Khi nào cần siêu âm chọc hút nang gan? Quy trình và biến chứng
Chọc hút nang gan qua da dưới hướng dẫn siêu âm là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu giúp dẫn lưu dịch và thu thập mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm tế bào học. Việc định vị bằng hình ảnh thời gian thực cho phép mũi kim tiếp cận chính xác tổn thương, hạn chế rủi ro xâm phạm mạch máu và nhu mô lành. Đây là phương pháp ưu tiên để giải áp cơ học và xác định bản chất dịch nang.
Siêu âm chọc hút nang gan là gì?
Siêu âm chọc hút nang gan là một thủ thuật can thiệp ngoại khoa sử dụng máy siêu âm để dẫn đường cho một cây kim chuyên dụng đi xuyên qua da vào trực tiếp lòng nang gan nhằm hút sạch dịch bên trong. Đây được coi là phương pháp điều trị bảo tồn và xâm lấn tối thiểu vì nó không đòi hỏi phải rạch da lớn hay gây mê toàn thân như phẫu thuật nội soi hay phẫu thuật mở. Mục đích của thủ thuật này thường là để giảm nhẹ các triệu chứng chèn ép do nang quá lớn gây ra, hoặc kết hợp với việc tiêm các chất gây xơ như cồn tuyệt đối để phá hủy lớp biểu mô thành nang, ngăn ngừa dịch tái tích tụ. Bên cạnh giá trị điều trị, dịch hút ra còn được gửi đi xét nghiệm tế bào học, vi trùng học hoặc sinh hóa để phân biệt giữa nang lành tính, nang sán ký sinh trùng hay các khối u nang có tiềm năng ác tính.
Các đối tượng cần chọc hút nang gan
Dù là một kỹ thuật an toàn và hiệu quả, không phải trường hợp nang gan nào cũng cần đến sự can thiệp này. Việc lựa chọn bệnh nhân được thực hiện dựa trên những tiêu chuẩn chỉ định và chống chỉ định nghiêm ngặt nhằm đảm bảo lợi ích điều trị vượt trội hơn các rủi ro.
Chỉ định
Kỹ thuật siêu âm chọc hút nang gan thường được chỉ định cho các trường hợp cụ thể như: Bệnh nhân có nang gan kích thước lớn (thường trên 5-10cm) gây ra các triệu chứng lâm sàng khó chịu như đau tức vùng hạ sườn phải, cảm giác đầy bụng, khó thở do chèn ép cơ hoành. Những trường hợp nang gan có dấu hiệu biến chứng như nhiễm trùng (tạo thành áp xe gan dạng nang) hoặc xuất huyết trong nang gây đau cấp tính. Thủ thuật này cũng được chỉ định khi bác sĩ cần lấy mẫu dịch để xét nghiệm chẩn đoán phân biệt trong những trường hợp hình ảnh siêu âm hay CT không rõ ràng. Đặc biệt, đây là lựa chọn ưu tiên cho những bệnh nhân cao tuổi, người có nhiều bệnh nền không đủ sức khỏe để chịu đựng một cuộc phẫu thuật nội soi cắt chóp nang.
Chống chỉ định
Thủ thuật này sẽ không được thực hiện hoặc phải hoãn lại nếu người bệnh rơi vào các trường hợp sau: Bệnh nhân có rối loạn đông máu nặng (số lượng tiểu cầu thấp hoặc tỷ lệ prothrombin giảm) vì nguy cơ chảy máu sau chọc kim là rất cao. Những người mắc các bệnh lý nhiễm trùng toàn thân nặng hoặc đang trong tình trạng sốc. Một chống chỉ định quan trọng khác là nghi ngờ nang sán chó (Echinococcus) mà chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thuốc kháng ký sinh trùng, vì việc chọc vào nang sán có thể làm rơi vãi các đầu sán ra khoang bụng gây sốc phản vệ nguy hiểm. Ngoài ra, những bệnh nhân có nang nằm ở vị trí quá sâu hoặc bị các mạch máu lớn, đường mật chính bao bọc khiến đường chọc kim không an toàn cũng sẽ không được thực hiện thủ thuật này.
Siêu âm dẫn đường giúp xác định chính xác vị trí nang gan trước khi thực hiện chọc hút (Nguồn: Sưu tầm)
Khi nào cần siêu âm chọc hút nang gan?
Quyết định khi nào cần siêu âm chọc hút nang gan phụ thuộc rất lớn vào sự tiến triển của khối nang và mức độ ảnh hưởng của nó tới chất lượng cuộc sống của người bệnh. Thông thường, nếu một nang gan đơn giản nhỏ hơn 4cm và không gây đau đớn, bác sĩ sẽ chỉ yêu cầu theo dõi định kỳ qua siêu âm mỗi 6-12 tháng. Tuy nhiên, thời điểm cần can thiệp chọc hút là khi nang có sự gia tăng kích thước nhanh chóng trong thời gian ngắn hoặc khi các triệu chứng đau tức trở nên thường trực, gây cản trở các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Một thời điểm khác cần can thiệp ngay là khi có nghi ngờ về tính chất nhiễm trùng của nang, biểu hiện qua tình trạng sốt cao, sụt cân và tăng bạch cầu trong máu. Đối với những trường hợp bệnh gan đa nang, việc chọc hút các nang lớn nhất có thể giúp giảm nhẹ gánh nặng cho gan và cải thiện tình trạng khó thở cho bệnh nhân một cách nhanh chóng.
