Viêm gan E khác gì viêm gan B? Những thông tin cơ bản cần biết
Viêm gan B và viêm gan E khác biệt hoàn toàn về cơ chế lây nhiễm và diễn tiến. Viêm gan B lây qua đường máu, tình dục và từ mẹ sang con, dễ chuyển thành mãn tính gây xơ gan hay ung thư gan. Trong khi đó, viêm gan E chủ yếu lây qua đường tiêu hóa từ thực phẩm, nguồn nước bẩn và thường chỉ gây bệnh cấp tính. Hiểu rõ các đặc điểm này giúp chúng ta chủ động bảo vệ sức khỏe lá gan và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khoa học, hiệu quả.
Viêm gan E là gì?
Tổng quan về bệnh
Viêm gan E là một bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan E (HEV) gây ra. Theo các tài liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus này có ít nhất 4 kiểu gen gây bệnh ở người, trong đó kiểu gen 1 và 2 thường tìm thấy ở các nước đang phát triển và lây qua nguồn nước ô nhiễm, trong khi kiểu gen 3 và 4 thường lây truyền qua việc tiêu thụ thịt động vật chưa nấu chín.
Về đặc điểm lâm sàng, viêm gan E thường biểu hiện dưới dạng cấp tính. Phần lớn người bệnh sẽ tự khỏi sau khoảng 2 đến 6 tuần mà không cần can thiệp điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, bệnh có thể trở nên cực kỳ nguy hiểm đối với một số đối tượng đặc biệt, điển hình là phụ nữ đang mang thai. Theo các báo cáo y khoa, tỷ lệ tử vong do suy gan cấp ở phụ nữ mang thai nhiễm viêm gan E trong ba tháng cuối thai kỳ có thể lên đến 20 – 25%. Ngoài ra, những người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc người đã có bệnh gan mãn tính trước đó cũng có nguy cơ gặp biến chứng nặng khi nhiễm HEV.
Triệu chứng của viêm gan E giai đoạn đầu thường khá mơ hồ, bao gồm sốt nhẹ, chán ăn, buồn nôn và mệt mỏi kéo dài. Sau vài ngày, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu và gan to gây đau tức vùng hạ sườn phải. Mặc dù đa số các trường hợp là cấp tính, nhưng trong những năm gần đây, các bác sĩ đã ghi nhận một số trường hợp viêm gan E mãn tính trên những bệnh nhân ghép tạng hoặc người nhiễm HIV, dẫn đến xơ gan nếu không được phát hiện kịp thời.
Viêm gan B là gì?
Những thông tin cơ bản cần biết
Khác với viêm gan E, viêm gan B do virus HBV gây ra và là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan và ung thư gan trên toàn thế giới. HBV là loại virus có cấu trúc DNA cực kỳ bền vững và có khả năng tồn tại ngoài môi trường tự nhiên ít nhất 7 ngày. Đây là một bệnh lý truyền nhiễm có diễn tiến phức tạp, được chia thành hai giai đoạn chính: viêm gan B cấp tính và viêm gan B mãn tính.
Giai đoạn cấp tính xảy ra trong vòng 6 tháng đầu kể từ khi virus xâm nhập vào cơ thể. Ở người trưởng thành, khoảng 90% trường hợp hệ miễn dịch có thể tự đào thải virus và tạo ra kháng thể bảo vệ suốt đời. Tuy nhiên, nếu hệ miễn dịch không thể loại bỏ virus sau 6 tháng, bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn mãn tính. Đối với trẻ sơ sinh lây truyền từ mẹ, tỷ lệ chuyển sang mãn tính lên đến 90%, điều này giải thích tại sao việc tiêm ngừa ngay sau sinh là vô cùng quan trọng.
Viêm gan B mãn tính thường được ví như “kẻ giết người thầm lặng” vì bệnh diễn tiến âm thầm trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm mà không có triệu chứng rõ rệt. Khi các triệu chứng như phù chân, trướng bụng, xuất huyết dưới da xuất hiện thì thường gan đã bị tổn thương nghiêm trọng. Theo Dược thư Quốc gia Việt Nam, việc quản lý viêm gan B đòi hỏi sự theo dõi sát sao của nhân viên y tế để quyết định thời điểm dùng thuốc kháng virus nhằm ức chế sự nhân lên của HBV, giảm thiểu nguy cơ biến chứng dài hạn.
Hình ảnh minh họa về cấu trúc virus gây bệnh gan (Nguồn: Sưu tầm)
Viêm gan E khác gì viêm gan B?
Khi đặt lên bàn cân so sánh viêm gan E khác gì viêm gan B, chúng ta có thể thấy sự khác biệt rõ rệt từ bản chất virus cho đến cách thức chúng tác động lên cơ thể con người. Dưới đây là những điểm khác biệt cốt lõi mà bạn cần lưu ý.
Sự khác biệt về con đường lây truyền
Đây là điểm khác biệt lớn nhất giúp xác định đối tượng nguy cơ và cách thức phòng tránh cho mỗi loại bệnh.
Viêm gan E lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa (fecal-oral route). Virus HEV được đào thải qua phân của người hoặc động vật nhiễm bệnh, sau đó nhiễm vào nguồn nước hoặc thực phẩm. Việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt không đảm bảo vệ sinh, ăn các loại thực phẩm tươi sống, động vật có vỏ (sò, ốc) hoặc thịt lợn, thịt hươu chưa được nấu chín kỹ là những nguyên nhân phổ biến gây bùng phát dịch viêm gan E. Ngoài ra, việc vệ sinh tay kém sau khi đi vệ sinh cũng là yếu tố thúc đẩy sự lây lan của loại virus này trong cộng đồng.
