Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh lý ác tính thường gặp ở nam giới, có xu hướng tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Ở giai đoạn 3, tế bào ung thư đã bắt đầu lan ra ngoài tuyến tiền liệt nhưng chưa di căn xa.. Việc nhận biết sớm các triệu chứng, đánh giá chính xác mức độ xâm lấn và áp dụng các phương pháp điều trị đa mô thức phù hợp đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh và cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh.
Ung thư tiền liệt tuyến là gì?
Ung thư tiền liệt tuyến là tình trạng các tế bào biểu mô tuyến thuộc tuyến tiền liệt (cơ quan nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo ở nam giới) bị đột biến gen, phân chia mất kiểm soát tạo thành khối u ác tính. Hơn 95% trường hợp mắc bệnh được xác định là ung thư biểu mô tuyến (Adenocarcinoma).
Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn 3 (Giai đoạn tiến triển tại vùng – Locally advanced stage), khối u đã phát triển lớn về kích thước, bứt phá hoàn toàn khỏi lớp vỏ bao xơ giới hạn của tuyến tiền liệt để thâm nhiễm trực tiếp vào các mô và cơ quan lân cận. Tuy nhiên, đặc trưng sinh học quan trọng của giai đoạn này là các tế bào ác tính chưa gieo rắc qua đường máu để hình thành các ổ tổn thương thứ phát tại hạch bạch huyết vùng hay các cơ quan xa xôi như xương, phổi hoặc gan.
Các phân đoạn của ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3
Theo hệ thống phân loại giai đoạn TNM chuẩn quốc tế và chỉ số tiên lượng dựa trên nồng độ PSA phối hợp với điểm số Gleason, ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3 được chia nhỏ thành 3 phân nhóm lâm sàng độc lập:
Giai đoạn 3A
Ở phân đoạn này, khối u ác tính đã phá vỡ một phần hoặc toàn bộ lớp vỏ bao bọc tuyến tiền liệt (T3a). Điểm đặc trưng là tế bào ung thư chưa xâm lấn sang các cơ quan lân cận khác, nồng độ chất chỉ điểm khối u PSA (Prostate-Specific Antigen) trong máu ở mức cao (thường từ 20ng/mL trở lên) và/hoặc điểm số Gleason (độ biệt hóa mô học ác tính) đạt từ mức Nhóm nhóm 4 trở lên (Gleason 8, 9, 10).
Giai đoạn 3B
Khối u đã lan rộng ra ngoài lớp vỏ bao và trực tiếp thâm nhiễm vào một hoặc hai bên túi tinh – cơ quan tiết tinh dịch nằm ngay phía trên tuyến tiền liệt (T3b). Tổn thương cũng có thể đã xâm lấn sâu hơn vào các cấu trúc giải phẫu xung quanh khác như cơ thắt niệu đạo, cổ bàng quang, trực tràng hoặc các cơ nâng đỡ vùng chậu (T4).
Giai đoạn 3C
Phân đoạn này không chỉ phụ thuộc vào mức độ thâm nhiễm cơ học của u mà được định nghĩa bởi mức độ biệt hóa rất kém của tế bào ác tính. Lúc này, tế bào ung thư có độ ác tính cực kỳ cao (Điểm Gleason Nhóm 5, tức Gleason 9 hoặc 10), bất kể khối u đã xâm lấn ra ngoài vỏ bao hay chưa, phản ánh xu hướng di căn và bùng phát rất nhanh chóng của bệnh.
Triệu chứng ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3
Khi khối u tăng kích thước và thâm nhiễm vào hệ thống tiết niệu, đường tiêu hóa dưới và mạng lưới thần kinh vùng chậu, bệnh nhân sẽ xuất hiện hàng loạt triệu chứng cơ năng rầm rộ:
- Rối loạn tiểu tiện nghiêm trọng: Khối u chèn ép mạnh vào niệu đạo và cổ bàng quang gây ra tình trạng tiểu khó, người bệnh phải rặn mạnh mới ra nước tiểu, dòng nước tiểu yếu, ngắt quãng, nhỏ giọt. Bệnh nhân luôn có cảm giác đi tiểu không hết bãi, kèm theo tần suất đi tiểu tăng cao đột biến (tiểu nhiều lần cả ngày lẫn đêm), tiểu gấp không thể nhịn.
