Bệnh cầu cơ mạch vành là gì? Có nguy hiểm không?
Cầu cơ mạch vành là biến thể giải phẫu khi một đoạn động mạch vành chạy xuyên trong nhu mô cơ tim thay vì trên bề mặt epicardium. Hiện tượng co bóp cơ tim trong thời kỳ tâm thu gây ép lòng mạch cục bộ, dẫn đến rối loạn dòng chảy và giảm dự trữ lưu lượng mạch vành. Việc nhận diện qua MSCT hoặc chụp mạch giúp phân tầng rủi ro và thiết lập kế hoạch quản trị huyết động phù hợp.
Bệnh cầu cơ mạch vành là gì?
Về mặt giải phẫu học, động mạch vành bình thường nằm trong lớp mỡ trên bề mặt tim (lớp thượng tâm vị). Cầu cơ mạch vành là một bất thường bẩm sinh xảy ra khi một đoạn của động mạch vành chạy sâu vào bên trong lớp cơ tim thay vì nằm phía trên. Đoạn mạch máu nằm “dưới hầm” này được gọi là đoạn động mạch nội cơ, và phần cơ tim bao phủ lên trên nó chính là “cầu cơ”. Trong mỗi nhịp đập, khi tim co bóp (thì tâm thu), các thớ cơ của cầu cơ sẽ ép chặt lấy đoạn động mạch này, làm hẹp lòng mạch tạm thời. Điều đáng nói là quá trình tưới máu cho cơ tim chủ yếu diễn ra ở thì tâm trương (khi tim giãn ra), do đó trong hầu hết các trường hợp, sự chèn ép ở thì tâm thu không gây ra vấn đề gì quá lớn. Tuy nhiên, nếu đoạn cầu cơ này quá dài, quá dày hoặc trái tim đập quá nhanh, dòng máu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim.
Nguyên nhân gây bệnh cầu cơ mạch vành
Khác với bệnh xơ vữa động mạch vốn hình thành do lối sống và tuổi tác, bệnh cầu cơ mạch vành hoàn toàn là một bất thường bẩm sinh. Nghĩa là tình trạng này đã hiện diện ngay từ khi đứa trẻ mới chào đời do những sai sót trong quá trình hình thành hệ thống mạch máu và cơ tim ở giai đoạn phôi thai. Các nghiên cứu bệnh học cho thấy tỉ lệ người có cầu cơ mạch vành trong cộng đồng là khá cao, nhưng phần lớn không bao giờ biết mình có nó vì không có biểu hiện lâm sàng. Tình trạng này chỉ thực sự trở thành “bệnh” khi các yếu tố khác xuất hiện và làm trầm trọng thêm sự chèn ép. Ví dụ, khi một người bước vào tuổi trung niên, tình trạng phì đại cơ tim do cao huyết áp sẽ khiến cầu cơ dày lên và ép mạnh hơn vào mạch máu. Hoặc khi các mảng xơ vữa động mạch hình thành ngay tại vị trí trước đoạn cầu cơ, sự kết hợp giữa tắc nghẽn cơ học và tắc nghẽn do xơ vữa sẽ khiến các triệu chứng bùng phát dữ dội.
Triệu chứng thường gặp
Đa số người có cầu cơ mạch vành chung sống hòa bình với nó suốt đời mà không có triệu chứng. Tuy nhiên, khi mức độ chèn ép mạch máu trở nên đáng kể, người bệnh sẽ bắt đầu cảm nhận được các tín hiệu cầu cứu từ trái tim. Triệu chứng phổ biến nhất là cơn đau thắt ngực, thường xuất hiện khi gắng sức, căng thẳng tâm lý hoặc sau khi ăn no – những thời điểm mà tim phải đập nhanh và mạnh hơn. Cảm giác đau thường được mô tả là nặng ngực, bị bóp nghẹt hoặc tức tối ở vùng sau xương ức, có thể lan lên cổ hoặc tay trái. Đi kèm với đó là tình trạng khó thở, mệt mỏi nhanh chóng khi làm việc nặng, và cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực. Một đặc điểm khá đặc thù của đau ngực do cầu cơ là nó có thể kéo dài hơn và khó đáp ứng với các loại thuốc giãn mạch thông thường so với đau ngực do xơ vữa động mạch. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể cảm thấy choáng váng hoặc ngất xỉu do cung lượng máu đến não bị ảnh hưởng đột ngột.
Đau thắt ngực khi gắng sức là dấu hiệu cảnh báo phổ biến nhất của bệnh cầu cơ mạch vành (Nguồn: Sưu tầm)
Bệnh cầu cơ mạch vành có nguy hiểm không?
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhìn nhận ở hai khía cạnh. Với đại đa số người bệnh, cầu cơ mạch vành được coi là một biến thể lành tính và không làm giảm tuổi thọ. Tuy nhiên, nó không hoàn toàn vô hại. Ở một nhóm nhỏ bệnh nhân, sự chèn ép liên tục và kéo dài có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng. Nguy hiểm nhất là tình trạng nhồi máu cơ tim cấp, xảy ra khi sự chèn ép quá mạnh kết hợp với tình trạng co thắt mạch máu gây tắc nghẽn hoàn toàn dòng máu. Ngoài ra, cầu cơ mạch vành kéo dài có thể gây ra các rối loạn nhịp tim hiểm nghèo hoặc dẫn đến tình trạng suy tim do cơ tim thường xuyên bị bỏ đói oxy. Một điểm đáng lưu ý khác là sự hiện diện của cầu cơ có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch diễn ra sớm hơn tại đoạn mạch nằm ngay trước cầu cơ do sự thay đổi của dòng chảy và áp lực máu. Vì vậy, mặc dù không cần quá hoảng sợ, nhưng bệnh cầu cơ mạch vành cần được đánh giá kỹ lưỡng bởi bác sĩ chuyên khoa để phân loại mức độ rủi ro.
