Đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ trong lúc ngủ, khiến người bệnh không kịp nhận biết và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế. Đây là tình trạng đặc biệt nguy hiểm vì dễ làm bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị, làm tăng nguy cơ tử vong và di chứng nặng nề. Tuy nhiên, cơ thể thường xuất hiện một số dấu hiệu cảnh báo trước khi cơn đột quỵ xảy ra.
Tìm hiểu về đột quỵ khi ngủ
Đột quỵ khi ngủ (Wake-up stroke) là tình trạng một người đi ngủ trong trạng thái hoàn toàn bình thường nhưng khi thức dậy lại phát hiện bản thân đã bị liệt, méo miệng hoặc mất ngôn ngữ do đột quỵ xảy ra trong đêm.
Bệnh lý này nguy hiểm ở chỗ, cả người bệnh lẫn người nhà đều không thể xác định chính xác thời điểm mạch máu não bị tổn thương là lúc nào. Điều này tạo ra một thách thức vô cùng lớn cho y học hiện đại, bởi các liệu pháp cấp cứu tối tân như thuốc tiêu sợi huyết (rTPA) chỉ có hiệu quả tối đa trong vòng 4.5 giờ đầu tiên tính từ lúc khởi phát bệnh. Khi một người bị đột quỵ lúc ngủ, thời gian trôi qua trong vô thức có thể đã vượt quá giới hạn an toàn, khiến các tế bào thần kinh vùng não thiếu máu bị hoại tử hoàn toàn, để lại những di chứng vĩnh viễn nguy hiểm.
Nguyên nhân nguy cơ của đột quỵ khi ngủ
Cơ chế sinh bệnh của các cơn đột quỵ vào ban đêm thường liên quan mật thiết đến sự thay đổi sinh lý của cơ thể trong giấc ngủ và các bệnh lý nền sẵn có:
- Hội chứng ngưng thở khi ngủ (Sleep Apnea): Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Khi ngủ, các cơ vùng cổ họng bị giãn quá mức gây tắc nghẽn đường thở, khiến cơ thể bị thiếu oxy nghiêm trọng một cách liên tục. Để bù đắp, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh, làm tăng nhịp tim và khiến huyết áp bùng phát dữ dội vào ban đêm, trực tiếp làm vỡ hoặc tắc nghẽn mạch máu não.
- Sự biến động của huyết áp và nhịp tim: Thông thường, huyết áp sẽ hạ thấp khi chúng ta ngủ sâu. Tuy nhiên, ở những người có bệnh lý nền tăng huyết áp không kiểm soát ổn định, huyết áp có thể tăng vọt đột ngột vào khoảng 2 – 4 giờ sáng (đỉnh điểm của chu kỳ sinh học), tạo ra áp lực cực lớn lên thành mạch máu não.
- Tình trạng tăng đông máu vào ban đêm: Khi ngủ, cơ thể không được bổ sung nước trong suốt 6 – 8 tiếng, dẫn đến hiện tượng máu bị cô đặc hơn. Kết hợp với dòng chảy của máu chậm lại khi cơ thể nghỉ ngơi, các cục máu đông (huyết khối) sẽ dễ dàng hình thành và di chuyển lên làm bít tắc các động mạch não nhỏ.
- Yếu tố tuổi tác và lối sống độc hại: Người cao tuổi, người có thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia trước khi ngủ, hoặc người bị béo phì, tiểu đường, mỡ máu cao đều là những đối tượng có nguy cơ xơ vữa mạch máu rất cao, dễ bị đột quỵ tấn công khi đêm xuống.
Dấu hiệu nhận biết 4 dấu hiệu khi ngủ báo trước đột quỵ
Dù diễn ra âm thầm, cơ thể vẫn thường xuyên gửi đi những tín hiệu cảnh báo trước khi một trận “bão não” thực sự bùng phát. Nếu bạn hoặc người thân thường xuyên gặp phải 4 dấu hiệu dưới đây khi ngủ hoặc ngay trước khi đi ngủ, tuyệt đối không được chủ quan coi thường:
Hoa mắt và chóng mặt đột ngột
Một trong những dấu hiệu sớm nhất phản ánh tình trạng thiếu máu não cục bộ là cảm giác hoa mắt, chóng mặt xuất hiện đột ngột ngay trước khi bạn chìm vào giấc ngủ hoặc khiến bạn giật mình thức giấc giữa đêm. Người bệnh sẽ có cảm giác mọi vật xung quanh đang xoay tròn, cơ thể chao đảo, mất thăng bằng dù đang nằm yên trên giường. Đây là hệ quả khi vùng tiểu não hoặc thân não — nơi kiểm soát thăng bằng của cơ thể — đang bị thiếu hụt dòng máu nuôi dưỡng nghiêm trọng do mạch máu bị co thắt hoặc tắc nghẽn bán phần.
