Bạch tạng và bạch biến đều là các rối loạn liên quan đến sắc tố melanin, khiến da xuất hiện các vùng trắng sáng hơn bình thường nên dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, hai tình trạng này khác nhau hoàn toàn về nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh và cách điều trị. Việc phân biệt chính xác bạch tạng và bạch biến giúp người bệnh hiểu đúng về tình trạng của mình, lựa chọn hướng chăm sóc phù hợp và giảm bớt những lo lắng, định kiến không cần thiết.
Bệnh bạch tạng là gì?
Bạch tạng (Albinism) là một chứng rối loạn di truyền bẩm sinh mang tính chất đồng hợp tử lặn. Tình trạng này đặc trưng bởi sự thiếu hụt hoàn toàn hoặc một phần quá trình sinh tổng hợp sắc tố melanin – chất quyết định màu sắc của da, tóc và mắt của con người. Sắc tố này được sản xuất bởi các tế bào hắc tố (melanocytes) thông qua một chuỗi các phản ứng hóa học phức tạp, chịu sự kiểm soát chặt chẽ của hệ thống gen.
Ở người mắc hội chứng bạch tạng, các đột biến di truyền làm gián đoạn hoặc vô hiệu hóa các enzym cần thiết (chẳng hạn như enzym tyrosinase), khiến cơ thể không thể tự sản xuất hoặc phân phối melanin một cách bình thường. Do là một bệnh lý di truyền ngay từ trong tế bào mầm, tình trạng giảm hoặc mất sắc tố này mang tính chất toàn thân, hiện diện ngay từ khi đứa trẻ vừa chào đời và sẽ kéo dài suốt cả cuộc đời mà không có sự thay đổi về mặt phân bố. Người bị bạch tạng thường có làn da trắng hồng hoặc trắng bệch, mái tóc màu bạch kim, vàng nhạt hoặc nâu sáng, cùng với cấu trúc mắt có màu sắc vô cùng đặc biệt.
Bạch tạng là chứng rối loạn di truyền bẩm sinh gây mất sắc tố toàn thân (Nguồn: Sưu tầm)
Bệnh bạch biến là gì?
Trái ngược hoàn toàn với tình trạng bẩm sinh của bạch tạng, bệnh bạch biến (Vitiligo) là một bệnh lý da liễu mạn tính, mang tính chất mắc phải. Điều này có nghĩa là người bệnh sinh ra hoàn toàn bình thường với làn da, màu tóc và màu mắt như bao người khác, nhưng trong quá trình trưởng thành hoặc tại một thời điểm nào đó trong đời, bệnh mới bắt đầu khởi phát.
Bạch biến xảy ra khi các tế bào hắc tố (melanocytes) vốn đang hoạt động bình thường tại một hoặc nhiều vùng da nhất định đột ngột bị phá hủy hoặc ngừng hoạt động, không thể tiếp tục sản sinh melanin. Hệ quả là trên cơ thể xuất hiện những đốm hoặc mảng da màu trắng phấn, có ranh giới rõ ràng với vùng da lành xung quanh. Bệnh bạch biến không có tính chất đối xứng toàn thân ngay từ đầu mà thường bắt đầu ở một vài vị trí cụ thể như bàn tay, bàn chân, mặt, hoặc xung quanh các hốc tự nhiên, sau đó có thể tiến triển lan rộng dần theo thời gian với tốc độ không thể dự đoán trước.
Bạch biến là bệnh lý mắc phải tạo nên các mảng da mất sắc tố cục bộ (Nguồn: Sưu tầm)
Phân biệt bệnh bạch tạng và bệnh bạch biến
Mặc dù cả hai đều liên quan đến sự sụt giảm hàm lượng melanin dưới da, nhưng khi đặt lên bàn cân so sánh chi tiết, cấu trúc sinh học và các biểu hiện lâm sàng của bạch tạng và bệnh bạch biến thể hiện những ranh giới phân định vô cùng rõ ràng.
Dấu hiệu nhận biết 2 loại bệnh
Để nhận biết nhanh chóng, chúng ta có thể quan sát phạm vi biểu hiện trên cơ thể người bệnh. Ở người mắc bệnh bạch tạng, toàn bộ bề mặt da trên cơ thể đều có một màu trắng bệch đồng nhất, không có sự phân tách giữa vùng da bệnh và da lành. Ngay cả hệ thống lông, tóc, lông mày, lông mi của họ cũng chuyển sang màu trắng, vàng hoặc bạch kim.
Trong khi đó, dấu hiệu nhận biết đặc trưng của bệnh bạch biến là các tổn thương da khu trú dưới dạng các mảng, đốm trắng loang lổ. Giữa các mảng bạch biến và vùng da bình thường có một ranh giới cực kỳ sắc nét, đôi khi viền xung quanh mảng trắng còn có xu hướng đậm màu hơn (tăng sắc tố viền). Hệ thống lông hoặc tóc nằm trên vùng da bị bạch biến có thể bị bạc màu, nhưng những vùng tóc ở vị trí da lành khác vẫn giữ nguyên màu đen hoặc màu sắc tự nhiên ban đầu.