Ngược lại, viêm gan B tuyệt đối không lây qua đường ăn uống hay tiếp xúc thông thường như ôm hôn, dùng chung bát đũa. HBV lây truyền qua 3 con đường chính: đường máu (dùng chung kim tiêm, dụng cụ y tế không tiệt trùng, xăm mình, xỏ khuyên tại cơ sở không uy tín), đường quan hệ tình dục không an toàn và lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ. Nồng độ virus HBV trong máu và dịch tiết của người bệnh thường rất cao, do đó chỉ cần một vết xước nhỏ tiếp xúc với dịch tiết nhiễm virus cũng có khả năng gây lây nhiễm.
Khác nhau về triệu chứng và diễn tiến bệnh
Về diễn tiến, viêm gan E chủ yếu là bệnh cấp tính và có tính chất tự giới hạn. Nghĩa là cơ thể có khả năng tự phục hồi mà không cần điều trị bằng thuốc kháng virus trong hầu hết các trường hợp. Rất hiếm khi viêm gan E trở thành mãn tính, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt liên quan đến suy giảm miễn dịch nặng. Mục tiêu điều trị viêm gan E hiện nay chủ yếu là hỗ trợ, nâng đỡ thể trạng và theo dõi sát chức năng gan để phòng ngừa suy gan cấp.
Trong khi đó, viêm gan B có nguy cơ cao trở thành bệnh mãn tính kéo dài suốt đời. Virus HBV có khả năng tích hợp vào bộ gen của tế bào gan, khiến việc loại bỏ hoàn toàn virus ra khỏi cơ thể trở nên cực kỳ khó khăn với trình độ y học hiện nay. Người bệnh viêm gan B mãn tính có thể phải chung sống với virus và tuân thủ phác đồ điều trị lâu dài để ngăn chặn sự hình thành của các mô xơ và tế bào ung thư.
Về triệu chứng, mặc dù cả hai đều gây vàng da và mệt mỏi, nhưng viêm gan E thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng tiêu hóa rõ rệt hơn. Viêm gan B giai đoạn mãn tính lại thường “im hơi lặng tiếng”, người bệnh vẫn có thể sinh hoạt và làm việc bình thường cho đến khi gan bị suy yếu nặng. Điều này dẫn đến tâm lý chủ quan, khiến nhiều người bỏ lỡ giai đoạn vàng để kiểm soát bệnh.
Nhân viên y tế thực hiện lấy mẫu xét nghiệm chẩn đoán viêm gan (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng ngừa viêm gan B và viêm gan E hiệu quả
Dựa trên sự khác biệt về con đường lây truyền đã phân tích, chúng ta cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa tương ứng cho từng loại bệnh để đạt hiệu quả tối ưu.
Đối với viêm gan E, chìa khóa vàng chính là “ăn chín, uống sôi” và đảm bảo vệ sinh môi trường. Bạn nên ưu tiên sử dụng nguồn nước sạch đã được xử lý, tránh ăn các loại thực phẩm sống hoặc tái, đặc biệt là hải sản và thịt động vật hoang dã. Thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hữu hiệu để cắt đứt chuỗi lây truyền của HEV. Đối với những người đi du lịch đến các vùng có dịch tễ viêm gan E cao, cần đặc biệt cẩn trọng với các loại đồ uống có đá và trái cây đã gọt sẵn.
Đối với viêm gan B, tiêm vaccine là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất. Vaccine viêm gan B đã được chứng minh là an toàn và có khả năng bảo vệ lên đến hơn 95%. Mỗi người nên thực hiện xét nghiệm tầm soát (HBsAg và Anti-HBs) để biết mình có nhiễm bệnh hay đã có kháng thể chưa, từ đó có kế hoạch tiêm phòng phù hợp. Bên cạnh đó, việc thực hiện lối sống an toàn như không dùng chung vật dụng cá nhân có khả năng gây trầy xước (dao cạo râu, bàn chải đánh răng), sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục và kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tỷ lệ lây nhiễm HBV trong cộng đồng.
Ngoài ra, việc duy trì một chế độ dinh dưỡng cân bằng, hạn chế rượu bia và các chất kích thích sẽ giúp tăng cường chức năng gan, tạo điều kiện cho cơ thể chống lại sự tấn công của các loại virus. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào như mệt mỏi không rõ nguyên nhân, đau tức vùng gan hoặc vàng da, hãy đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp việc điều trị trở nên dễ dàng hơn mà còn giúp ngăn ngừa nguy cơ lây truyền cho những người thân xung quanh.
Chế độ ăn uống lành mạnh hỗ trợ chức năng gan (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, câu hỏi viêm gan E khác gì viêm gan B đã được giải đáp qua các khía cạnh về tác nhân, cách lây truyền và mức độ nguy hiểm. Trong khi viêm gan E liên quan chặt chẽ đến vệ sinh thực phẩm và thường là cấp tính, thì viêm gan B lại liên quan đến các con đường tiếp xúc dịch cơ thể và có nguy cơ tiến triển mãn tính cao.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp