Đột quỵ là bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong và di chứng cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Bên cạnh các phương pháp điều trị hiện đại, bấm huyệt theo Y học cổ truyền được xem là giải pháp hỗ trợ phục hồi chức năng, cải thiện vận động và nâng cao khả năng hòa nhập cộng đồng.
Tìm hiểu chung về bệnh đột quỵ
Đột quỵ là tình trạng một vùng não bộ bị tổn thương cấp tính do dòng máu nuôi dưỡng não đột ngột bị gián đoạn. Khi không nhận đủ oxy và dưỡng chất, các tế bào thần kinh tại vùng não đó sẽ nhanh chóng hoại tử và chết đi chỉ trong vòng vài phút ngắn ngủi.
Bệnh lý này được chia làm hai thể lâm sàng chính với cơ chế sinh bệnh hoàn toàn khác biệt:
- Đột quỵ nhồi máu não (Tắc mạch): Xảy ra khi xuất hiện cục máu đông hoặc mảng xơ vữa làm bít tắc lòng động mạch cấp máu cho não. Đây là thể bệnh phổ biến nhất, chiếm đa số các ca mắc.
- Đột quỵ xuất huyết não (Vỡ mạch): Xảy ra khi một mạch máu trong não bị rạn nứt hoặc vỡ ra, khiến máu tràn vào các nhu mô não xung quanh, gây áp lực lớn lên hộp sọ và hủy hoại tế bào thần kinh.
Biến chứng sau đột quỵ vô cùng nặng nề, bao gồm liệt nửa người, méo miệng, co cứng cơ, mất ngôn ngữ (nói ngọng, nói lắp), nuốt nghẹn và sa sút trí tuệ. Việc giải quyết các di chứng này đòi hỏi một quá trình kiên trì và phối hợp đa chuyên khoa.
Phác đồ điều trị đột quỵ như thế nào?
Phác đồ điều trị đột quỵ toàn diện luôn là sự phối hợp chặt chẽ giữa hai giai đoạn then chốt: Điều trị cấp tính lâm sàng và Phục hồi chức năng sau đột quỵ.
- Giai đoạn cấp tính (Cấp cứu Tây y): Khi người bệnh vừa khởi phát triệu chứng, mục tiêu tối thượng là bảo toàn tính mạng và hạn chế tối đa vùng não bị chết. Bác sĩ sẽ áp dụng các biện pháp Tây y chuyên sâu trong “giờ vàng” như sử dụng thuốc tiêu sợi huyết (đối với nhồi máu não) hoặc phẫu thuật kẹp túi phình, dẫn lưu máu tụ (đối với xuất huyết não).
- Giai đoạn phục hồi (Kết hợp Đông – Tây y): Sau khi các chỉ số sinh tồn của người bệnh đã hoàn toàn ổn định, nguy cơ đe dọa tính mạng trôi qua, phác đồ điều trị sẽ chuyển dịch trọng tâm sang việc phục hồi các tổn thương thần kinh. Lúc này, việc kết hợp các bài tập vật lý trị liệu của Y học hiện đại cùng các liệu pháp Đông y như châm cứu, bấm huyệt, dùng thuốc thảo dược chính là giải pháp cốt lõi để kích thích hệ thần kinh tái cấu trúc, khôi phục cơ lực cho bệnh nhân.
Bản chất của bấm huyệt chữa đột quỵ
Để ứng dụng một cách khoa học, người bệnh và thân nhân cần hiểu rõ bản chất, công dụng cũng như giới hạn thực tế của phương pháp bấm huyệt.
Theo lý luận của Y học cổ truyền, đột quỵ thuộc chứng “Trúng phong”. Bệnh xảy ra do khí huyết nghịch loạn, kinh lạc bị ứ trệ, khí cơ không thông suốt dẫn đến tình trạng khí huyết không nuôi dưỡng được các cơ nhục, gây ra liệt và co cứng tay chân. Bấm huyệt là phương pháp sử dụng các đầu ngón tay, gốc bàn tay để tác dụng một lực cơ học vừa đủ lên các huyệt đạo, hệ kinh lạc trên cơ thể nhằm thúc đẩy hành khí hoạt huyết, khơi thông các vị trí tắc nghẽn và cân bằng âm dương.