- Tiểu ra máu (Hematuria): Sự xâm lấn và phá hủy cấu trúc niêm mạc cổ bàng quang, niệu đạo của khối u gây xuất huyết, dẫn đến hiện tượng nước tiểu có màu hồng, đỏ tươi hoặc lẫn các cục máu đông.
- Xuất tinh ra máu (Hematospermia): Khi tế bào ung thư thâm nhiễm sâu vào túi tinh hoặc ống phóng tinh, tinh dịch xuất ra sẽ có màu đỏ hoặc sẫm màu do lẫn máu, thường đi kèm cảm giác đau buốt dữ dội khi phóng tinh.
- Rối loạn cương dương: Khối u chèn ép hoặc phá hủy các dải mạch máu – thần kinh cương chạy dọc hai bên tuyến tiền liệt, khiến nam giới đột ngột mất khả năng cương cứng hoặc gặp khó khăn lớn trong việc duy trì độ cương.
- Đau nhức vùng chậu và tầng sinh môn: Cơn đau âm ỉ hoặc nhói buốt xuất hiện liên tục ở vùng hạ vị (bụng dưới), vùng giữa hậu môn và bìu (tầng sinh môn), đau lan ra vùng thắt lưng hoặc vùng hông do u kích thích thần kinh tại chỗ.
- Rối loạn đại tiện: Trong trường hợp u phát triển lớn về phía sau chèn ép vào trực tràng, người bệnh có thể gặp các triệu chứng táo bón kéo dài, đau khi đại tiện hoặc có cảm giác mót rặn liên tục.
Khối u lớn chèn ép bàng quang gây ra hàng loạt các rối loạn bài tiết nước tiểu nghiêm trọng (Nguồn: Sưu tầm)
Tiên lượng sống của người mắc ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3
Ung thư tuyến tiền liệt có tốc độ phát triển tương đối chậm so với nhiều bệnh lý ác tính khác. Do đó, ngay cả khi đã tiến triển đến giai đoạn 3, nếu được tiếp cận phác đồ điều trị đa mô thức đúng đắn, tiên lượng sống của bệnh nhân vẫn ở mức khả quan.
Theo dữ liệu thống kê từ Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn tiến triển tại chỗ (giai đoạn 3) đạt mức rất cao, dao động từ 95% đến gần 100%. Tuy nhiên, tiên lượng này sẽ sụt giảm nếu điểm số Gleason quá cao (độ ác tính lớn) hoặc bệnh nhân không tuân thủ lộ trình kiểm soát nội tiết. Việc đánh giá tiên lượng chính xác phải dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các công cụ thăm khám chuyên sâu.
Phương pháp chẩn đoán ung thư ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3
- Thăm khám trực tràng bằng ngón tay (DRE – Digital Rectal Examination): Bác sĩ đưa ngón tay qua hậu môn để sờ thấy trực tiếp thùy sau tuyến tiền liệt, phát hiện các nhân cứng, bề mặt sần sùi, mất rãnh giữa của tuyến.
- Xét nghiệm định lượng PSA toàn phần trong máu: Chỉ số PSA ở giai đoạn 3 thường tăng cao vượt ngưỡng bình thường (>4ng/mL), thường vượt mốc 20ng/mL.
- Chụp cộng hưởng từ hạt nhân đa tham số vùng chậu (mpMRI): Đây là tiêu chuẩn vàng để đánh giá mức độ thâm nhiễm của u qua vỏ bao, xâm lấn túi tinh hay cơ thắt.
- Sinh thiết tuyến tiền liệt dưới hướng dẫn của siêu âm qua đường trực tràng (TRUS): Lấy mẫu mô để xác định điểm số Gleason, khẳng định chẩn đoán tế bào học.
