Bệnh gút là dạng viêm khớp do rối loạn chuyển hóa purin, khiến axit uric tích tụ và hình thành tinh thể urat tại khớp. Bệnh gây đau dữ dội, sưng đỏ và ảnh hưởng khả năng vận động. Tuy nhiên, giai đoạn đầu của gút có thể diễn tiến âm thầm, chưa có triệu chứng rõ rệt. Vì vậy, xét nghiệm gút định kỳ hoặc khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ là cách quan trọng giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như tổn thương khớp hay suy thận.
Xét nghiệm Gout là gì?
Dưới góc độ y học lâm sàng, xét nghiệm gút là một tổ hợp bao gồm nhiều phương pháp kiểm tra sinh hóa, phân tích dịch thể và chẩn đoán hình ảnh được thực hiện dựa trên các mẫu bệnh phẩm lấy từ cơ thể người bệnh (như máu, nước tiểu, dịch khớp). Mục tiêu tối thượng của quy trình này là định lượng chính xác nồng độ acid uric – sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa chất purin – và tìm kiếm sự hiện diện của các tinh thể muối natri urat tại vùng khớp tổn thương.
Các dữ liệu thu thập được từ quá trình xét nghiệm không chỉ đóng vai trò là “tiêu chuẩn vàng” để bác sĩ đưa ra kết luận chẩn đoán phân biệt giữa bệnh gút với các dạng viêm khớp khác (như viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm khớp dạng thấp, giả gút), mà còn là cơ sở khoa học để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh. Đồng thời, dựa vào các chỉ số này, đội ngũ y tế có thể theo dõi sát sao tiến trình đáp ứng thuốc của bệnh nhân, từ đó điều chỉnh liều lượng thuốc hạ acid uric sao cho tối ưu và an toàn nhất cho sức khỏe dài lâu.
Các loại xét nghiệm Gout cơ bản
Để xây dựng một bức tranh toàn cảnh về trạng thái bệnh lý của bệnh nhân, các bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp thường phối hợp chỉ định một hoặc nhiều phương pháp xét nghiệm gút cơ bản dưới đây:
Xét nghiệm nồng độ acid uric trong máu (UA)
Đây là loại xét nghiệm sinh hóa máu phổ biến nhất, đóng vai trò nền tảng trong quy trình sàng lọc và chẩn đoán bệnh gút. Bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ tiến hành lấy một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch ở cánh tay của người bệnh, sau đó đưa vào máy ly tâm phân tích để định lượng hàm lượng acid uric có trong huyết thanh hoặc huyết tương.
Chỉ số này phản ánh trực tiếp trạng thái cân bằng giữa lượng purin nạp vào (từ thực phẩm, nội sinh) và khả năng đào thải của cơ thể. Tuy nhiên, một lưu ý lâm sàng quan trọng là nồng độ acid uric máu cao (tăng acid uric máu đơn thuần) chưa đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn mắc bệnh gút; ngược lại, trong một số cơn gút cấp tính dữ dội, nồng độ acid uric máu vẫn có thể ở ngưỡng bình thường do acid uric đã tập trung kết tủa hết vào trong khớp. Vì vậy, xét nghiệm này luôn cần kết hợp với các dấu hiệu lâm sàng khác.
Xét nghiệm máu định lượng acid uric là bước sàng lọc nền tảng trong chẩn đoán bệnh gút (Nguồn: Sưu tầm)
Xét nghiệm UA niệu 24 giờ
Bên cạnh xét nghiệm máu, xét nghiệm acid uric trong nước tiểu gom được suốt 24 giờ liên tục là một kỹ thuật vô cùng quan trọng. Phương pháp này yêu cầu người bệnh thu thập toàn bộ lượng nước tiểu của mình trong vòng 1 ngày đêm vào một bình chứa chuyên dụng theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế.
Mục đích chính của xét nghiệm UA niệu 24 giờ là giúp bác sĩ phân loại chính xác cơ chế sinh bệnh gút ở từng bệnh nhân cụ thể: do cơ thể tăng sản xuất acid uric quá mức hay do thận bị suy giảm chức năng đào thải chất thải này. Dữ liệu này có ý nghĩa quyết định trong việc lựa chọn loại thuốc điều trị đặc hiệu: nhóm thuốc tăng đào thải acid uric qua thận hay nhóm thuốc ức chế tổng hợp acid uric.