Quy trình chuẩn bị siêu âm chọc hút nang gan
Để một ca can thiệp diễn ra thành công và an toàn, quy trình chuẩn bị cần được thực hiện một cách bài bản và chuyên nghiệp.
Trước thủ thuật, bệnh nhân sẽ được thực hiện các xét nghiệm máu cơ bản để kiểm tra chức năng đông máu và các xét nghiệm virus viêm gan. Bác sĩ sẽ giải thích kỹ về mục đích, các bước thực hiện cũng như những rủi ro có thể xảy ra để bệnh nhân ổn định tâm lý. Thông thường, bệnh nhân được yêu cầu nhịn ăn khoảng 6 giờ trước khi làm thủ thuật để đảm bảo hình ảnh siêu âm rõ nét nhất và tránh các biến chứng tiêu hóa.
Tại phòng can thiệp, bệnh nhân nằm ngửa hoặc hơi nghiêng trái tùy vào vị trí nang. Bác sĩ sử dụng máy siêu âm để quét lại toàn bộ gan, xác định đường đi an toàn nhất cho mũi kim (tránh mạch máu, phổi và các tạng khác). Vùng da tương ứng sẽ được sát trùng kỹ lưỡng và tiêm thuốc gây tê tại chỗ. Dưới sự quan sát liên tục trên màn hình siêu âm, bác sĩ đưa cây kim chuyên dụng xuyên qua da vào trong nang. Dịch trong nang được hút ra từ từ vào các ống tiêm hoặc bình chứa. Sau khi hút sạch, tùy vào phác đồ, bác sĩ có thể bơm chất gây xơ vào để xử lý thành nang. Cuối cùng, kim được rút ra, vùng chọc được băng ép kỹ. Bệnh nhân sau đó sẽ được đưa về phòng theo dõi trong vài giờ để kiểm soát mạch, huyết áp và tình trạng đau bụng trước khi được xuất viện hoặc về phòng bệnh thường.
Quy trình can thiệp chọc hút nang gan đòi hỏi sự vô trùng tuyệt đối và sự hỗ trợ của thiết bị hiện đại (Nguồn: Sưu tầm)
Rủi ro và các biến chứng
Mặc dù siêu âm chọc hút nang gan là một kỹ thuật có độ an toàn cao, nhưng vì đây là một can thiệp có tính chất xuyên thấu, một số rủi ro và biến chứng vẫn có thể xảy ra.
Biến chứng phổ biến nhất là đau tại chỗ chọc kim hoặc đau âm ỉ vùng gan, thường sẽ tự hết sau 24-48 giờ với sự hỗ trợ của thuốc giảm đau nhẹ. Chảy máu là một rủi ro tiềm ẩn, có thể là chảy máu dưới bao gan hoặc chảy máu vào trong lòng nang cũ sau khi hút. Tình trạng này thường nhẹ và tự cầm, nhưng đôi khi đòi hỏi phải theo dõi sát sao tại bệnh viện. Nhiễm trùng thứ phát sau thủ thuật cũng có thể xảy ra nếu điều kiện vô trùng không được đảm bảo hoặc vi khuẩn từ đường mật xâm nhập vào vị trí can thiệp.
Một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng là tổn thương các tạng lân cận như màng phổi gây tràn khí, tràn máu màng phổi, hoặc thủng túi mật, ruột nếu vị trí nang nằm ở các vùng tiếp giáp khó. Ngoài ra, nếu thực hiện tiêm xơ bằng cồn, bệnh nhân có thể có cảm giác nóng rát, say rượu nhẹ hoặc phản ứng dị ứng với các hóa chất sử dụng. Cuối cùng, rủi ro tái phát dịch nang là điều hoàn toàn có thể xảy ra, đặc biệt nếu không kết hợp tiêm xơ hoặc lớp biểu mô thành nang quá dày và hoạt động mạnh. Do đó, việc tái khám định kỳ sau thủ thuật để đánh giá hiệu quả là điều không thể bỏ qua.
Việc theo dõi sau thủ thuật giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các biến chứng nếu có (Nguồn: Sưu tầm)
Hiệu quả của chọc hút nang gan phụ thuộc vào năng lực định vị hình ảnh và kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở can thiệp. Việc tuân thủ lộ trình theo dõi sau thủ thuật giúp đánh giá khả năng tái tích tụ dịch và phát hiện sớm các biến chứng mạch máu. Đây là bước đệm cần thiết kết hợp với kiểm soát nội môi để duy trì chức năng gan và ngăn ngừa sự phát triển của các tổn thương khu trú mới.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp
Tâm Anh:
https://tamanhhospital.vn/sieu-am-choc-hut-nang-gan/
Long Châu:
https://nhathuoclongchau.com.vn/bai-viet/sieu-am-choc-hut-nang-gan-la-gi-ai-can-thuc-hien.html