Các biện pháp điều trị ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3
Đối với ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3, mục tiêu can thiệp là kiểm soát khối u tại chỗ, ngăn chặn triệt để nguy cơ di căn xa sang xương và các tạng. Phác đồ chuẩn luôn yêu cầu sự phối hợp đa mô thức:
Phẫu thuật loại bỏ khối u
Phương pháp phẫu thuật được áp dụng ở giai đoạn này là phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt toàn bộ triệt căn (Radical Prostatectomy), có thể thực hiện qua mổ mở, mổ nội soi hoặc phẫu thuật nội soi có robot hỗ trợ.
Bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ toàn bộ tuyến tiền liệt, hai túi tinh, một đoạn cổ bàng quang và nạo vét toàn bộ hệ thống hạch bạch huyết vùng chậu hai bên. Do u đã lan ra ngoài vỏ bao, cuộc phẫu thuật ở giai đoạn 3 đòi hỏi kỹ thuật cao để đảm bảo diện cắt âm tính (không còn tế bào u ở bờ cắt) và thường không thể bảo tồn được dải thần kinh cương.
Xạ trị
Xạ trị là một giải pháp thay thế có hiệu quả tương đương phẫu thuật ở giai đoạn 3, hoặc được dùng làm phương pháp bổ trợ sau mổ:
- Xạ trị ngoài (EBRT): Sử dụng máy gia tốc tuyến tính chiếu chùm tia phóng xạ năng lượng cao từ ngoài cơ thể vào vùng tuyến tiền liệt và hạch chậu. Hiện nay các kỹ thuật hiện đại như xạ trị điều biến liều (IMRT) giúp tập trung liều xạ tối đa vào u và giảm thiểu tác dụng phụ lên trực tràng, bàng quang.
- Xạ trị áp sát (Brachytherapy): Cấy trực tiếp các hạt phóng xạ nhỏ vào lòng tuyến tiền liệt để tiêu diệt tế bào u từ bên trong. Giai đoạn 3 thường phối hợp xạ trị ngoài và xạ trị áp sát liều cao.
Hóa trị
Hóa trị toàn thân (sử dụng các thuốc độc tế bào như Docetaxel, Cabazitaxel) ít khi được chỉ định ban đầu cho giai đoạn 3. Phương pháp này chỉ được đặt ra khi khối u đã chuyển sang trạng thái đề kháng với liệu pháp nội tiết (Castration-resistant prostate cancer) hoặc phối hợp sớm trong các trường hợp có điểm số Gleason cực cao, nguy cơ di căn xa diễn tiến tối cấp.
Liệu pháp nội tiết
Liệu pháp nội tiết (ADT – Androgen Deprivation Therapy) hay liệu pháp kháng androgen là nền tảng bắt buộc trong điều trị ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3. Tế bào ung thư tiền liệt tuyến sống và phát triển phụ thuộc chủ yếu vào hormone testosterone của nam giới. ADT nhằm mục đích cắt đứt nguồn cung cấp hormone này thông qua:
- Nội khoa: Sử dụng các thuốc đồng vận hoặc đối vận GnRH (như Leuprolide, Goserelin) nhằm ức chế tuyến yên tiết hormone, đưa nồng độ testosterone trong máu xuống mức thiến hoạn (
- Ngoại khoa: Phẫu thuật cắt bỏ hai tinh hoàn (nơi sản xuất 95% testosterone). Đây là tiểu phẫu đơn giản, hiệu quả tức thì và chi phí thấp.
Trong giai đoạn 3, liệu pháp nội tiết thường được phối hợp đồng thời và kéo dài từ 2 đến 3 năm sau khi kết thúc xạ trị ngoài để tối ưu hóa hiệu quả kiểm soát bệnh lâu dài.