Khuyến cáo y khoa quan trọng: Bấm huyệt chữa đột quỵ là phương pháp hỗ trợ phục hồi chức năng vô cùng hiệu quả ở giai đoạn sau, phương pháp này hoàn toàn không có tác dụng điều trị dứt điểm nguyên nhân căn cốt của bệnh đột quỵ, đặc biệt là trong giai đoạn cấp tính sớm. Tuyệt đối không được áp dụng bấm huyệt để thay thế cho phác đồ cấp cứu tại bệnh viện khi người bệnh vừa đổ bệnh.
Các công dụng thực tế của bấm huyệt trong giai đoạn phục hồi bao gồm:
- Kích thích các dây thần kinh ngoại vi, gửi tín hiệu ngược dòng về não bộ, hỗ trợ quá trình tái cấu trúc và bù đắp chức năng của các tế bào não lành.
- Tăng cường tuần hoàn máu tại chỗ, nuôi dưỡng các cơ bị liệt, ngăn ngừa hoàn toàn tình trạng teo cơ, cứng khớp do nằm lâu một chỗ.
- Giúp giải phóng sự co cứng của các nhóm cơ bắp, hỗ trợ người bệnh từng bước khôi phục lại các phản xạ vận động tự nhiên của tay và chân.
Bấm huyệt là phương pháp hỗ trợ phục hồi chức năng vận động rất tốt ở giai đoạn sau đột quỵ (Nguồn: Sưu tầm)
Hướng dẫn bấm huyệt hỗ trợ điều trị đột quỵ
Việc bấm huyệt cần được thực hiện bởi các bác sĩ, kỹ thuật viên Đông y có chuyên môn hoặc người nhà đã trải qua tập huấn kỹ lưỡng theo các hướng dẫn bài bản sau:
Các nhóm huyệt phổ biến trong bấm huyệt chữa đột quỵ
Tùy thuộc vào vị trí di chứng trên cơ thể người bệnh, các kỹ thuật viên sẽ tập trung tác động vào các nhóm huyệt đạo tương ứng:
- Nhóm huyệt vùng đầu, mặt (Hỗ trợ cải thiện méo miệng, liệt mặt, nói ngọng):
- Huyệt Bách hội: Nằm ở đỉnh đầu, là điểm giao của đường chính trung và đường nối hai đỉnh vành tai. Có tác dụng tỉnh não, khai khiếu.
- Huyệt Địa thương: Nằm cách khóe miệng khoảng 0.4 thốn. Trị liệt cơ mặt, méo miệng.
- Huyệt Giáp xa: Nằm ở vùng má, nơi cơ cắn nổi lên cao nhất khi người bệnh ngậm chặt miệng.
- Nhóm huyệt ở tay (Hỗ trợ phục hồi vận động chi trên):
- Huyệt Kiên ngưng: Nằm ở vùng vai, chỗ lõm phía dưới đòn vai khi giơ tay ngang.
- Huyệt Khúc trì: Nằm ở đầu ngoài nếp gấp khuỷu tay khi gập cánh tay lại.
- Huyệt Hợp cốc: Nằm ở vùng mu bàn tay, giữa xương đốt ngón tay cái và ngón trỏ.
- Nhóm huyệt ở chân (Hỗ trợ phục hồi khả năng đi lại, chi dưới):
- Huyệt Túc tam lý: Nằm dưới lõm khớp gối ngoài (độc tỵ) xuống 3 thốn, cách mào chày 1 khoát ngón tay.
- Huyệt Dương lăng tuyền: Nằm ở chỗ lõm phía dưới trước đầu nhỏ của xương mác.
- Huyệt Tam âm giao: Nằm ở bờ sau trong xương chày, từ đỉnh mắt cá chân trong đo lên 3 thốn.
Quy trình thực hiện bấm huyệt chữa đột quỵ
Một quy trình bấm huyệt chuẩn xác thường bao gồm các bước sau:
- Chuẩn bị tư thế: Đặt người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi thoải mái trên giường tập chuyên dụng. Người thực hiện vệ sinh tay sạch sẽ, cắt ngắn móng tay để tránh làm xước da người bệnh.