Phương pháp chẩn đoán
Vì cầu cơ mạch vành nằm sâu trong lớp cơ tim nên các phương pháp thăm khám thông thường như điện tâm đồ lúc nghỉ thường không phát hiện được bất thường. Chẩn đoán bệnh đòi hỏi các kỹ thuật hình ảnh chuyên sâu hơn. Chụp cắt lớp vi tính (CT) đa dãy động mạch vành hiện nay được coi là phương pháp tầm soát hiệu quả nhất, cho phép bác sĩ quan sát rõ ràng đường đi của động mạch xuyên qua lớp cơ tim. Chụp mạch vành qua da (DSA) – tiêu chuẩn vàng – sẽ cho thấy hình ảnh “hiệu ứng vắt sữa” (milking effect), tức là đoạn động mạch bị thu nhỏ lại ở thì tâm thu và nở ra ở thì tâm trương. Ngoài ra, siêu âm tim gắng sức hoặc điện tâm đồ gắng sức cũng được thực hiện để đánh giá xem tình trạng cầu cơ có thực sự gây ra thiếu máu cơ tim khi tim phải làm việc cường độ cao hay không. Sự kết hợp giữa hình ảnh học và đánh giá chức năng giúp bác sĩ quyết định liệu tình trạng cầu cơ này có cần phải điều trị can thiệp hay chỉ cần theo dõi định kỳ.
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại giúp xác định chính xác vị trí và độ sâu của cầu cơ (Nguồn: Sưu tầm)
Điều trị và theo dõi bệnh cầu cơ mạch vành
Chiến lược điều trị cầu cơ mạch vành phụ thuộc hoàn toàn vào việc liệu bệnh nhân có triệu chứng hay không. Đối với những người không có triệu chứng, thông thường không cần điều trị bằng thuốc mà chỉ cần theo dõi sức khỏe định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh. Với những người có triệu chứng đau ngực, điều trị nội khoa bằng thuốc luôn là lựa chọn đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu thuốc không đem lại hiệu quả và người bệnh vẫn bị đau ngực dai dẳng làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, các biện pháp can thiệp có thể được cân nhắc. Phẫu thuật cắt bỏ dải cầu cơ (myotomy) để giải phóng động mạch vành là phương pháp hiệu quả nhất để giải quyết triệt để nguyên nhân cơ học. Trong một số ít trường hợp, phẫu thuật bắc cầu động mạch vành cũng có thể được thực hiện. Việc đặt stent trong bệnh cầu cơ mạch vành hiện nay rất hạn chế vì nguy cơ stent bị gãy hoặc gây tổn thương mạch máu do lực ép liên tục của cơ tim là rất cao.
Thuốc điều trị bệnh cầu cơ mạch vành
Trong điều trị nội khoa, hai nhóm thuốc được ưu tiên sử dụng hàng đầu là thuốc chẹn beta giao cảm và thuốc chẹn kênh calci. Thuốc chẹn beta giúp làm chậm nhịp tim và giảm sức co bóp của cơ tim, từ đó làm giảm lực ép của cầu cơ lên mạch máu và kéo dài thời gian tâm trương để tim được tưới máu tốt hơn. Thuốc chẹn kênh calci cũng có tác dụng tương tự và giúp giãn mạch, ngăn ngừa các cơn co thắt mạch vành đi kèm. Một lưu ý cực kỳ quan trọng đối với bệnh nhân cầu cơ mạch vành là cần thận trọng hoặc tránh dùng các loại thuốc giãn mạch nhóm Nitrate (vốn rất phổ biến trong điều trị đau thắt ngực do xơ vữa). Nguyên nhân là vì Nitrate có thể làm trầm trọng thêm tình trạng chèn ép mạch máu do cầu cơ thông qua việc làm giãn phần động mạch phía trên và gây phản xạ tăng nhịp tim. Ngoài ra, các thuốc chống kết tập tiểu cầu như Aspirin cũng có thể được chỉ định nếu bệnh nhân có kèm theo các yếu tố nguy cơ của xơ vữa động mạch.
Sử dụng thuốc đúng chỉ dẫn kết hợp với nghỉ ngơi giúp kiểm soát tốt các triệu chứng của bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Quản trị cầu cơ mạch vành tập trung vào kiểm soát tần số tim nhằm tối ưu hóa thời gian làm đầy tâm trương và giảm lực ép lên lòng mạch. Việc duy trì ổn định huyết áp, lipid máu kết hợp lộ trình theo dõi chuyên khoa giúp ngăn chặn các biến cố thiếu máu cục bộ thứ phát. Đây là giải pháp thiết yếu để bảo tồn dự trữ mạch vành, cải thiện dung nạp vận động và duy trì chức năng tim mạch ổn định.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/benh-cau-co-mach-vanh-co-phai-benh-nguy-hiem-khong-vi
https://tapchiyhocvietnam.vn/index.php/vmj/article/view/15470
https://medic.com.vn/storage/2024/10/CauCoMachVanh_BsVoTrongThinh.pdf
https://benhvienthucuc.vn/song-khoe/benh-tim-mach/chan-doan-va-dieu-tri-benh-cau-co-mach-vanh
https://nhathuoclongchau.com.vn/bai-viet/benh-cau-co-mach-vanh-nguyen-nhan-trieu-chung-va-cach-dieu-tri.html