Bệnh dại có tỷ lệ tử vong gần 100% khi phát bệnh, nên việc tiêm phòng sau khi bị chó cắn là vô cùng cấp thiết. Số lượng mũi tiêm sẽ tùy thuộc vào mức độ vết thương, lịch sử tiêm chủng và tình trạng con vật. Tuân thủ đúng phác đồ là “lá chắn” duy nhất ngăn virus tấn công hệ thần kinh, bảo vệ tính mạng của người bệnh.
Bị chó cắn tiêm bao nhiêu mũi?
Số lượng mũi tiêm vắc xin phòng dại không cố định cho mọi đối tượng mà được cá nhân hóa dựa trên tình trạng phơi nhiễm của từng người.
Trường hợp chưa từng tiêm phòng dại
Đối với những người chưa bao giờ được tiêm dự phòng bệnh dại trước đó, phác đồ tiêm sau phơi nhiễm thường kéo dài và đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về thời gian. Hiện nay, Bộ Y tế Việt Nam và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo hai hình thức tiêm chính là tiêm bắp và tiêm trong da. Với hình thức tiêm bắp, phác đồ thông dụng bao gồm 5 mũi vào các ngày: ngày 0 (ngày tiêm mũi đầu tiên), ngày 3, ngày 7, ngày 14 và ngày 28.
Nếu chọn hình thức tiêm trong da (tiết kiệm vắc xin và chi phí hơn), phác đồ thường gồm 4 mũi vào các ngày 0, 3, 7 và 28, mỗi lần tiêm tại hai vị trí khác nhau. Việc thực hiện đầy đủ các mũi tiêm này giúp cơ thể sản sinh đủ lượng kháng thể cần thiết để trung hòa virus dại trước khi chúng kịp tấn công não bộ.
Trường hợp đã từng tiêm phòng dại trước đó
Nếu nạn nhân đã hoàn thành phác đồ tiêm dự phòng (trước khi bị cắn) hoặc đã từng tiêm đủ phác đồ sau phơi nhiễm trong vòng 5 năm gần đây, lộ trình tiêm chủng sẽ đơn giản hơn rất nhiều. Lúc này, cơ thể đã có sẵn “trí nhớ miễn dịch”, vì vậy bác sĩ thường chỉ chỉ định tiêm nhắc lại 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3.
Việc tiêm nhắc lại giúp huy động nhanh chóng lượng lớn kháng thể để bảo vệ cơ thể mà không cần phải thực hiện lại toàn bộ 5 mũi như người chưa từng tiêm. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc tiêm dự phòng bệnh dại, giúp giảm bớt gánh nặng về cả thời gian lẫn chi phí nếu chẳng may gặp sự cố sau này.
Trường hợp cần tiêm huyết thanh kháng dại
Đối với các vết thương ở mức độ nặng (độ III) như vết cắn sâu, chảy máu nhiều, hoặc vết cắn nằm ở những vị trí nhạy cảm gần hệ thần kinh trung ương như đầu, mặt, cổ và các đầu ngón tay, chỉ tiêm vắc xin là chưa đủ. Trong những tình huống này, virus dại có thể di chuyển rất nhanh về não trước khi vắc xin kịp giúp cơ thể tạo ra kháng thể.
Do đó, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm thêm huyết thanh kháng dại (ERIG hoặc HRIG). Huyết thanh cung cấp các kháng thể có sẵn để bao vây và tiêu diệt virus tại chỗ ngay lập tức. Đây là biện pháp cấp bách nhằm “mua” thêm thời gian cho cơ thể sản sinh kháng thể chủ động từ vắc xin.
Hãy tham khảo ý kiến chuyên gia tại Pharmacity để được hướng dẫn về các bước chăm sóc sức khỏe sau khi tiêm chủng (Nguồn: Sưu tầm)
Quy trình tiêm chủng và cách thức tiêm
Tiêm phòng dại là một quy trình kỹ thuật đòi hỏi sự chính xác và theo dõi sát sao để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người bệnh.
Khám và đánh giá mức độ phơi nhiễm
Trước khi tiêm, bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng và khai thác thông tin chi tiết về sự cố. Các yếu tố quan trọng bao gồm: vị trí vết cắn, tình trạng con vật (có biểu hiện dại hay không, đã được tiêm phòng chưa), hoàn cảnh bị cắn (bị chó tấn công hay do trêu chọc) và đặc biệt là lịch sử tiêm chủng của nạn nhân. Dựa trên các yếu tố này, bác sĩ sẽ phân loại mức độ phơi nhiễm theo tiêu chuẩn của WHO để đưa ra phác đồ tiêm chủng phù hợp nhất, bao gồm số mũi vắc xin và việc có cần tiêm huyết thanh hay không.