Xét nghiệm dịch khớp
Trong các trường hợp cơn đau khớp diễn tiến phức tạp hoặc các chỉ số xét nghiệm máu không rõ ràng, xét nghiệm dịch khớp được coi là “tiêu chuẩn vàng” mang tính khẳng định tuyệt đối. Bác sĩ sẽ sử dụng một chiếc kim nhỏ, tiến hành thủ thuật chọc hút dịch khớp trực tiếp từ ổ khớp đang bị sưng tấy, viêm đau (thường là khớp gối hoặc khớp ngón chân cái) dưới điều kiện vô trùng tuyệt đối.
Mẫu dịch khớp thu được sẽ được đưa vào phòng thí nghiệm để soi dưới kính hiển vi phân cực. Nếu kết quả quan sát thấy sự hiện diện rõ mồn một của các tinh thể muối natri urat hình kim, sắc nhọn, nằm tự do hoặc bên trong các tế bào bạch cầu, bác sĩ có thể đưa ra kết luận chẩn đoán xác định bệnh nhân mắc bệnh gút mà không cần phụ thuộc vào chỉ số acid uric máu. Ngoài ra, việc phân tích dịch khớp còn giúp loại trừ hoàn toàn nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn – một tình trạng cấp cứu sản khoa/ngoại khoa nguy hiểm.
Chọc hút và phân tích dịch khớp là phương pháp mang lại độ chính xác tuyệt đối trong chẩn đoán gút (Nguồn: Sưu tầm)
Xét nghiệm chức năng thận
Thận là cơ quan đảm nhận hơn 75% nhiệm vụ lọc và tống xuất acid uric ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, khi lượng tinh thể urat tích tụ trong máu quá nhiều, chúng có thể lắng đọng ngay tại hệ thống ống thận, gây hình thành sỏi thận urat, viêm thận kẽ và lâu dần dẫn đến suy thận. Ngược lại, những người có bệnh lý nền suy thận mạn tính cũng sẽ khiến hàm lượng acid uric bị ứ đọng, kích khởi bệnh gút tiến triển nặng hơn.
Do đó, một quy trình xét nghiệm gút toàn diện luôn bắt buộc phải đi kèm với các chỉ số đánh giá chức năng thận bao gồm: Xét nghiệm Creatinin và Ure huyết thanh, kết hợp với việc tính toán tốc độ lọc cầu thận (eGFR). Các chỉ số này giúp bác sĩ tiên lượng sớm nguy cơ tổn thương thận do gút, từ đó có biện pháp bảo vệ nhu mô thận và lựa chọn loại thuốc điều trị gút với liều lượng phù hợp, tránh gây độc cho thận.
Ý nghĩa các chỉ số trong xét nghiệm Gout
Để giúp chị em và người bệnh có thể chủ động đọc hiểu và đánh giá sơ bộ kết quả phiếu xét nghiệm của mình, việc nắm vững các chỉ số tiêu chuẩn và ý nghĩa y khoa của chúng là điều rất cần thiết:
- Chỉ số acid uric máu ở người bình thường, khỏe mạnh:
- Đối với nam giới: Dao động trong khoảng từ 3,5 đến 7,2 mg/dL (tương đương 210 – 420 µmol/L).
- Đối với nữ giới: Dao động trong khoảng từ 2,6 đến 6,0 mg/dL (tương đương 150 – 360 µmol/L).
- Khi chỉ số acid uric máu tăng cao vượt ngưỡng: Nếu kết quả xét nghiệm máu cho thấy hàm lượng acid uric vượt quá mức 7,2 mg/dL ở nam và 6,0 mg/dL ở nữ, cơ thể bạn đang ở trạng thái “tăng acid uric máu”. Trạng thái này làm tăng nguy cơ kết tủa tinh thể urat tại khớp. Đối với bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc gút, mục tiêu điều trị dài hạn là phải uống thuốc để duy trì chỉ số này luôn nằm dưới mức 6,0 mg/dL (360 µmol/L) đối với gút chưa có hạt tophi, và dưới 5,0 mg/dL (300 µmol/L) đối với trường hợp gút nặng đã xuất hiện hạt tophi phá hủy khớp.
- Chỉ số acid uric trong nước tiểu 24 giờ: Ngưỡng bình thường dao động từ 250 đến 750 mg/24 giờ. Nếu lượng acid uric trong nước tiểu vượt quá 800 mg/24 giờ ở người có chế độ ăn bình thường, chứng tỏ cơ thể bạn thuộc nhóm “tăng sản xuất nội sinh”, cần hạn chế các thuốc làm tăng đào thải vì dễ gây sỏi thận.