Nguyên nhân gây bệnh
Cội nguồn sinh bệnh là yếu tố cốt lõi tạo nên sự khác biệt giữa hai tình trạng này. Nguyên nhân duy nhất gây ra bệnh bạch tạng là do đột biến các gen quy định việc sản xuất melanin, được di truyền từ bố mẹ sang con theo cơ chế gen lặn trên nhiễm sắc thể thường.
Ngược lại, nguyên nhân chính xác gây ra bệnh bạch biến cho đến nay vẫn là một thách thức đối với y học, nhưng cơ chế được thừa nhận rộng rãi nhất là do rối loạn hệ thống tự miễn dịch. Trong cơ thể người bệnh bạch biến, hệ miễn dịch bị nhầm lẫn và sản sinh ra các tự kháng thể tấn công, tiêu diệt chính các tế bào hắc tố của cơ thể mình. Ngoài ra, các yếu tố như căng thẳng tâm lý cực độ (stress), phơi nhiễm với hóa chất độc hại, hoặc tổn thương cơ học tại da (hiện tượng Koebner) cũng đóng vai trò là những tác nhân kích hoạt bệnh bạch biến bùng phát.
Vấn đề khác liên quan đến mắt
Một đặc điểm phân biệt vô cùng quan trọng mà mắt thường có thể dễ dàng nhận thấy nằm ở cơ quan thị giác. Melanin không chỉ quyết định màu sắc mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hoàn thiện hệ thống thần kinh thị giác và võng mạc ở thai nhi.
Do thiếu hụt melanin toàn thân, người bị bạch tạng luôn đi kèm với các vấn đề nghiêm trọng về mắt. Mống mắt của họ thường có màu xanh thẳm, màu xám nhạt hoặc thậm chí là màu hồng, đỏ do ánh màu của các mạch máu dưới đáy mắt hiện rõ ra ngoài. Người bạch tạng thường bị suy giảm thị lực nặng, sợ ánh sáng (suy nhược thị lực do chói), rung giật nhãn cầu hoặc lác mắt. Ngược lại hoàn toàn, người mắc bệnh bạch biến có cấu trúc mắt hoàn toàn bình thường. Màu mắt của họ không bị thay đổi và thị lực hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi tiến trình của các mảng trắng trên da.
Mức độ sắc tố
Xét về mức độ sắc tố, người bị bạch tạng bị suy giảm hoặc mất sắc tố tuyệt đối và cố định trên toàn bộ cấu trúc biểu mô từ da, tóc cho đến võng mạc ngay từ khi sinh ra và không bao giờ có khả năng tự hồi phục hay tự sinh sắc tố trở lại. Đối với bệnh bạch biến, mức độ mất sắc tố mang tính chất cục bộ và có sự biến động. Tại các mảng da bị bạch biến, tế bào sắc tố bị mất đi, nhưng ở những vùng da khác, lượng sắc tố vẫn hoàn toàn bình thường. Đặc biệt, các mảng bạch biến này có thể thu hẹp hoặc tái tạo lại sắc tố (da hồng trở lại và xuất hiện các chấm màu nâu) nếu được điều trị đúng cách hoặc khi hệ miễn dịch ổn định.
Phương án điều trị
Do nguyên nhân sinh bệnh khác nhau, hướng tiếp cận trong điều trị của hai căn bệnh này cũng rẽ sang hai ngả hoàn toàn riêng biệt. Đối với bệnh bạch tạng, vì đây là một lỗi khuyết tật di truyền trong cấu trúc gen nên hiện tại y học thế giới hoàn toàn chưa có phương pháp nào có thể can thiệp điều trị khỏi. Mục tiêu chăm sóc người bạch tạng chủ yếu là điều trị triệu chứng ở mắt (đeo kính điều chỉnh, phẫu thuật lác) và bảo vệ tối đa làn da khỏi tác hại của ánh nắng mặt trời bằng kem chống nắng, quần áo dài tay để phòng ngừa ung thư da.
Đối với bệnh bạch biến, mục tiêu điều trị là làm chậm tiến trình lan rộng của bệnh và kích thích các tế bào hắc tố còn sống sót tái tạo lại sắc tố. Các phương án điều trị rất đa dạng bao gồm: sử dụng các loại thuốc bôi tại chỗ (corticosteroid, thuốc ức chế calcineurin), liệu pháp ánh sáng (chiếu tia UVB dải hẹp, laser excimer), sử dụng thuốc ức chế miễn dịch đường uống, hoặc tiến hành các can thiệp ngoại khoa như phẫu thuật ghép da, cấy tế bào hắc tố tự thân đối với các tổn thương đã ổn định.
Các bệnh liên quan
Bạch tạng và bệnh bạch biến cũng liên đới tới các nhóm bệnh lý khác nhau trong cơ thể. Người mắc hội chứng bạch tạng do làn da hoàn toàn trần trụi trước tia cực tím nên có nguy cơ cực kỳ cao đối với các bệnh lý ung thư da như ung thư tế bào biểu mô, ung thư tế bào vảy từ khi còn rất trẻ.