Đau đầu dữ dội, kéo dài, kèm theo buồn nôn vào ban đêm
Cơn đau đầu cảnh báo đột quỵ hoàn toàn khác biệt với những cơn đau đầu do căng thẳng hay mệt mỏi thông thường. Người bệnh đột ngột bị bùng phát một cơn đau đầu dữ dội như búa bổ, đau khu trú ở một vùng hoặc lan tỏa khắp cả đầu vào ban đêm. Cơn đau kéo dài âm ỉ không dứt và không hề có dấu hiệu thuyên giảm dù đã uống thuốc giảm đau.
Đáng chú ý, tình trạng đau đầu này thường đi kèm với cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa lặp đi lặp lại nhiều lần. Hiện tượng buồn nôn xuất hiện do áp lực nội sọ trong hộp sọ đang tăng cao một cách bất thường, kích thích trực tiếp vào trung tâm nôn ở não bộ, khiến cơ thể người bệnh vô cùng mệt mỏi và kiệt sức.
Đau đầu dữ dội kèm theo buồn nôn vào ban đêm phản ánh tình trạng áp lực nội sọ tăng cao (Nguồn: Sưu tầm)
Cảm giác tê cứng một bên cơ thể
Khi đang nằm ngủ, người bệnh đột ngột thức giấc bởi cảm giác tê bì, châm chích như có kiến bò ở một bên cánh tay, bàn tay, chân hoặc một nửa khuôn mặt. Nghiêm trọng hơn, cảm giác tê bì này nhanh chóng chuyển sang trạng thái tê cứng, yếu liệt. Người bệnh cố gắng cử động để lật người, giơ tay hoặc bước xuống giường nhưng nhận thấy một bên chi hoàn toàn không theo sự điều khiển của ý thức, bị mất cảm giác lực hoặc bị rơi thõng xuống. Đây là dấu hiệu báo trước vùng bán cầu não đối bên đang bị tổn thương cơ học nghiêm trọng.
Rối loạn giấc ngủ
Tình trạng rối loạn giấc ngủ diễn ra liên tục, dai dẳng không rõ nguyên nhân cũng là một hồi chuông cảnh báo sớm của chứng tai biến. Người bệnh có thể gặp phải tình trạng khó ngủ, mất ngủ triền miên, ngủ không sâu giấc, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm kèm theo cảm giác lo âu, hồi hộp, tim đập nhanh.
Ngược lại, một số người lại xuất hiện biểu hiện ngủ gà, ngủ lơ mơ, cơ thể luôn trong trạng thái thèm ngủ và mệt mỏi rã rời dù đã ngủ rất nhiều tiếng trước đó. Sự xáo trộn bất thường này xảy ra khi trung tâm điều hòa giấc ngủ ở vùng dưới đồi của não bộ đang bị suy giảm chức năng do thiếu oxy trường diễn.
Những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ phổ biến khác
Bên cạnh 4 dấu hiệu đặc trưng xuất hiện trong giấc ngủ nêu trên, bạn cũng cần đặc biệt lưu tâm đến các triệu chứng lâm sàng đi kèm khác có thể bùng phát vào ban ngày hoặc thời điểm rạng sáng:
Mờ mắt, hoa mắt
Thị lực của người bệnh đột ngột bị suy giảm nghiêm trọng ở một hoặc cả hai mắt. Họ có thể nhìn thấy mọi vật mờ nhòe đi như có một màn sương che phủ, nhìn một hóa hai (song thị) hoặc thậm chí là mất thị lực hoàn toàn trong vài giây đến vài phút (mù thoáng qua). Triệu chứng này cảnh báo động mạch mắt hoặc vùng vỏ não thị giác ở thùy chẩm đang gặp sự cố thiếu máu nuôi dưỡng cấp tính.
Khó nói, khó nuốt
Người bệnh đột ngột gặp khó khăn lớn trong việc phát âm và biểu đạt ngôn ngữ. Giọng nói trở nên ngọng nghịu, líu lưỡi, nói lắp bắp, ú ớ hoặc không thể nói được một câu dài hoàn chỉnh dù đầu óc vẫn tỉnh táo. Đồng thời, họ cũng không thể hiểu được lời nói của những người xung quanh. Đi kèm với đó là tình trạng khó nuốt, khi uống nước hoặc nuốt nước bọt rất dễ bị sặc, nghẹn ở cổ họng do các cơ hầu họng đã bị liệt một phần.
Lên cơn co giật
Trong một số trường hợp, đặc biệt là đột quỵ xuất huyết não, lượng máu tràn ra nhu mô não sẽ gây kích ứng dữ dội các tế bào thần kinh vỏ não, làm bùng phát các sóng điện sinh lý bất thường. Hệ quả là người bệnh đột ngột lên cơn co giật toàn thân hoặc co giật cục bộ một bên tay chân, sùi bọt mép, mắt trợn ngược giống như một cơn động kinh cấp tính.