- Chỉ số chức năng thận (Creatinin): Giá trị bình thường ở nam là 0,6 – 1,2 mg/dL và ở nữ là 0,5 – 1,1 mg/dL. Nếu chỉ số này tăng cao kết hợp với eGFR giảm mạnh, chứng tỏ bệnh gút đã bắt đầu gây ảnh hưởng tiêu cực, làm suy giảm chức năng lọc của cầu thận.
Những lưu ý khi tiến hành xét nghiệm Gout
Để đảm bảo kết quả xét nghiệm gút đạt độ chính xác cao nhất, phản ánh đúng thực trạng sức khỏe sinh hóa của cơ thể và tránh các sai lệch lâm sàng không đáng có, người bệnh cần đặc biệt tuân thủ các lưu ý quan trọng trước khi lấy mẫu bệnh phẩm sau:
Tuân thủ việc nhịn ăn và hạn chế đạm trước khi xét nghiệm giúp kết quả không bị sai lệch (Nguồn: Sưu tầm)
- Nhịn ăn trước khi lấy máu: Người bệnh cần nhịn ăn hoàn toàn (không ăn bất kỳ loại thực phẩm nào) trong vòng ít nhất từ 8 đến 12 tiếng trước khi tiến hành lấy máu xét nghiệm. Bạn chỉ được phép uống nước lọc tinh khiết để bù nước cho cơ thể. Việc ăn uống sát giờ xét nghiệm sẽ làm thay đổi lượng đường, mỡ và các chất chuyển hóa trong máu, trực tiếp làm sai lệch chỉ số acid uric.
- Kiêng tuyệt đối rượu bia và chất kích thích: Trong vòng 24 đến 48 tiếng trước ngày xét nghiệm, bạn cần nói “không” hoàn toàn với các thức uống chứa cồn như rượu, bia, nước ngọt có gas. Cồn là tác nhân làm suy giảm mạnh mẽ khả năng lọc và đào thải acid uric của thận tại ống thận, khiến nồng độ acid uric máu tăng cao giả tạo trên kết quả xét nghiệm.
- Hạn chế thực phẩm giàu purin: Trong bữa ăn cuối cùng trước khi nhịn ăn, người bệnh nên lựa chọn các món ăn thanh đạm, hạn chế tối đa các loại thực phẩm giàu purin như thịt bò, thịt chó, hải sản (tôm, cua, ghẹ), nội tạng động vật (gan, lòng, bầu dục) và các loại măng, nấm. Nạp quá nhiều đạm purin sát giờ xét nghiệm sẽ khiến lượng acid uric tăng vọt cục bộ.
- Thông báo cho bác sĩ các loại thuốc đang sử dụng: Rất nhiều loại thuốc điều trị bệnh lý nền thông thường có thể làm thay đổi nồng độ acid uric máu. Bạn cần chủ động kê khai với bác sĩ nếu đang sử dụng các thuốc như: thuốc lợi tiểu (Aspirin liều thấp, Furosemid, Thiazid), thuốc chống lao, thuốc điều hòa miễn dịch, hoặc ngay cả các loại vitamin (đặc biệt là Vitamin C liều cao). Bác sĩ có thể yêu cầu bạn tạm ngưng sử dụng các loại thuốc này vài ngày trước khi lấy mẫu nếu thấy cần thiết.
- Giữ tinh thần thoải mái, uống đủ nước: Tránh trạng thái căng thẳng, stress kéo dài hoặc vận động thể chất quá nặng nhọc, tập gym cường độ cao trước ngày đi xét nghiệm. Đồng thời, hãy chú ý uống đủ nước lọc vào ngày hôm trước để giúp máu lưu thông tốt và việc lấy mẫu tĩnh mạch diễn ra thuận lợi.
Tóm lại, xét nghiệm gút là một bước đi y khoa không thể thay thế, giúp phái đẹp và các đấng mày râu chủ động bảo vệ hệ vận động xương khớp của mình trước sự tấn công của căn bệnh chuyển hóa này. Khi nhận thấy các dấu hiệu sưng đau khớp bất thường, hãy chủ động đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thực hiện các xét nghiệm bài bản, từ đó làm chủ sức khỏe và tận hưởng cuộc sống trọn vẹn.