Tiêm vắc xin phòng dại theo phác đồ
Vắc xin sẽ được tiêm vào vùng cơ delta (bắp tay) đối với người lớn hoặc vùng mặt trước ngoài đùi đối với trẻ nhỏ. Tuyệt đối không tiêm vắc xin dại vào vùng mông vì khả năng hấp thu vắc xin tại đây kém hơn, ảnh hưởng đến hiệu quả tạo miễn dịch. Việc tiêm chủng phải được thực hiện tại các cơ sở y tế đủ điều kiện, do nhân viên y tế đã qua đào tạo thực hiện. Người bệnh cần ghi nhớ lịch tiêm và không được tự ý bỏ mũi hoặc tiêm sai ngày, vì mỗi mũi tiêm đều đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố nồng độ kháng thể trong máu.
Theo dõi sau tiêm
Sau khi tiêm, người bệnh cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất 30 phút để kiểm soát các phản ứng phản vệ cấp tính (dù rất hiếm gặp với vắc xin thế hệ mới). Sau khi về nhà, cần tiếp tục theo dõi các biểu hiện toàn thân trong vòng 24 đến 48 giờ như sốt, sưng đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi hoặc đau đầu. Các phản ứng này thường nhẹ và sẽ tự hết sau vài ngày. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào nghiêm trọng như khó thở, phát ban toàn thân hoặc sốt cao không hạ, cần quay lại cơ sở y tế ngay lập tức để được xử lý kịp thời.
Mức độ nguy hiểm của bệnh dại
Bệnh dại không có cơ hội sống sót thứ hai nếu người bệnh không được can thiệp kịp thời bằng vắc xin. Virus dại sau khi xâm nhập vào cơ thể sẽ bám vào các sợi dây thần kinh và di chuyển dần về phía tủy sống và não bộ với tốc độ khoảng 12-24mm mỗi ngày. Thời gian ủ bệnh có thể thay đổi tùy theo vị trí vết cắn; vết cắn càng gần não thì thời gian phát bệnh càng nhanh.
Một khi virus đã tấn công vào não, nó gây ra tình trạng viêm não cấp tính, khiến người bệnh gặp các triệu chứng kinh khủng như sợ nước, sợ gió, sợ ánh sáng, co thắt cơ hầu họng và dẫn đến tử vong do suy hô hấp, liệt cơ. Do đó, việc tiêm phòng dại sau khi bị chó cắn là hành động khẩn cấp, không thể trì hoãn bất kể vết cắn lớn hay nhỏ.
Duy trì sức khỏe hệ miễn dịch tốt giúp cơ thể đáp ứng vắc xin hiệu quả hơn (Nguồn: Sưu tầm)
Vắc xin phòng dại có mấy loại?
Sự phát triển của y học đã mang lại những loại vắc xin dại hiện đại, an toàn và hiệu quả vượt trội so với các thế hệ cũ.
Vắc xin sản xuất trên tế bào
Hiện nay, các loại vắc xin dại được sản xuất trên tế bào (như tế bào Vero hoặc tế bào lưỡng bội người) đã hoàn toàn thay thế các loại vắc xin cũ làm từ mô não động vật. Ưu điểm của vắc xin thế hệ mới là độ tinh khiết cực cao, không chứa các tạp chất protein từ não nên hoàn toàn không gây ra các biến chứng về thần kinh hay suy giảm trí nhớ như những lời đồn thổi dân gian. Các loại vắc xin này có khả năng kích thích cơ thể tạo ra kháng thể nhanh và duy trì nồng độ bảo vệ trong thời gian dài.
Vắc xin đạt tiêu chuẩn WHO
Các vắc xin đang lưu hành tại Việt Nam đều phải đạt những tiêu chuẩn khắt khe về an toàn và hiệu quả của Tổ chức Y tế Thế giới. Chúng được kiểm định nghiêm ngặt về quy trình sản xuất, bảo quản lạnh (chuỗi dây chuyền lạnh) từ nhà máy đến tận tay người tiêu dùng. Việc sử dụng vắc xin đạt chuẩn giúp đảm bảo rằng mỗi mũi tiêm đều mang lại sự bảo vệ tối đa cho người bệnh trước mối đe dọa của virus dại.