Mất nhận thức
Khi vùng tổn thương não lan rộng đến các trung tâm thần kinh cao cấp, người bệnh sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái mất nhận thức. Họ trở nên lú lẫn, mất định hướng về không gian và thời gian, không nhận ra người thân, kích động, lơ mơ và nhanh chóng tiến triển thành hôn mê sâu, mất hoàn toàn phản xạ với các kích thích từ môi trường bên ngoài.
Mất nhận thức và lú lẫn đột ngột cảnh báo tổn thương tế bào não diện rộng (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng ngừa đột quỵ khi ngủ
Để bảo vệ bản thân trước nguy cơ bị đột quỵ tấn công khi đang ngủ, việc chủ động thiết lập một lối sống khoa học và kiểm soát các yếu tố nguy cơ ngay từ hôm nay là giải pháp bền vững nhất:
Thay đổi thói quen sinh hoạt
- Xây dựng giờ giấc ngủ khoa học: Duy trì thói quen đi ngủ và thức dậy vào một khung giờ cố định trong ngày, đảm bảo ngủ đủ từ 7 – 8 tiếng mỗi đêm. Tuyệt đối không thức quá khuya sau 23 giờ.
- Tạo môi trường ngủ an toàn, ấm áp: Giữ phòng ngủ luôn thoáng khí nhưng kín gió, tránh để gió lùa trực tiếp vào giường nằm. Vào mùa lạnh, cần giữ ấm cơ thể khi ngủ. Tránh thói quen bật dậy bước ra khỏi giường ngay khi vừa tỉnh giấc vào ban đêm hoặc sáng sớm; thay vào đó, hãy nằm yên tại chỗ khoảng 2 – 3 phút, vận động nhẹ nhàng tay chân để cơ thể thích nghi rồi mới từ từ ngồi dậy, bước xuống đất để tránh hiện tượng hạ huyết áp tư thế đứng gây thiếu máu não đột ngột.
- Tránh các chất kích thích trước khi ngủ: Không hút thuốc lá, uống rượu bia, trà đặc hoặc cà phê vào buổi tối trước khi đi ngủ vì chúng gây co mạch và làm đảo lộn cấu trúc giấc ngủ tự nhiên.
Chế độ ăn uống khoa học
- Cắt giảm lượng muối: Giảm bớt lượng muối trong khẩu phần ăn hằng ngày (dưới 5g muối/ngày) để kiểm soát huyết áp ổn định. Hạn chế tối đa các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều dầu mỡ, phủ tạng động vật.
- Tăng cường chất xơ và vitamin: Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây tươi, các loại hạt ngũ cốc nguyên hạt vào thực đơn. Ưu tiên ăn các loại cá béo giàu Omega-3 như cá hồi, cá trích để hỗ trợ làm sạch mạch máu, ngăn ngừa hình thành mảng xơ vữa.
- Uống một ly nước ấm trước khi đi ngủ: Việc uống khoảng 100 – 150ml nước ấm trước khi ngủ khoảng 30 phút giúp làm loãng máu, giảm độ nhớt của máu vào ban đêm, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ hình thành cục máu đông khi cơ thể nghỉ ngơi.
Tập luyện thể dục thể thao hằng ngày
Duy trì thói quen rèn luyện thể chất điều độ tối thiểu 30 phút mỗi ngày, từ 5 ngày trở lên trong tuần. Bạn có thể lựa chọn các bài tập thể dục vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, dưỡng sinh hoặc yoga. Việc vận động thường xuyên giúp tăng cường độ dẻo dai của thành mạch máu, nâng cao chức năng tim phổi, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giúp bạn dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu hơn vào ban đêm.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ
Hãy chủ động đến các cơ sở y tế để tầm soát sức khỏe định kỳ ít nhất 1 – 2 lần mỗi năm. Đặc biệt, đối với những người đang mắc các bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường, rốt loạn mỡ máu, bệnh tim mạch (như rung nhĩ), cần tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa, uống thuốc đều đặn hằng ngày và không tự ý ngưng thuốc. Việc tầm soát sớm sẽ giúp phát hiện các dị dạng mạch máu não hoặc các mảng xơ vữa lớn để can thiệp chủ động trước khi chúng gây ra biến chứng đột quỵ nguy hiểm.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện và kiểm soát sớm các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ ban đêm (Nguồn: Sưu tầm)
Đột quỵ khi ngủ là tình trạng nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề nếu không được phát hiện kịp thời. Việc chú ý đến các dấu hiệu bất thường như đau đầu, tê bì tay chân, rối loạn giấc ngủ hoặc thay đổi sức khỏe đột ngột có thể giúp nhận diện nguy cơ sớm. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các bệnh lý nền là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ đột quỵ và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo:
National Library of Medicine
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3387919/