- Xoa bóp làm mềm cơ (Khởi động): Dùng lòng bàn tay xoa, xát, miết nhẹ nhàng lên vùng cơ bị liệt hoặc co cứng của người bệnh từ 3 – 5 phút. Bước này giúp làm ấm da, tăng tuần hoàn ngoại vi và giúp cơ bắp thư giãn.
- Xác định huyệt và tiến hành bấm: Dùng đầu ngón tay cái ấn một lực vừa phải vào huyệt đạo đã xác định. Thực hiện kỹ thuật ấn giữ kết hợp xoay nhẹ theo chiều kim đồng hồ từ 1 – 2 phút tại mỗi huyệt. Lực ấn cần tăng dần từ nhẹ đến vừa phải, tùy theo cảm giác và sức chịu đựng của người bệnh (người bệnh có cảm giác căng tức, đắc khí là đạt yêu cầu).
Thời gian bấm huyệt lý tưởng
- Tần suất: Nên thực hiện bấm huyệt đều đặn 1 – 2 lần mỗi ngày.
- Thời lượng: Mỗi liệu trình bấm huyệt kéo dài từ 20 – 30 phút cho toàn bộ các vùng tổn thương.
- Liệu trình: Một đợt điều trị thường kéo dài liên tục từ 15 – 20 ngày. Sau đó, cho người bệnh nghỉ từ 3 – 5 ngày trước khi bước vào liệu trình tiếp theo để cơ thể có thời gian thích nghi và phản hồi tốt nhất.
Kỹ thuật viên thực hiện bấm huyệt Khúc trì ở tay để kích thích thần kinh chi trên (Nguồn: Sưu tầm)
Những lưu ý bấm huyệt an toàn tại nhà
Khi thực hiện bấm huyệt hỗ trợ điều trị tai biến mạch máu não tại nhà, người chăm sóc cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn sau:
- Tuyệt đối không bấm huyệt trong giai đoạn cấp tính: Khi người bệnh vừa bị đột quỵ, mạch máu não chưa ổn định, việc bấm huyệt có thể làm bùng phát cơn tăng huyết áp cấp tính, khiến xuất huyết não trầm trọng hơn hoặc đẩy các mảng xơ vữa di chuyển gây tắc nghẽn diện rộng. Chỉ thực hiện khi có sự đồng ý bằng văn bản hoặc hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ điều trị.
- Tránh các vùng da tổn thương: Tuyệt đối không bấm huyệt, xoa bóp lên những vùng da đang bị viêm nhiễm, lở loét do nằm lâu, vùng da có vết thương hở hoặc vùng có biểu hiện sưng tấy, chấn thương xương nghiêm trọng.
- Kiểm tra huyết áp trước khi bấm: Trước mỗi lần bấm huyệt, cần đo huyết áp cho người bệnh. Nếu huyết áp đang tăng quá cao (trên 160/90 mmHg) hoặc đang tụt sâu, hãy hoãn việc bấm huyệt cho đến khi chỉ số huyết áp trở lại ngưỡng an toàn.
- Theo dõi sát biểu hiện của người bệnh: Trong suốt quá trình bấm huyệt, cần liên tục quan sát sắc mặt và lắng nghe phản hồi của bệnh nhân. Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau đớn dữ dội, vã mồ hính hột, chóng mặt, hoa mắt, khó thở hoặc mạch đập nhanh, phải lập tức dừng ngay thao tác, đỡ người bệnh nằm nghỉ và kiểm tra các chỉ số sinh tồn.
Người nhà cần theo dõi sát sao biểu hiện sắc mặt của bệnh nhân trong lúc bấm huyệt (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, bấm huyệt chữa đột quỵ là một giải pháp trị liệu mang tính nhân văn và có giá trị thực tiễn rất cao trong y học phục hồi. Khi được kết hợp đúng thời điểm với một thái độ kiên trì, khoa học, phương pháp này sẽ trở thành đòn bẩy mạnh mẽ giúp người bệnh tai biến sớm vượt qua nghịch cảnh, khôi phục lại sự linh hoạt của cơ thể và tìm lại niềm vui trong cuộc sống hằng ngày.
Nguồn tham khảo:
National Library of Medicine
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8692756/