Các vắc xin đang được sử dụng phổ biến
Một số loại vắc xin phòng dại phổ biến hiện nay có thể kể đến như Verorab (Pháp), Abhayrab (Ấn Độ) hay Indirab (Ấn Độ). Đây đều là những loại vắc xin đã được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới với hồ sơ an toàn rất tốt. Tùy thuộc vào sự cung ứng của cơ sở tiêm chủng mà người bệnh sẽ được tư vấn loại vắc xin phù hợp. Điều quan trọng nhất là bạn nên thực hiện tiêm chủng tại các trung tâm uy tín để đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình tiêm an toàn.
Không tiêm phòng dại có sao không?
Việc không tiêm phòng sau khi bị chó cắn là một quyết định mạo hiểm bằng cả tính mạng. Mặc dù không phải con chó nào cũng mang virus dại, nhưng bằng mắt thường, chúng ta không thể xác định chắc chắn con vật có đang trong thời gian ủ bệnh hay không.
Nhiều trường hợp con chó vẫn tỏ ra khỏe mạnh nhưng virus đã có trong nước bọt từ vài ngày trước đó. Nếu chẳng may bị nhiễm virus dại mà không tiêm phòng, khi các dấu hiệu phát bệnh xuất hiện, y học hiện nay hoàn toàn bất lực. Sự chủ quan có thể dẫn đến cái chết đau đớn cho nạn nhân và nỗi đau khôn nguôi cho người thân. Vì vậy, tiêm phòng dại không phải là một sự lựa chọn, mà là một mệnh lệnh bắt buộc để bảo toàn mạng sống.
Lưu ý khi bị chó cắn
Bên cạnh việc tiêm chủng, cách xử lý ngay tại hiện trường và trong sinh hoạt hằng ngày cũng ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị.
- Xử lý vết thương ngay lập tức: Rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút là bước “cấp cứu” virus dại hiệu quả nhất.
- Tránh bôi các chất lạ: Không bôi dầu hỏa, vôi, tỏi hay đắp lá lên vết thương vì sẽ gây nhiễm trùng và hoại tử mô.
- Chế độ sinh hoạt lành mạnh: Sau khi tiêm vắc xin, người bệnh nên tránh uống rượu bia, không hút thuốc lá và hạn chế các chất kích thích vì chúng có thể làm suy giảm khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể đối với vắc xin.
- Theo dõi con vật: Nếu là chó nhà, hãy nhốt và theo dõi nó trong 10 ngày. Nếu con vật vẫn khỏe mạnh sau 10 ngày, bác sĩ có thể xem xét việc dừng các mũi tiêm tiếp theo tùy theo phác đồ.
Trang bị đầy đủ các dung dịch sát khuẩn như Povidine từ Pharmacity để sơ cứu vết thương đúng cách (Nguồn: Sưu tầm)
Hiệu quả phòng bệnh của vắc xin dại
Vắc xin phòng dại là một trong những loại vắc xin có hiệu quả cao nhất hiện nay nếu được sử dụng đúng cách và kịp thời. Sau khi tiêm đủ phác đồ, 100% người khỏe mạnh sẽ sản sinh ra lượng kháng thể vượt mức bảo vệ cần thiết. Hiệu quả này giúp ngăn chặn hoàn toàn sự xâm nhập của virus vào hệ thần kinh trung ương.
Tuy nhiên, hiệu quả của vắc xin phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm tiêm. Tiêm càng sớm ngay sau khi bị cắn thì khả năng bảo vệ càng cao. Một khi đã tuân thủ đúng lịch hẹn và hoàn thành đầy đủ số mũi tiêm theo chỉ định của bác sĩ, bạn có thể hoàn toàn yên tâm về sự an toàn của mình trước bệnh dại.
Phác đồ tiêm phòng dại thông thường gồm 5 mũi cho người mới hoặc 2 mũi nhắc lại cho người đã tiêm đủ trước đó. Đừng để sự chủ quan ngăn cản bạn thực hiện biện pháp bảo vệ sự sống duy nhất này. Pharmacity luôn đồng hành cùng gia đình bạn với đầy đủ vật tư sát khuẩn và sản phẩm hỗ trợ đề kháng chính hãng. Hãy chủ động trang bị kiến thức và tiêm chủng kịp thời để ngăn chặn hiểm họa từ bệnh dại.