôi tại chỗ
Đối với các mảng tổn thương nhỏ và mới khởi phát, bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc bôi có tác dụng điều hòa miễn dịch:
- Corticosteroid bôi tại chỗ: Đây là lựa chọn phổ biến, giúp kháng viêm và ức chế phản ứng tự miễn tại chỗ, kích thích tế bào tạo sắc tố hoạt động trở lại. Tuy nhiên, thuốc cần dùng theo đúng liều lượng chỉ định của bác sĩ để tránh các tác dụng phụ như teo da, rạn da hay giãn mạch.
- Thuốc ức chế calcineurin (như Tacrolimus hoặc Pimecrolimus): Thường được ưu tiên sử dụng cho các vùng da mỏng và nhạy cảm như vùng mặt, cổ để giảm thiểu tác dụng phụ so với corticosteroid.
Liệu pháp ánh sáng (Quang trị liệu)
Đây là phương pháp sử dụng các tia cực tím nhân tạo để kích thích các tế bào sắc tố còn sót lại ở nang lông di chuyển ra ngoài và tái tạo màu da:
- Tia UVB dải hẹp (Narrowband UVB): Phương pháp này hiện được áp dụng rộng rãi vì tính an toàn cao, có thể dùng cho cả trẻ em và phụ nữ mang thai dưới sự giám sát chặt chẽ của chuyên khoa da liễu.
- Liệu pháp PUVA: Kết hợp giữa việc uống hoặc ngâm thuốc cảm quang Psoralen với chiếu tia UVA. Phương pháp này có hiệu quả cao với các thể bệnh lan rộng nhưng đòi hỏi quy trình theo dõi nghiêm ngặt vì có nguy cơ gây cháy nắng hoặc tăng sắc tố vùng da lành xung quanh.
Phẫu thuật cấy ghép da
Biện pháp này chỉ được cân nhắc đối với những bệnh nhân mắc thể bệnh ổn định, tức là các mảng trắng không tăng thêm kích thước hay xuất hiện thêm mảng mới trong ít nhất từ 6 tháng đến một năm:
- Cấy ghép da thượng bì: Lấy một vùng da lành có sắc tố bình thường của chính người bệnh để ghép vào vùng da bị mất sắc tố sau khi đã được mài mòn bề mặt.
- Cấy ghép tế bào melanocyte tự thân: Tế bào sắc tố từ vùng da lành được tách chiết và nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, sau đó được bôi hoặc tiêm vào vùng da tổn thương để tái tạo màu sắc một cách tự nhiên.
Biện pháp phòng tránh bệnh
Vì nguyên nhân cốt lõi của bệnh liên quan đến các yếu tố bên trong cơ thể như tự miễn và di truyền, việc phòng tránh tuyệt đối là rất khó khăn. Tuy nhiên, bạn có thể chủ động áp dụng các biện pháp sau để bảo vệ làn da và ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng hơn:
- Chống nắng tuyệt đối cho da: Các vùng da mất sắc tố không còn lớp melanin bảo vệ nên rất dễ bị bỏng nắng và tổn thương bởi tia UV. Người bệnh cần hình thành thói quen bôi kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên mỗi khi ra ngoài, kết hợp mặc quần áo dài tay, đội mũ rộng vành và đeo kính râm để bảo vệ da tối đa.
- Tránh chấn thương và ma sát mạnh: Hiện tượng Koebner là hiện tượng các mảng bạch biến mới xuất hiện ngay tại vị trí da bị trầy xước, bỏng hoặc tổn thương. Hãy hạn chế chà xát da quá mạnh khi tắm, cẩn trọng khi cạo râu và tránh xăm mình.
- Hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại: Nếu bắt buộc phải làm việc trong môi trường có hóa chất, đặc biệt là các chất tẩy rửa mạnh hoặc hợp chất phenol, hãy luôn trang bị đồ bảo hộ, găng tay cao su để bảo vệ bề mặt da.
- Quản lý căng thẳng và duy trì lối sống lành mạnh: Stress là tác nhân kích thích hệ miễn dịch rối loạn mạnh mẽ hơn. Hãy xây dựng một chế độ sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc, kết hợp các bài tập thể dục nhẹ nhàng hoặc thiền để giữ tinh thần luôn lạc quan, thoải mái.
Chống nắng cẩn thận là biện pháp bảo vệ cốt lõi cho làn da bị tổn thương sắc tố (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, bạch biến không phải là bệnh truyền nhiễm, không lây qua tiếp xúc thông thường và cũng không lây từ mẹ sang con trong quá trình mang thai hay sinh nở. Mặc dù đây là bệnh da liễu mạn tính cần được theo dõi lâu dài, người bệnh vẫn có thể kiểm soát tốt tình trạng da nếu phát hiện sớm, tuân thủ điều trị và chăm sóc da đúng cách.
Nguồn tham khảo:
National Library of Medicine
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1817664/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.