Xạ trị ngoài kết hợp liệu pháp nội tiết là phác đồ chuẩn cho ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn muộn tại chỗ (Nguồn: Sưu tầm)
Hướng dẫn chăm sóc người bệnh ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn 3
Việc duy trì một lối sống lành mạnh và tuân thủ y lệnh giúp cơ thể người bệnh phục hồi tốt sau phẫu thuật, xạ trị và giảm thiểu các tác dụng phụ của liệu pháp nội tiết (như loãng xương, mất khối cơ, mệt mỏi):
Không rượu bia, thuốc lá và chất kích thích
Độc chất từ khói thuốc lá và cồn trong rượu bia làm suy giảm hệ thống miễn dịch tự nhiên, tăng phản ứng viêm toàn thân và làm giảm độ nhạy cảm của tế bào ung thư với tia xạ. Người bệnh cần loại bỏ hoàn toàn các chất này để bảo vệ chức năng gan, thận và tim mạch trong quá trình điều trị kéo dài.
Duy trì chế độ ăn uống khoa học
Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân giai đoạn 3 cần tập trung vào các nhóm thực phẩm có tính chất kháng viêm, hỗ trợ bảo vệ hệ tim mạch (do liệu pháp nội tiết làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu):
- Tăng cường bổ sung các loại rau họ cải (súp lơ xanh, cải bắp), thực phẩm giàu Lycopene (cà chua nấu chín, dưa hấu) và các loại đậu.
- Giảm tối đa việc tiêu thụ các loại thịt đỏ (thịt bò, thịt trâu, thịt cừu), mỡ động vật và các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối và chất bảo quản.
- Bổ sung đầy đủ Canxi và Vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ để phòng ngừa biến chứng loãng xương do sụt giảm testosterone từ liệu pháp nội tiết.
Kiểm soát cân nặng
Liệu pháp nội tiết dài ngày làm thay đổi quá trình chuyển hóa, khiến cơ thể dễ tích tụ mỡ bụng và giảm khối lượng cơ. Người bệnh cần kiểm soát chặt chẽ chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức lý tưởng (18.5 – 22.9 kg/m2). Việc thừa cân, béo phì không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường mà còn liên quan đến tỷ lệ tái phát sinh học cao hơn sau điều trị.
Thường xuyên tập luyện thể thao
Bệnh nhân được khuyến khích duy trì các bài tập thể dục vận động vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe xe đạp, bơi lội hoặc tập yoga ít nhất 30 phút mỗi ngày. Đặc biệt, người bệnh sau phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt cần thực hiện thường xuyên các bài tập cơ sàn chậu (Bài tập Kegel) theo hướng dẫn của chuyên gia phục hồi chức năng để nhanh chóng kiểm soát tình trạng tiểu không tự chủ (són tiểu) – một biến chứng cơ năng phổ biến sau mổ.
Tái khám định kỳ
Theo dõi nồng độ PSA trong máu sau điều trị là thước đo chính xác nhất để đánh giá hiệu quả đáp ứng phác đồ và phát hiện sớm dấu hiệu tái phát sinh học (Biochemical recurrence). Người bệnh bắt buộc phải tái khám đều đặn:
- Trong 2 năm đầu: Khám lâm sàng và xét nghiệm PSA mỗi 3 tháng/lần.
- Từ năm thứ 3 đến năm thứ 5: Tái khám mỗi 6 tháng/lần và duy trì 1 lần/năm cho các năm tiếp theo.
Tập luyện thể thao đều đặn và kiểm tra chỉ số PSA định kỳ là chìa khóa kiểm soát bệnh lâu dài (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn 3 là giai đoạn bệnh đã lan ra ngoài tuyến nhưng vẫn có khả năng kiểm soát nếu được điều trị đúng cách. Sự kết hợp giữa phẫu thuật, xạ trị và liệu pháp nội tiết có thể giúp kiểm soát tiến triển bệnh và kéo dài thời gian sống. Khi xuất hiện các rối loạn tiểu tiện bất thường, nam giới nên chủ động thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Nguồn tham khảo:
Cồng thông tin TP.HCM
http://tramytep10q10.medinet.gov.vn/chuyen-muc/tim-hieu-ung-thu-tien-liet-tuyen-cmobile3091-237918.aspx
National Institues of Health
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3735216/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.