Trong khi đó, do bản chất của bạch biến là một rối loạn tự miễn, những người mắc bệnh này thường có tỷ lệ đi kèm rất cao với các bệnh lý tự miễn hệ thống khác. Có thể kể đến như bệnh lý tuyến giáp tự miễn (viêm giáp Hashimoto, bệnh Graves), bệnh bệnh lý tuyến thượng thận (bệnh Addison), thiếu máu ác tính, rụng tóc từng mảng hoặc bệnh tiểu đường tuýp 1.
Một số câu hỏi liên quan đến bệnh bạch tạng và bệnh bạch biến
Xung quanh hai căn bệnh này, có rất nhiều nỗi băn khoăn mang tính thời sự ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và tâm lý của người bệnh cũng như thân nhân của họ.
Bệnh bạch tạng sống được bao lâu?
Một trong những hiểu lầm phổ biến là cho rằng bạch tạng làm suy giảm tuổi thọ của con người. Trên thực tế, bản thân hội chứng bạch tạng không gây ảnh hưởng trực tiếp đến các cơ quan nội tạng sống còn như tim, gan, phổi hay thận, do đó không làm giảm tuổi thọ tự nhiên của người bệnh. Người bị bạch tạng hoàn toàn có thể sinh trưởng, phát triển trí tuệ và có tuổi thọ tương đương với một người bình thường.
Tuy nhiên, mối đe dọa lớn nhất đối với tính mạng của họ chính là nguy cơ ung thư da do làn da không có melanin bảo vệ trước ánh nắng mặt trời. Nếu người bệnh bạch tạng không được trang bị kiến thức bảo vệ da kỹ lưỡng, việc tiếp xúc thường xuyên với tia UV có thể dẫn đến ung thư da giai đoạn muộn, gây nguy hiểm đến tính mạng. Ngoại trừ một số hội chứng di truyền hiếm gặp đi kèm với bạch tạng như hội chứng Hermansky-Pudlak hay Chediak-Higashi có thể gây biến chứng chảy máu hoặc suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, còn lại đại đa số người bạch tạng đều có một cuộc sống dài lâu nếu được chăm sóc đúng cách.
Bệnh bạch biến có chữa được không?
Câu hỏi bệnh bạch biến có chữa được không luôn là niềm mong mỏi của hàng triệu bệnh nhân trên thế giới. Dưới góc nhìn y học hiện đại, bệnh bạch biến là một bệnh lý mạn tính có diễn tiến rất phức tạp. Hiện nay, chúng ta chưa có một phương thuốc nào có thể khẳng định chữa khỏi hoàn toàn dứt điểm 100% tận gốc căn bệnh này, nghĩa là không thể bảo đảm bệnh sẽ không bao giờ tái phát ở một vị trí khác trên cơ thể.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người bệnh phải buông xuôi. Các phác đồ điều trị tiên tiến ngày nay như kết hợp giữa thuốc bôi ức chế miễn dịch tại chỗ và liệu pháp chiếu tia UVB dải hẹp đã mang lại những thành tựu vô cùng to lớn. Phương pháp này giúp ngăn chặn hiệu quả sự lan rộng của các đốm trắng mới và giúp phục hồi, tái tạo lại sắc tố da lên tới 70% – 80% ở nhiều vùng tổn thương, đặc biệt là ở vùng mặt và thân mình, giúp người bệnh tìm lại sự tự tin diện mạo một cách đáng kể.
Các liệu pháp ánh sáng hiện đại đem lại hiệu quả cao trong phục hồi sắc tố cho người bạch biến (Nguồn: Sưu tầm)
Bệnh bạch biến có lây không?
Pharmacity xin khẳng định một cách mạnh mẽ và rõ ràng rằng: Bệnh bạch biến hoàn toàn không phải là bệnh truyền nhiễm, do đó nó không có khả năng lây lan từ người này sang người khác thông qua bất kỳ một hình thức tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp nào. Bạn hoàn toàn có thể thoải mái bắt tay, ôm hôn, ăn uống chung, sử dụng chung đồ dùng sinh hoạt hoặc chăm sóc người bệnh bạch biến mà không cần phải lo lắng về nguy cơ bị lây bệnh.
Nỗi sợ hãi và sự kỳ thị của xã hội đối với những mảng da loang lổ của người bạch biến thường xuất phát từ sự thiếu hụt kiến thức y khoa, vô tình tạo nên những rào cản tâm lý nặng nề, đẩy người bệnh vào trạng thái trầm cảm, cô lập. Việc lan tỏa thông tin chính xác rằng bạch biến không lây nhiễm là hành động nhân văn cần thiết để bảo vệ và sẻ chia với những mảnh đời không may mắn mắc phải căn bệnh này.
Tóm lại, việc phân biệt rõ ràng giữa bạch tạng và bệnh bạch biến giúp chúng ta có một cái nhìn khoa học, khách quan và nhân văn hơn đối với những người đang phải sống chung với các rối loạn sắc tố da. Dù là bẩm sinh hay mắc phải, họ đều cần sự thấu hiểu, đồng hành và sự hỗ trợ y tế kịp thời để bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống mỗi ngày.
Nguồn tham khảo:
National Institutes of Health:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2604180/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.